Tên lửa Iskander-M: Từ 'kẻ bị hoài nghi' đến cơn ác mộng của Ukraine

Khi chiến sự Ukraine bùng nổ năm 2022, Iskander-M đã là một trong những vũ khí tấn công tầm xa đáng chú ý nhất của Nga.

Tuy nhiên, những tháng đầu chiến sự xuất hiện các đánh giá hoài nghi về hiệu quả thực tế của một số loại tên lửa Nga, trong bối cảnh Moscow ghi nhận tình trạng tên lửa không phóng được hoặc không đánh trúng mục tiêu.

Iskander-M thực tế không phải vũ khí lần đầu được sử dụng trong chiến đấu tại Ukraine. Hệ thống Iskander từng được Nga sử dụng trong cuộc chiến với Georgia năm 2008, theo đánh giá của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS).

Tổ chức Theo dõi Nhân quyền (Human Rights Watch - HRW) cũng cho biết, Nga có thể đã sử dụng tên lửa Iskander tại Gori. Tuy nhiên, Moscow từng phủ nhận việc sử dụng loại tên lửa này trong cuộc xung đột.

Những kinh nghiệm từ chiến trường trước đó cho thấy Iskander có năng lực đáng kể nhưng hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào khả năng trinh sát, xác định mục tiêu và dữ liệu dẫn đường.

Một nghiên cứu về cuộc chiến Nga - Georgia cũng chỉ ra những vấn đề liên quan đến thông tin tình báo và khả năng xác định mục tiêu trong các cuộc tấn công bằng tên lửa của Nga.

Iskander-M thuộc hệ thống tên lửa đạn đạo chiến thuật 9K720 Iskander. Tên lửa đạn đạo 9M723 có tầm bắn được CSIS đánh giá ở mức 400-500 km, mang đầu đạn 480-700 kg và sử dụng động cơ nhiên liệu rắn một tầng.

Hệ thống có tính cơ động cao nhờ bệ phóng đặt trên khung gầm xe chuyên dụng.

Điểm đáng chú ý là Nga không dừng lại ở phiên bản ban đầu. Trong quá trình chiến sự Ukraine, Iskander-M liên tục được sử dụng, đánh giá và điều chỉnh.

Chiến trường này trở thành môi trường để Nga thu thập dữ liệu về khả năng phòng thủ của đối phương và tìm cách thay đổi cách thức tên lửa tiếp cận mục tiêu.

Một bước phát triển được giới chuyên gia đặc biệt quan tâm xuất hiện trong năm 2025. Viện Nghiên cứu các vấn đề quốc tế và chiến lược Hoàng gia Anh (RUSI) cho biết có nhiều dấu hiệu cho thấy tên lửa 9M723 đã được cải tiến để khó bị đánh chặn hơn.

Một số đánh giá cho rằng những thay đổi có thể liên quan đến phần mềm điều khiển. Các cải tiến này giúp tên lửa cơ động mạnh hơn trong giai đoạn cuối và thay đổi quỹ đạo trước khi lao xuống mục tiêu.

Financial Times dẫn các quan chức Ukraine và phương Tây cho rằng những cải tiến này đã khiến tên lửa Nga khó bị hệ thống phòng không Patriot đánh chặn hơn.

Một số tên lửa được cho là có thể thay đổi quỹ đạo, thực hiện động tác cơ động trong pha cuối hoặc lao xuống theo góc dốc hơn, gây thêm khó khăn cho quá trình theo dõi và đánh chặn.

Dữ liệu được RUSI phân tích cho thấy hiệu quả đánh chặn Iskander và các tên lửa đạn đạo tương tự biến động đáng kể theo từng thời điểm.

Tính đến 24/10/2025, dữ liệu được viện dẫn cho thấy 939 tên lửa Iskander và Kinzhal đã được phóng vào Ukraine, trong đó 227 quả bị đánh chặn.

RUSI đồng thời lưu ý không nên sử dụng một tỷ lệ duy nhất để đánh giá toàn bộ hiệu quả phòng không, bởi kết quả thay đổi giữa các đợt tấn công.

Chính quá trình thích nghi liên tục này khiến Iskander-M trở thành một trong những vũ khí đáng chú ý trong chiến dịch tên lửa của Nga.

Giá trị của hệ thống không chỉ nằm ở tầm bắn và sức công phá, mà còn ở khả năng cơ động, tính cơ động của bệ phóng và việc Nga liên tục điều chỉnh tên lửa dựa trên kinh nghiệm thực chiến.

Từ một hệ thống từng gây tranh luận về hiệu quả thực tế, Iskander-M đã trở thành một trong những mối đe dọa tên lửa đạn đạo mà Ukraine phải đặc biệt lưu tâm.

Cuộc đối đầu giữa Iskander-M và Patriot cũng phản ánh cuộc chạy đua liên tục giữa tên lửa tấn công và hệ thống phòng không trong chiến tranh hiện đại.