Ngưỡng 16 điểm xét học bạ liệu có quá cứng?

Dự thảo Quy chế tuyển sinh trình độ đại học và tuyển sinh trình độ cao đẳng giáo dục mầm non do Bộ GD&ĐT vừa công bố đang trở thành tâm điểm thảo luận, đặc biệt ở đề xuất đặt ngưỡng 16 điểm thi tốt nghiệp để xét học bạ - một quy định được đánh giá là cần thiết nhưng cũng gây tranh cãi về tính linh hoạt.

Theo dự thảo, tổ hợp xét tuyển bằng học bạ phải sử dụng điểm trung bình chung của 6 học kỳ lớp 10, 11 và 12 của tối thiểu ba môn học, trong đó bắt buộc có môn toán hoặc ngữ văn; trọng số tính điểm của môn bắt buộc này không thấp hơn một phần ba tổng điểm xét tuyển theo thang 30.

Điểm mới đáng chú ý là phương thức này chỉ áp dụng đối với thí sinh có tổng điểm ba môn thi tốt nghiệp THPT tương ứng với tổ hợp xét tuyển (hoặc điểm thi môn toán, ngữ văn và một môn khác) đạt tối thiểu 16 điểm. Quy định này không áp dụng đối với thí sinh được đặc cách hoặc miễn thi tốt nghiệp THPT.

Như vậy, khác với trước đây khi xét học bạ chủ yếu dựa vào kết quả học tập, từ năm 2026 thí sinh phải đồng thời đáp ứng điều kiện về điểm thi tốt nghiệp. Điều này đồng nghĩa, nếu không đạt mốc 16 điểm, dù học bạ cao, thí sinh vẫn không đủ điều kiện xét tuyển theo phương thức này.

Thí sinh tìm hiểu thông tin tuyển sinh tại chương trình tư vấn tuyển sinh - hướng nghiệp năm 2026.

Lý giải về điều chỉnh này, Bộ GD&ĐT cho biết xét học bạ đã được triển khai hơn 10 năm, mỗi năm chiếm khoảng 40% tổng số thí sinh trúng tuyển đại học, nhưng thực tế chủ yếu dựa vào kết quả học tập lớp 12, chưa phản ánh đầy đủ quá trình học tập liên tục trong suốt ba năm THPT. Vì vậy, dự thảo điều chỉnh theo hướng đánh giá toàn diện hơn, sử dụng điểm trung bình chung của 6 học kỳ và bổ sung "điều kiện cần" về điểm thi tốt nghiệp nhằm bảo đảm thí sinh có nền tảng kiến thức tối thiểu.

Bộ GD&ĐT cho rằng mức 16/30 được xem là phù hợp với mặt bằng chung, không nhằm tạo thêm áp lực mà hướng tới nâng cao chất lượng nguồn tuyển, giúp các cơ sở đào tạo kiểm soát tốt hơn đầu vào và tạo nền tảng để sinh viên có khả năng theo học, hoàn thành chương trình đào tạo.

Ngưỡng 16 điểm - cần thiết nhưng gây tranh cãi

Dự thảo được nhìn nhận là bước đi quyết liệt nhằm hạn chế tình trạng "học bạ đẹp nhưng điểm thi thấp", đồng thời buộc học sinh không thể lơ là kỳ thi tốt nghiệp sau khi đã có kết quả xét tuyển sớm. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng con số 16 cần được cân nhắc linh hoạt hơn theo phổ điểm từng năm và đặc thù ngành học.

Chia sẻ với báo chí, PGS.TS Nguyễn Văn Thụ, Trưởng phòng Đào tạo Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 đặt câu hỏi về căn cứ lựa chọn mốc 16/30. Theo ông, "việc quy định cứng một mức sàn trong quy chế tuyển sinh là rất rủi ro, bởi điểm số còn phụ thuộc vào độ khó đề thi tốt nghiệp mỗi năm". Ông dẫn lại trường hợp năm trước Bộ từng phải điều chỉnh mức điểm sàn đối với ngành bán dẫn vì không phù hợp thực tế.

Đồng quan điểm, TS. Nguyễn Quốc Anh, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ TP.HCM cho rằng, việc đặt ngưỡng 16 điểm khi chưa có phổ điểm thi là chưa hợp lý về mặt kỹ thuật. "Một ngưỡng đầu vào hợp lý cần được xác lập trên cơ sở phân tích phân bố phổ điểm từng năm để phản ánh đúng mặt bằng năng lực thí sinh".

Theo một chuyên gia khác trong lĩnh vực tuyển sinh, quy định gắn xét học bạ với điểm thi tốt nghiệp còn có thể làm thu hẹp đáng kể không gian lựa chọn của thí sinh. Thực tế hiện nay, mỗi thí sinh chỉ thi tối đa bốn môn trong kỳ thi tốt nghiệp THPT, nên về nguyên tắc chỉ có thể sử dụng điểm của những môn này để "đối chiếu điều kiện" khi xét học bạ. Điều đó đồng nghĩa với việc các em chỉ có thể tiếp cận tối đa bốn tổ hợp xét tuyển, thay vì được tận dụng điểm học bạ của nhiều môn khác như trước đây. Trong khi đó, nhiều trường đại học đang có xu hướng mở rất rộng tổ hợp xét tuyển, có nơi lên tới 30-40 tổ hợp nhằm tăng cơ hội cho thí sinh. Vì vậy, nếu áp dụng cứng điều kiện 16 điểm theo ba môn thi tốt nghiệp, không ít thí sinh có học bạ tốt ở những môn khác vẫn có thể bị "mất cơ hội" xét tuyển chỉ vì không đạt ngưỡng ở tổ hợp thi tốt nghiệp của mình.

Từ thực tiễn tuyển sinh, một số ý kiến đề xuất nếu vẫn gắn xét học bạ với điểm thi tốt nghiệp thì nên điều chỉnh linh hoạt theo phổ điểm từng năm hoặc cân nhắc mức 15 điểm thay vì 16 để tránh tạo thêm rào cản không cần thiết. Các chuyên gia nhìn chung đều cho rằng mục tiêu nâng cao chất lượng đầu vào là hợp lý, nhưng việc ấn định một ngưỡng điểm cố định có thể thiếu linh hoạt trước biến động độ khó đề thi mỗi năm.

Lo lắng về thời điểm áp dụng

Bên cạnh tranh luận chuyên môn, dự thảo cũng gây tâm lý bất an cho học sinh và phụ huynh. Em Nguyễn Minh Châu, học sinh Trường THPT Công nghiệp (tỉnh Phú Thọ) cho rằng, xét học bạ vốn được kỳ vọng giúp giảm áp lực thi cử, nhưng với yêu cầu đạt 16 điểm, áp lực vẫn dồn mạnh vào kỳ thi tốt nghiệp. "Chỉ cần một môn làm bài không tốt, em có thể mất hẳn một cơ hội xét tuyển đại học", Minh Châu chia sẻ.

Từ góc nhìn phụ huynh, bà Trần Phương Duyên (phường Hà Đông) bày tỏ quan điểm rằng mọi thay đổi chính sách giáo dục cần đặt lợi ích của học sinh làm trung tâm. "Quá trình các con tích lũy học bạ là suốt ba năm với sáu học kỳ. Nếu chỉ còn vài tháng nữa mà quy chế lại thay đổi lớn thì rất khó cho học sinh, phụ huynh và cả nhà trường", bà nói. Theo bà, nếu dự thảo được áp dụng ngay cho năm nay sẽ tác động mạnh đến tâm lý học sinh trong giai đoạn nước rút ôn thi.

Đỗ Vi