Ngưỡng cửa 'thời đại tên lửa mới'

Theo bài viết, trong hai cuộc xung đột Nga-Ukraine và Mỹ, Israel với Iran, sự chú ý lâu nay chủ yếu tập trung vào máy bay không người lái (UAV) cùng các loại vũ khí tấn công có giá thành thấp, tốc độ chậm hơn. Do đó, các khoản đầu tư cũng được ưu tiên cho hệ thống phòng thủ trước những mối đe dọa này.

Tuy nhiên, thực tế chiến trường cho thấy tên lửa đạn đạo, đặc biệt là những loại có tầm bắn từ 1.000km trở lên, có thể mang lại sức mạnh đáng kể. Hai cuộc xung đột nói trên đã chứng kiến hàng nghìn tên lửa đạn đạo được phóng từ trên không và từ mặt đất. Riêng Iran đã phóng hơn 2.000 tên lửa kể từ khi xung đột bùng phát hồi cuối tháng 2-2026, làm hao hụt kho tên lửa đánh chặn vốn rất khó bổ sung.

Tên lửa đạn đạo Hyunmoo-5 của Hàn Quốc. Ảnh: Yonhap 

“Hiện nay, ngày càng có nhiều quốc gia đủ khả năng gây ra những tổn thất quân sự và kinh tế đáng kể ở tầm xa, mang lại đòn bẩy gây sức ép mới, đồng thời buộc Mỹ phải xem xét lại mọi vấn đề, từ bố trí lực lượng đến hậu cần”, chuyên gia Kelly Grieco tại Trung tâm Stimson, một viện nghiên cứu có trụ sở tại Washington (Mỹ) nhấn mạnh.

Bloomberg cho biết tên lửa lần đầu xuất hiện trong thập niên 1940 với các vũ khí tấn công V-1 và V-2 của Đức Quốc xã. Sau đó, trong thời kỳ Chiến tranh lạnh, kho tên lửa trên thế giới nhanh chóng được mở rộng, trong đó hầu hết tên lửa đạn đạo thuộc mọi kích cỡ đều được dành để mang đầu đạn hạt nhân. Từ năm 1988 đến năm 2019, các tên lửa đạn đạo có tầm bắn từ 500 đến 5.500km bị cấm theo Hiệp ước Lực lượng hạt nhân tầm trung (INF) giữa Mỹ và Liên Xô, sau đó là Nga. Tuy nhiên, nước Mỹ trong nhiệm kỳ đầu tiên của Tổng thống Donald Trump đã đơn phương rút khỏi INF, dẫn đến việc Nga cũng tuyên bố chấm dứt tuân thủ hiệp ước.

“Tên lửa giờ đây là một bộ phận thông thường trong bất kỳ kho vũ khí hiện đại nào. Chi phí rẻ hơn và độ chính xác tăng lên đã khiến những nỗ lực nhằm hạn chế sự phổ biến của tên lửa không còn mang nhiều ý nghĩa”, chuyên gia Jeffrey Lewis tại Đại học Stanford (Mỹ) nhấn mạnh.

Theo Bloomberg, từ châu Âu đến châu Á, những quốc gia trước đây vốn không mấy quan tâm đến tên lửa đạn đạo thì nay lại đang đẩy nhanh phát triển loại vũ khí này để tránh bị tụt lại phía sau. Tại châu Á, Hàn Quốc đã công bố tên lửa đạn đạo Hyunmoo-5 vào cuối năm 2024, có tầm bắn lên tới hàng nghìn ki-lô-mét. Nhật Bản đang phát triển tên lửa đạn đạo Type 25, có thể mang phương tiện lướt siêu vượt âm, khiến việc đánh chặn trở nên khó khăn hơn.

Tại châu Âu, 6 quốc gia đã khởi động chương trình phát triển năng lực tấn công tầm xa của riêng mình vào cuối năm ngoái. Anh, Ba Lan, Đức, Thụy Điển, Italy và Pháp đã cam kết phát triển tên lửa đạn đạo có tầm bắn ít nhất 2.000km vào năm 2030. Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) cũng cam kết dành 50 tỷ USD cho các loại vũ khí tấn công tầm xa.

Chuyên gia William Alberque tại Pacific Forum, một viện nghiên cứu có trụ sở tại Hawaii (Mỹ) lưu ý tới việc kết hợp UAV và tên lửa đạn đạo trong bối cảnh quân đội nhiều nước đang quá tập trung vào nguy cơ xung đột sử dụng UAV. “Các quốc gia đang rút ra những bài học về phòng thủ tên lửa. Cụ thể là đối phương sẽ phóng hàng nghìn UAV và tên lửa giá rẻ nhằm làm quá tải hệ thống phòng thủ tên lửa, đồng thời sử dụng các tên lửa hiện đại hơn, nhanh hơn và khó bị phát hiện hơn, kết hợp với tên lửa đạn đạo, để phá hủy những gì còn lại. Như vậy, thế trận tấn công và phòng thủ trở nên phức tạp hơn nhiều so với trước đây”, Bloomberg dẫn lời chuyên gia William Alberque.

Trong khi đó, chuyên gia Becca Wasser của hãng Bloomberg Economics cho rằng "thời đại tên lửa mới" không tạo ra những vấn đề mới. Thay vào đó, nó chỉ làm nổi bật hơn những vấn đề vốn đã tồn tại, ví dụ như chi phí phòng thủ.