Nguy cơ từ tiêu thụ muối quá mức và chế độ ăn uống không lành mạnh

Với thông điệp tập trung vào việc giảm tiêu thụ muối trong thực phẩm chế biến và thực phẩm đóng gói sẵn, đây không chỉ là một chiến dịch truyền thông về dinh dưỡng, mà còn là lời nhắc nhở nâng cao ý thức bảo vệ, chăm sóc sức khỏe cộng đồng.
Thừa muối - nguyên nhân hàng đầu gây tăng huyết áp và bệnh tim mạch

Thông tin từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), lượng natri trung bình toàn cầu mà người lớn tiêu thụ là 4278 mg/ngày (tương đương 11 g/ngày muối) vào năm 2021. Con số này cao hơn gấp đôi so với khuyến nghị của WHO dành cho người lớn là dưới 2000 mg/ngày natri (tương đương < 5g/ngày muối, hoặc khoảng một thìa cà phê).

Trong bữa ăn hàng ngày, muối là gia vị quen thuộc, đóng vai trò quan trọng và cần thiết cho cơ thể. Tuy nhiên, thực tế đa số chúng ta đã và đang tiêu thụ muối vượt mức trung bình. Đặc biệt, thực phẩm chế biến sẵn như mì ăn liền, thực phẩm đóng hộp, và các loại đồ ăn nhanh là nguồn muối chính mà nhiều người không nhận ra.

Một trong những tác hại lớn nhất của việc thừa muối là tăng huyết áp. Khi cơ thể hấp thụ quá nhiều natri sẽ giữ lại nước, làm tăng thể tích máu và tạo ra áp lực lên thành mạch máu. Từ đó, khiến huyết áp tăng cao và tình trạng kéo chính là yếu tố nguy cơ dẫn đến bệnh tim mạch, ung thư dạ dày, béo phì, loãng xương, bệnh Meniere bệnh thận và biến nhứng nguy hiểm như đột quỵ.

Đặc biệt, bệnh tim mạch là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và gánh nặng bệnh tật trên toàn cầu. Tại Việt Nam, bệnh tim mạch hiện chiếm khoảng 31% tổng số ca tử vong toàn quốc, vượt qua cả ung thư và tai nạn giao thông.

Hạn chế tiêu thụ thực phẩm siêu chế biến, nâng cao ý thức bảo vệ sức khỏe

Một trong những nguyên nhân được các chuyên gia cảnh báo gây ra thừa muối là tình trạng gia tăng đáng báo động hành vi tiêu thụ thực phẩm siêu chế biến đóng gói sẵn, đồ ăn nhanh như mì ăn liền, bim bim, xúc xích, thịt hộp, đồ đông lạnh chế biến sẵn, nước sốt đóng chai, gia vị tổng hợp, các món ăn tiện lợi có gói nêm đi kèm...

Với hình thức bao bì, màu sắc bắt mắt, thực phẩm siêu chế biến hướng đến sự tiện lợi và kích thích thị giác, vị giác, thúc đẩy hành vi tiêu thụ lặp lại. Phụ gia được sử dụng có chọn lọc để tối ưu hóa hương vị, kết cấu và cảm giác ngon miệng, khiến sản phẩm trở nên hấp dẫn ngay cả khi người tiêu dùng đã no hoặc nhận thức được rủi ro sức khỏe. Đặc biệt, các sản phẩm này thường được tăng hàm lượng muối để có thể bảo quản được lâu hơn.

Ảnh minh họa

Tại Việt Nam, xu hướng tiêu thụ thực phẩm chế biến, đóng gói sẵn mất cân đối dinh dưỡng đang gia tăng nhanh và ở mức nguy cơ cao, với mức tiêu dùng tăng hơn 10 lần giai đoạn 2000 - 2017.
Theo điều tra STEP và các thống kê liên quan, người Việt Nam đang tiêu thụ trung bình 8,1g muối/ngày và 46,5g đường tự do/ngày, cao gần gấp 2 lần so với khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới về mức tiêu thụ có lợi cho sức khỏe. Theo đó, cách đơn giản và hiệu quả nhất được khuyến cáo là kiểm tra nhãn mác của các thực phẩm chế biến sẵn. Có thể giảm lượng muối tiêu thụ thông qua việc lựa chọn các sản phẩm có nhãn “ít muối” hoặc “không muối”, lượng muối trong giới hạn cho phép.

Việc thay đổi thói quen sử dụng đồ chế biến sẵn, siêu chế biến, áp dụng giảm muối đột ngột trong khẩu phần không phải dễ dàng. Tuy nhiên, đây là thói quen tốt cần duy trì.

Theo chyên gia y tế, chúng ta đang ăn vào gần gấp đôi lượng muối theo khuyến cáo, nên hãy giảm một nửa lượng muối và gia vị chứa nhiều muối mà bạn cho vào khi chế biến món ăn. Việc giảm ăn muối nên thực hiện từ từ để cơ quan cảm nhận vị giác của bạn có thể làm quen và thích nghi dần với việc giảm vị mặn.

Trước tiên, hãy ưu tiên lựa chọn các thực phẩm tươi thay vì các thực phẩm chế biến sẵn. Tiếp theo là lựa chọn cách chế biến món ăn. Hãy chọn chế biến các món luộc, hấp thay cho các món cần cho nhiều gia vị mặn vào trong quá trình chế biến như các món kho, rim, rang.
Trong khi nấu, nếu bạn muốn gia giảm gia vị mặn, hãy nếm thức ăn trước khi cho thêm gia vị để bảo đảm bạn chỉ cho một lượng vừa đủ, không cho quá nhiều.

Bên cạnh đó, các chuyên gia dinh dưỡng cho rằng có thể thêm hương vị cho bữa ăn bằng cách sử dụng các loại gia vị tự nhiên kích thích vị giác thay thế muối như tỏi, chanh, tiêu đen, gừng... Tập thói quen chấm nhẹ tay; pha loãng nước mắm khi ăn; hạn chế để mắm, muối, gia vị sẵn trên bàn ăn...

Thói quen ăn mặn, ăn quá nhiều muối không thể thay đổi chỉ bằng khẩu hiệu. Muốn giảm muối thực chất, bản thân mỗi người cần hiểu không phải là sự “kiêng khem” nhất thời, mà là cách chủ động bảo vệ sức khỏe của chính mình và gia đình.
Thực tế, nhiều người vẫn cho rằng chỉ người cao tuổi, người mắc tăng huyết áp hoặc bệnh tim mạch mới cần ăn nhạt. Đây là nhận thức số đông cần được thay đổi.

Điều đáng lo ngại là tác hại của thừa muối thường diễn ra âm thầm, không gây cảm giác nguy hiểm ngay nên người dân dễ chủ quan. Một bữa ăn mặn có thể chưa tạo ra hậu quả tức thì, nhưng nhiều năm duy trì khẩu vị mặn sẽ khiến sức khỏe phải trả giá.

Vì vậy, việc nâng cao nhận thức cá nhân về tiêu thụ muối đúng mức cần được xem là một giải pháp y tế dự phòng quan trọng. Một cộng đồng khỏe mạnh bắt đầu từ những cá nhân biết tự bảo vệ bản thân, gia đình mình và cùng nhau hình thành thói quen ăn uống lành mạnh hơn mỗi ngày.