Nguyên nhân ung thư tuyến giáp ngày càng tăng nhưng giảm tỷ lệ tử vong

Thay đổi lớn trong điều trị ung thư: 28 thuốc được đề xuất BHYT thanh toánThay đổi lối sống là “chìa khóa” ngăn ngừa phần lớn ca ung thư gan Phát hiện nữ bệnh nhân mắc ung thư Sarcoma mô bào cực kỳ hiếm gặp

BS Dương Minh Tuấn (Khoa Nội tiết- Đái tháo đường, Bệnh viện Bạch Mai) kể, dạo gần đây anh hay nghe câu này rất nhiều từ bệnh nhân, người nhà: "Sao bây giờ xung quanh ai cũng thấy có người bị ung thư, nhất là tuyến giáp thế nhỉ?".

BS Dương Minh Tuấn khẳng định, cảm giác đó không phải là do tưởng tượng. Các số liệu dịch tễ học lớn trên thế giới và tại Việt Nam đều cho thấy số ca ung thư mới mỗi năm đang tăng lên. Hiện nay, mỗi năm toàn cầu ghi nhận gần 20 triệu ca ung thư mới; riêng Việt Nam đã ở mức khoảng 180.000 ca/năm. Và con số này còn được dự báo tiếp tục tăng trong những thập kỷ tới.

Tuy nhiên, điều quan trọng là hiểu đúng bản chất của sự gia tăng này.

Lý do đầu tiên và cũng là lý do lớn nhất: Con người đang sống lâu hơn

Theo BS Dương Minh Tuấn, ung thư là bệnh liên quan rất chặt chẽ đến tuổi. Khi tuổi thọ trung bình tăng, số người bước vào nhóm tuổi nguy cơ cao cũng tăng theo. Chỉ riêng già hóa dân số đã đủ làm tổng số ca ung thư tăng lên, kể cả khi nguy cơ ung thư ở từng cá nhân không thay đổi nhiều.

Lý do thứ hai đến từ lối sống và môi trường hiện đại

Thuốc lá, rượu bia, thừa cân - béo phì, ít vận động, chế độ ăn nhiều thực phẩm chế biến sẵn, ô nhiễm không khí, cùng với các nhiễm virus mạn tính như viêm gan B, C hay HPV… đều là những yếu tố nguy cơ ung thư đã được chứng minh rất rõ ràng. Khi các yếu tố này phổ biến hơn trong cộng đồng, nguy cơ ung thư “thật sự” cũng tăng theo.

Lý do thứ ba là y học đã phát triển hơn rất nhiều

BS Dương Minh Tuấn thừa nhận, hiện nay chúng ta tầm soát nhiều hơn, chẩn đoán sớm hơn, ghi nhận bệnh tốt hơn. Nhiều trường hợp ung thư mà vài chục năm trước không được phát hiện, ngày nay đã được chẩn đoán và đưa vào thống kê. Điều này làm con số ung thư trên số liệu giấy tờ tăng lên, dù bản chất sinh học của bệnh không thay đổi tương ứng.

Câu chuyện của ung thư tuyến giáp là một ví dụ rất điển hình cho điều đó.

Trong vài thập kỷ qua, ung thư tuyến giáp là một trong những ung thư có tốc độ gia tăng nhanh nhất, cả ở Việt Nam lẫn trên thế giới. Nhưng có một chi tiết rất đáng chú ý: Tỉ lệ tử vong do ung thư tuyến giáp gần như không tăng, thậm chí còn giảm ở nhiều quốc gia.

Điều này đặt ra một câu hỏi rằng liệu phần lớn sự gia tăng ung thư tuyến giáp có phải là do phát hiện sớm và phát hiện quá mức?

Ngày nay, siêu âm tuyến giáp được làm rất phổ biến, chỉ cần khám sức khỏe tổng quát, khám cổ, khám tim mạch… là đã có thể tình cờ phát hiện ra một nhân tuyến giáp mới. Nhiều trong số đó là ung thư thể nhú kích thước chỉ vài milimet, tiến triển cực kỳ chậm, có thể cả đời không gây triệu chứng hay ảnh hưởng gì nếu không bị phát hiện.

Dĩ nhiên, không thể nói ung thư tuyến giáp tăng hoàn toàn chỉ vì chẩn đoán. Một số yếu tố nguy cơ thực sự vẫn tồn tại, như phơi nhiễm bức xạ vùng đầu cổ (đặc biệt ở trẻ em), yếu tố di truyền trong một số hội chứng hiếm, môi trường không khí ăn uống ô nhiễm, hay mối liên quan với béo phì và rối loạn chuyển hóa. Nhưng cho đến hiện tại, chẩn đoán quá mức dường như vẫn được xem là nguyên nhân chính giải thích sự bùng nổ số ca ung thư tuyến giáp.

"Vì vậy, khi nói về ung thư, điều quan trọng không phải là hoảng sợ trước con số gia tăng, mà là hiểu đúng con số đó nói lên điều gì. Không phải mọi ung thư đều nguy hiểm như nhau.

Điều cốt lõi mà mọi người vẫn cần nhớ là những lựa chọn sống rất căn bản và bền vững: Không hút thuốc, hạn chế rượu bia, duy trì cân nặng hợp lý và vận động đều đặn; ăn uống cân bằng với nhiều rau, trái cây, chất xơ và ít thực phẩm chế biến sẵn; tiêm chủng đầy đủ các vaccine đã được chứng minh hiệu quả phòng ung thư như viêm gan B và HPV;

Đồng thời tầm soát đúng đối tượng, đúng chỉ định, tránh làm xét nghiệm theo phong trào. Phòng ung thư, về bản chất, là sống chủ động, hiểu biết và dựa trên khoa học, chứ không phải sống trong lo sợ bệnh tật", BS Dương Minh Tuấn nhắn nhủ.

TUẤN MINH