Nguy cơ chiến tranh băng đảng tại Mexico sau cái chết của trùm ma túy El Mencho

Các phương tiện của lực lượng an ninh được bố trí tại nhiều tuyến đường ở Mexico City để tăng cường kiểm soát tình hình. Ảnh: Phương Lan - P/v TTXVN tại Mexico

Theo kênh CNN ngày 24/2, các băng đảng Jalisco và Sinaloa từ lâu tranh giành quyền thống trị thị trường ma túy bất hợp pháp béo bở ở Mỹ, gồm cocaine, heroin và fentanyl, đồng thời ngày càng cạnh tranh nhau để kiểm soát hoạt động đưa người di cư trái phép vào Mỹ.

Chính phủ Mỹ mô tả Băng đảng Thế hệ Mới Jalisco (tên viết tắt tiếng Tây Ban Nha là CJNG) là một trong năm tổ chức tội phạm nguy hiểm nhất thế giới và có các hoạt động mang lại doanh thu hàng tỷ USD. Bộ Ngoại giao Mỹ đã chỉ định CJNG là tổ chức khủng bố nước ngoài vào tháng 2/2025.

Việc ai sẽ nắm quyền kiểm soát nhóm này, hoặc liệu tổ chức có bị chia rẽ thành các phe phái thanh trừng đẫm máu hay không, sẽ tác động lớn đến hoạt động buôn ma túy tại châu Mỹ.

Oseguera, người sáng lập CJNG, đã lợi dụng tình trạng rối ren của Sinaloa để nhanh chóng mở rộng phạm vi và hoạt động của nhóm sang trộm nhiên liệu, buôn người và gian lận tài chính. Nhóm Jalisco thậm chí còn liên minh với một bộ phận của băng đảng Sinaloa nhằm khoét sâu chia rẽ nội bộ đối thủ.

Các thủ lĩnh Sinaloa trước đây là Joaquin “El Chapo” Guzman và Ismael “El Mayo” Zambada hiện bị giam giữ tại Mỹ. Mỹ đã dẫn độ Guzman năm 2017 và Zambada năm 2025, làm bùng phát cuộc chiến giành quyền kiểm soát băng đảng giữa các con trai của Guzman và phe trung thành với Zambada.

Lịch sử các nhóm buôn lậu tại cả Colombia và Mexico luôn gắn với biến động liên tục, do cạnh tranh lãnh thổ và lòng tham thúc đẩy. Các đối thủ thường chớp lấy mọi dấu hiệu suy yếu hoặc chia rẽ.

Xung đột trong nội bộ Sinaloa bùng phát do thiếu người kế nhiệm rõ ràng trong gia đình và điều tương tự có thể đang xảy ra với CJNG. Con trai của El Mencho là Rubén Oseguera hiện thụ án tại Mỹ sau khi bị dẫn độ năm 2020. Vợ ông ta bị bắt tại Mexico với cáo buộc rửa tiền vào tháng 11/2021. Hai anh em trai của ông ta cũng đang bị giam tại Mexico.

Ông David Saucedo, chuyên gia an ninh tại Mexico City, nhận định: “Dòng kế nhiệm của băng đảng Jalisco đã bị đứt gãy”. Theo ông, chỉ còn một người em trai và một con riêng vẫn ở bên ngoài nhưng người này vẫn thiếu ảnh hưởng đối với các chỉ huy khác trong băng đảng.

Ông Saucedo cho rằng bốn chỉ huy của CJNG có thể đang cạnh tranh vị trí tối cao và có thể bước vào cuộc chiến kế vị để xác định quyền kiểm soát băng đảng, dù khả năng chuyển giao quyền lực thông qua thương lượng cũng có thể xảy ra.

Oseguera không gặp thách thức nào khi làm trùm của CJNG, nhưng tin đồn ông ta mắc bệnh trước đó đã làm dấy lên các vụ đào ngũ. Nhóm Mezcales, một phe tách ra từ CJNG tại bang Colima, đã tuyên bố cách đây bốn năm rằng đã chấm dứt liên hệ với CJNG vì tin rằng Oseguera đã chết. Vụ đào ngũ này dẫn tới nhiều tuần bạo lực liên quan đến các băng nhóm.

Theo tổ chức theo dõi các băng đảng InSightCrime, cuộc cạnh tranh giữa CJNG và Sinaloa diễn ra tại nhiều bang của Mexico khi hai nhóm tranh giành quyền kiểm soát lãnh thổ đối với nhiều tuyến buôn ma túy ở miền Trung và miền Bắc Mexico. Một điểm nóng cạnh tranh là thành phố Mexicali, thủ phủ bang Baja California của Mexico, giáp biên giới Mỹ. Các phe băng đảng đã lập rào chắn đường tại đây sau cái chết của El Mencho.

Theo InSightCrime, hai nhóm này cũng đang đấu đá tại bang Chiapas, giáp Guatemala, để giành quyền kiểm soát hoạt động đưa người di cư trái phép.

