Nguy cơ mới với Việt Nam: Dữ liệu bị đánh cắp rồi chờ công nghệ lượng tử giải mã

Tin tặc hoặc các tổ chức gián điệp mạng có thể âm thầm thu thập những dữ liệu đã được mã hóa ngày hôm nay, lưu trữ trong nhiều năm mà chưa cần khai thác.

Chiến lược "thu thập trước, giải mã sau"

Các chuyên gia cho rằng, điều khiến giới an ninh mạng lo ngại nhất không phải là máy tính lượng tử sẽ ngay lập tức phá vỡ các hệ thống mã hóa hiện nay, mà là nguy cơ dữ liệu của các tổ chức, doanh nghiệp bị đánh cắp từ rất sớm và chỉ được giải mã khi công nghệ đủ trưởng thành.

Chiến lược này được gọi là "thu thập trước, giải mã sau" (Harvest Now, Decrypt Later). Theo đó, tin tặc hoặc các tổ chức gián điệp mạng có thể âm thầm thu thập những dữ liệu đã được mã hóa ngày hôm nay, lưu trữ trong nhiều năm mà chưa cần khai thác. Khi xuất hiện máy tính lượng tử đủ mạnh để bẻ khóa các thuật toán mật mã phổ biến hiện nay, toàn bộ kho dữ liệu đó có thể bị giải mã chỉ trong thời gian ngắn.

Đối với doanh nghiệp, đây là rủi ro hoàn toàn khác với các cuộc tấn công mạng truyền thống. Trước đây, khi dữ liệu bị đánh cắp, thiệt hại thường diễn ra ngay sau sự cố. Nhưng trong kỷ nguyên lượng tử, tổ chức, doanh nghiệp có thể không hề biết rằng những tài sản số quan trọng của mình đã bị sao chép và đang nằm trong kho lưu trữ của đối tượng tấn công, chờ đến thời điểm thích hợp để khai thác.

Những dữ liệu có vòng đời dài sẽ trở thành mục tiêu có giá trị nhất. Đó có thể là bí quyết công nghệ, thiết kế sản phẩm, công thức sản xuất, dữ liệu nghiên cứu và phát triển (R&D), hồ sơ khách hàng, hợp đồng thương mại, thông tin tài chính, hay các tài liệu liên quan đến chiến lược kinh doanh. Với nhiều doanh nghiệp, giá trị của những dữ liệu này không chỉ kéo dài vài năm mà có thể lên tới hàng chục năm.

Nguy cơ cũng không dừng lại ở từng doanh nghiệp riêng lẻ. Trong nền kinh tế số, các doanh nghiệp ngày càng kết nối chặt chẽ với đối tác, nhà cung cấp, ngân hàng và cơ quan quản lý thông qua các nền tảng số. Chỉ cần một mắt xích trong chuỗi cung ứng bị xâm nhập, dữ liệu của nhiều tổ chức khác cũng có thể bị thu thập và lưu giữ để phục vụ cho các cuộc tấn công trong tương lai. Điều này khiến rủi ro từ điện toán lượng tử mang tính dây chuyền, thay vì chỉ giới hạn trong phạm vi của một doanh nghiệp.

Điện toán lượng tử được kỳ vọng mở ra bước ngoặt về năng lực tính toán, nhưng đồng thời cũng đặt ra thách thức chưa từng có đối với an ninh mạng. Các chuyên gia cho rằng Việt Nam cần chuẩn bị từ sớm nếu không muốn rơi vào thế bị động trước những nguy cơ bảo mật trong tương lai.

Việt Nam không thể đứng ngoài cuộc đua công nghệ lượng tử

Công nghệ lượng tử đang được xem là một trong những nền tảng công nghệ chiến lược có khả năng làm thay đổi cục diện khoa học, công nghệ và kinh tế toàn cầu trong nhiều thập kỷ tới. Tuy nhiên, đây cũng là lĩnh vực được đánh giá có độ phức tạp rất cao, từ nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, xây dựng hạ tầng cho đến đào tạo nguồn nhân lực.

Theo Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam Trần Hồng Thái, nhiều hướng nghiên cứu trên thế giới hiện vẫn đang trong giai đoạn thử nghiệm và kiểm chứng, chưa thể ngay lập tức tạo ra sản phẩm thương mại hay ứng dụng đại trà.

Dù vậy, ông nhấn mạnh chính vì là lĩnh vực khó nên Việt Nam càng không thể đứng ngoài cuộc. Việc tham gia sớm vào nghiên cứu và phát triển công nghệ lượng tử sẽ giúp đất nước từng bước làm chủ công nghệ cốt lõi, thay vì chỉ trở thành bên tiếp nhận khi cuộc chơi đã được định hình.

Điện toán lượng tử có thể làm lung lay nền tảng bảo mật hiện nay

Không chỉ mở ra cơ hội phát triển, công nghệ lượng tử còn tạo ra những thách thức rất lớn đối với lĩnh vực an ninh mạng.

Theo ông Trần Hồng Thái, nếu trong tương lai xuất hiện các máy tính lượng tử đủ mạnh, nhiều hệ mật mã đang được sử dụng phổ biến hiện nay có thể không còn đảm bảo an toàn. Điều đáng lo ngại là dữ liệu có thể bị các đối tượng thu thập ngay từ hôm nay, lưu trữ trong thời gian dài và chờ đến khi công nghệ lượng tử đủ năng lực để giải mã.

Đại tá Nguyễn Hồng Quân, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), Bộ Công an cho biết, quá trình chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, đưa công nghệ số trở thành nền tảng vận hành của xã hội. Tuy nhiên, đi cùng với đó là các cuộc tấn công mạng ngày càng tinh vi, có quy mô lớn và mang tính xuyên biên giới.

Theo ông, các nhóm tội phạm mạng hiện đã bắt đầu tận dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để thực hiện các hành vi lừa đảo, giả mạo, phát tán mã độc và tổ chức các cuộc tấn công có chủ đích nhằm vào cơ quan, doanh nghiệp và người dân.

Trong bối cảnh đó, sự phát triển nhanh chóng của điện toán lượng tử tiếp tục đặt ra thách thức mới đối với các hệ thống bảo mật truyền thống. Nhiều phương thức mã hóa đang được sử dụng hiện nay có nguy cơ không còn đủ khả năng bảo vệ dữ liệu trước năng lực xử lý của máy tính lượng tử trong tương lai.

Đại tá Nguyễn Hồng Quân cho rằng yêu cầu đặt ra hiện nay không chỉ là ứng phó với các nguy cơ trước mắt, mà còn phải chủ động chuẩn bị năng lực bảo vệ an ninh mạng cho giai đoạn hậu lượng tử.

Đồng quan điểm, Thiếu tướng Nguyễn Tùng Hưng, Phó Tư lệnh Bộ Tư lệnh Tác chiến không gian mạng (Bộ Quốc phòng), cho biết thế giới đang bước vào kỷ nguyên của AI và lượng tử. Việt Nam cũng phải đối diện với chiến lược "thu thập trước, giải mã sau" của các quốc gia sở hữu công nghệ lượng tử.

Theo ông, điều này đòi hỏi các cơ quan quản lý, lực lượng bảo vệ an ninh mạng và cộng đồng doanh nghiệp phải sớm chuẩn bị các giải pháp bảo mật mới, đầu tư nghiên cứu các công nghệ mật mã hậu lượng tử và xây dựng năng lực phòng thủ đủ mạnh để bảo vệ không gian mạng quốc gia trong những năm tới.