Nguồn vốn chính sách mở lối hoàn lương Một khoản vay, một cơ hội đứng dậy

Người đủ điều kiện phải được tiếp cận chính sách

Có những người trở về mang theo quyết tâm làm lại, nhưng quyết tâm ấy dễ bị bào mòn nếu trước mắt là thất nghiệp, thiếu vốn và những ánh nhìn nghi ngại. Bởi vậy, một khoản vay chính sách không chỉ là tiền vốn, mà còn là lời xác nhận rằng xã hội chưa quay lưng.

Quyết định số 22/2023/QĐ-TTg ra đời trong ý nghĩa ấy. Đây là chính sách tín dụng đặc thù, lần đầu được ban hành, nhằm hỗ trợ người chấp hành xong án phạt tù vay vốn tại NHCSXH để đào tạo nghề, sản xuất kinh doanh, tạo việc làm, có thu nhập và ổn định cuộc sống.

Đảng và Nhà nước luôn quan tâm và tạo điều kiện để các đối tượng từng lầm lỡ làm lại cuộc đời. Ảnh: Phạm Kiên

Chia sẻ tại Hội nghị tổng kết 5 năm thực hiện Nghị định 49/2020/NĐ-CP và sơ kết 2 năm thực hiện Quyết định 22/2023/QĐ-TTg, Phó Tổng Giám đốc NHCSXH Vương Văn Minh nhấn mạnh tinh thần triển khai chính sách là: "Không để người chấp hành xong án phạt tù có nhu cầu, đủ điều kiện vay vốn mà không tiếp cận được với nguồn vốn từ chính sách ưu đãi". Đây không chỉ là yêu cầu nghiệp vụ, mà còn là thông điệp chính sách rõ ràng: nếu người đủ điều kiện và có nhu cầu không thể tiếp cận vốn, thì khoảng cách giữa chủ trương nhân văn và đời sống thực tế vẫn còn xa.

Ngay sau khi Quyết định 22 có hiệu lực, NHCSXH đã ban hành văn bản hướng dẫn nghiệp vụ cho vay đối với người chấp hành xong án phạt tù. Hồ sơ, trình tự, thủ tục được thiết kế theo hướng đơn giản, rõ ràng, dễ thực hiện, tạo điều kiện để người vay và cơ sở sản xuất, kinh doanh có sử dụng lao động là người chấp hành xong án phạt tù tiếp cận vốn nhanh chóng, kịp thời.

Ở cấp cơ sở, quy trình triển khai chính sách không phải là hoạt động đơn lẻ của ngân hàng. Đó là sự phối hợp giữa Công an cấp xã trong rà soát, lập danh sách người có nhu cầu và đủ điều kiện vay vốn; UBND cấp xã xác nhận, quản lý; các tổ chức chính trị - xã hội nhận ủy thác hướng dẫn, giám sát; tổ tiết kiệm và vay vốn theo dõi tại cộng đồng; NHCSXH thẩm định, giải ngân, tư vấn sử dụng vốn, đôn đốc trả nợ, trả lãi.

Quy trình ấy cho thấy, khoản vay không bị "thả nổi", mà luôn có sự đồng hành, tư vấn, giám sát. Bởi ngoài vốn, nhóm đối tượng này còn cần phương án làm ăn phù hợp, sự động viên và hỗ trợ khi gặp khó khăn.

Tổng nguồn vốn cho vay đạt trên 1.400 tỷ đồng

Sau hơn 2 năm triển khai, Quyết định 22 đã đi vào đời sống với tốc độ đáng ghi nhận. Đến ngày 31/3/2026, tổng nguồn vốn cho vay đạt 1.410,7 tỷ đồng. Trong đó, nguồn vốn địa phương ủy thác qua NHCSXH đạt 694,9 tỷ đồng tại 34/34 tỉnh, thành phố, chiếm 49,2% tổng nguồn vốn cho vay. Doanh số cho vay đạt 1.311,4 tỷ đồng, với 16.751 người chấp hành xong án phạt tù được vay vốn. Doanh số thu nợ đạt 123,1 tỷ đồng. Tổng dư nợ đạt 1.185,6 tỷ đồng, với 14.148 khách hàng còn dư nợ. Đáng chú ý, từ khi thực hiện chương trình đến hết ngày 31/3/2026, chương trình chưa phát sinh nợ xấu cần phải xử lý.

Chi tiết "chưa phát sinh nợ xấu" rất đáng chú ý. Nó góp phần phá vỡ một định kiến âm thầm nhưng dai dẳng rằng, người từng chấp hành án phạt tù khó có thể trở thành khách hàng tín dụng tin cậy. Thực tế cho thấy, khi được lựa chọn đúng đối tượng, hướng dẫn đúng cách, giám sát phù hợp và trao cơ hội công bằng, nhiều người đã sử dụng vốn đúng mục đích, chăm chỉ lao động, trả nợ, trả lãi và từng bước ổn định cuộc sống.

Nhiều địa phương đã triển khai khá tốt chương trình này, như Phú Thọ, Hải Phòng, Đồng Nai, mỗi địa phương có trên 1.000 người chấp hành xong án phạt tù tham gia vay vốn tín dụng ưu đãi. Điều đó cho thấy, ở nơi nào cấp ủy, chính quyền, lực lượng Công an, NHCSXH và các đoàn thể cùng vào cuộc, ở đó chính sách có khả năng lan tỏa nhanh hơn, sâu hơn, hiệu quả hơn.

Từ góc độ xã hội, tác động của khoản vay không chỉ nằm ở số tiền giải ngân. Vốn vay có thể là chuồng trại đầu tiên, chiếc xe chở hàng đầu tiên, bộ đồ nghề đầu tiên, quầy hàng đầu tiên hoặc khóa học nghề đầu tiên; sâu xa hơn là điểm tựa để họ thiết lập lại nhịp sống. Khi một người có công việc, họ có lịch sinh hoạt. Khi có thu nhập, họ có trách nhiệm với gia đình. Khi có khoản vay phải hoàn trả, họ có động lực duy trì lao động ổn định. Và khi được cộng đồng nhìn nhận qua nỗ lực làm ăn lương thiện, họ có thêm lý do để không quay lại con đường cũ.

Bởi vậy, Quyết định 22 không nên được nhìn nhận đơn thuần như một chương trình tín dụng. Nó là một cấu phần quan trọng trong chính sách tái hòa nhập cộng đồng. Nguồn vốn ưu đãi của NHCSXH đã cụ thể hóa tinh thần nhân văn của Nghị định 49 bằng cách đưa cơ hội đến gần hơn với người trở về.