Đối với chính phủ Mexico, cuộc chiến chống các băng đảng có nguy cơ kích hoạt bạo lực trên khắp cả nước khi các thành viên băng nhóm trả đũa lực lượng an ninh và giao tranh lẫn nhau. Các nhà phân tích cho biết CJNG hiện diện tại hơn 20 bang của Mexico.

Ngoài ra còn có nguy cơ CJNG, hoặc các phe phái của nhóm này, sử dụng chiến thuật khủng bố ma túy tương tự những gì Colombia từng trải qua trong thập niên 1980, khi trùm buôn lậu ma túy Pablo Escobar tuyên chiến với nhà nước bằng các vụ đánh bom, ám sát và bắt cóc.

Ông Saucedo cho rằng đã xuất hiện dấu hiệu của xu hướng này trong phản ứng bạo lực của các thành viên CJNG thời gian qua, gồm khủng bố ma túy, phong tỏa đường và phóng hỏa các cửa hàng tạp hóa trên khắp Mexico.

Ông nói thêm rằng kịch bản cuộc chiến tổng lực chống nhà nước Mexico vẫn có thể xảy ra. CJNG từng thể hiện xu hướng thực hiện các cuộc tấn công như vậy. Sáu năm trước, nhóm này đã tìm cách ám sát Bộ trưởng An ninh Công cộng Omar Garcia Harfuch, khiến ông bị thương và hai vệ sĩ cùng một người qua đường thiệt mạng.

Ông Saucedo nhận định: “Hiện tại, có vẻ như tất cả các chỉ huy chủ chốt của CJNG đã liên kết để phát động cuộc tấn công chống nhà nước Mexico nhằm làm tê liệt hoạt động kinh tế và gây tổn hại hình ảnh quốc gia và quốc tế của chính phủ”.

Tuy nhiên, cái chết của El Mencho cũng có thể mang lại cơ hội cho chính phủ Mexico để duy trì thế chủ động bằng các chiến dịch chính xác tiếp theo nhằm vào thủ lĩnh các băng đảng.

Cảnh sát Mexico triển khai tuần tra tại khu vực trung tâm thủ đô Mexico City nhằm duy trì trật tự sau các vụ bạo lực. Ảnh: Phương Lan - P/v TTXVN tại Mexico

Hiện lực lượng an ninh đang tập trung khôi phục trật tự sau khi các thành viên CJNG dựng hàng trăm rào chắn trên nhiều bang và phá hoại tài sản thương mại.

Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ Christopher Landau viết trên mạng xã hội X: “Không có gì đáng ngạc nhiên khi những kẻ xấu đáp trả bằng khủng bố. Nhưng chúng ta không bao giờ được nao núng”.

Trước đó, ngày 22/2 theo giờ địa phương, lực lượng an ninh Mexico đã tiêu diệt El Mencho tại khu vực Talpa de Allende thuộc bang Jalisco, nơi hắn đang ẩn náu dưới sự bảo vệ của mạng lưới tội phạm do hắn điều hành. Các lực lượng tham gia chiến dịch bao gồm binh sĩ Bộ Quốc phòng và đơn vị an ninh liên ngành.

Sau khi bao vây mục tiêu và xảy ra đấu súng, đối tượng bị tiêu diệt tại hiện trường. Các cơ quan chức năng đang tiến hành giám định pháp y và xác minh đầy đủ các tình tiết liên quan. Ngay sau sự việc, các lực lượng chức năng đã phong tỏa các tuyến đường có kết nối giao thông với Jalisco như bang Michoacán, Colima, Tamaulipas, Guanajuato và Aguascalientes.

El Mencho từng có thời gian sinh sống tại Mỹ rồi trở lại Mexico và tổ chức mạng lưới tội phạm. Dưới sự điều hành của đối tượng này, CJNG nổi lên là một trong những tổ chức tội phạm xuyên quốc gia có tốc độ mở rộng nhanh nhất tại Mexico, hoạt động trên nhiều lĩnh vực như buôn bán ma túy, buôn lậu vũ khí, rửa tiền và kiểm soát các tuyến vận chuyển trái phép. CJNG được cho là có phạm vi ảnh hưởng tại nhiều bang của Mexico, đồng thời thiết lập các kênh hoạt động ở khu vực Bắc Mỹ và ngoài khu vực. Chính quyền Mỹ trước đó đã treo thưởng hàng chục triệu USD cho thông tin dẫn tới việc bắt kẻ cầm đầu tổ chức này. CJNG còn bị cáo buộc thực hiện hàng loạt hành vi bạo lực, trong đó có tham gia vào các vụ xung đột vũ trang với các nhóm đối thủ và lực lượng thực thi pháp luật. Hoạt động của CJNG cũng có liên quan tới tình trạng tội phạm xuyên biên giới, đặc biệt là ở Bắc Mỹ.

Thùy Dương/Báo Tin tức và Dân tộc