Nhà báo Trần Lê Lâm và thông điệp 'Nước dâng người không lùi'

Nhà báo Trần Lê Lâm, PV TTXVN tại Đà Nẵng đã có cuộc trò chuyện với Thể thao và Văn hóa.

*Trở lại với trận lũ lụt lịch sử cuối năm 2025 trên nhiều tỉnh thành miền Trung. Di sản thế giới Hội An cũng chịu tác động khá nghiêm trọng. Anh có thể kể lại đôi chút về lũ lụt ở Hội An trong đợt anh thực hiện bộ ảnh trên?

- Những tháng cuối năm 2025, miền Trung liên tiếp hứng chịu các đợt mưa lớn kéo dài, gây ra trận lũ lịch sử trên diện rộng. Sau sáp nhập với tỉnh Quảng Nam, địa bàn "Đà Nẵng mới" được mở rộng đáng kể, bao gồm cả vùng núi, vùng biển và hải đảo. Đặc biệt, phố cổ Hội An nằm ở hạ lưu các con sông nên chịu ảnh hưởng nặng nề của mưa lũ. Đây là một trong những đợt ngập nghiêm trọng nhất trong nhiều thập niên trở lại đây.

Dưới sự chỉ đạo sát sao của lãnh đạo TTXVN và Trung tâm Thông tin TTXVN khu vực miền Trung - Tây Nguyên, Cơ quan Thường trú TTXVN tại Đà Nẵng đã triển khai đồng bộ các loại hình thông tin, phản ánh kịp thời diễn biến mưa lũ từ miền núi đến vùng ven biển, hải đảo. Trong quá trình đó, yêu cầu đặt ra là phóng viên phải có mặt trực tiếp tại hiện trường để ghi nhận những hình ảnh chân thực nhất, thay vì chỉ tiếp cận thông tin qua báo cáo.

Nhà báo Trần Lê Lâm tác nghiệp tại Hội An

Trưa 30/10/2025, khi giao thông bắt đầu được khơi thông trở lại, tôi nhận nhiệm vụ khẩn trương đến Hội An để ghi nhận tình hình thực tế tại phố cổ đang chìm trong nước lũ. Khi đó, nhiều tuyến phố ven sông Hoài vẫn ngập sâu trên 4 mét. Việc di chuyển hết sức khó khăn. Đường bộ gần như bị chia cắt ở nhiều điểm, phương tiện thông thường không thể tiếp cận. Đến nơi, tôi phải tìm cách đi cùng một người dân địa phương đang sử dụng thuyền máy để vận chuyển lương thực và đưa người dân qua các khu vực ngập sâu.

Điều khiến tôi ấn tượng nhất không chỉ là cảnh nước lũ bao phủ gần như toàn bộ phố cổ và các khu vực dân cư mà còn là sự bình tĩnh và tinh thần chủ động của người dân Hội An. Giữa thiên tai, mọi người vẫn hỗ trợ nhau di chuyển tài sản, vận chuyển nhu yếu phẩm tiếp tế, bảo vệ nhà cửa, tiếp nhận du khách mắc kẹt và cùng lực lượng chức năng ứng phó với tình huống khẩn cấp. Chính hình ảnh ấy đã tạo nên cảm xúc rất mạnh trong tôi khi bấm máy.

* Thật ra Hội An khá thường xuyên bị lũ lụt ở các mức độ khác nhau, vậy thông điệp mà anh muốn nhấn mạnh trong bộ ảnh này là gì?

- Thực tế, bộ ảnh được thực hiện tập trung trong ngày 30/10/2025, thời điểm nước bắt đầu rút nhưng hậu quả của trận lũ vẫn hiện hữu rất rõ. Tôi dành nhiều giờ di chuyển bằng thuyền qua các tuyến phố ngập sâu, tiếp cận nhiều khu vực khác nhau của phố cổ để ghi lại những khoảnh khắc đời thường nhất.

Tôi không chủ đích tìm kiếm những khuôn hình gây sốc hay chỉ tập trung vào sự tàn phá của thiên tai. Điều tôi muốn ghi nhận là cách con người đối diện với thiên tai ngay trong những thời khắc khó khăn nhất. Trong từng bức ảnh có hình ảnh lực lượng chức năng và người dân xếp hàng dài trong vùng ngập để chuyển thực phẩm lên thuyền đi tiếp tế cho nhà dân; những tuyến đường giao thông bộ nay "biến" thành đường thủy, lực lượng chức năng vượt lũ tiếp tế, hỗ trợ sơ tán; những chủ nhà cổ cẩn thận gia cố tài sản hay người dân tất bật dọn dẹp khi nước vừa rút...

Hình ảnh Hội An trong bộ ảnh "Nước dâng người không lùi - Hội An kiên cường trong bão lũ" - giải B của Giải báo chí TTXVN 2025

Hội An vốn là địa phương thường xuyên chịu ảnh hưởng của mưa lũ. Nhưng trận lũ năm 2025 mang tính chất đặc biệt khi mức độ ngập vượt xa nhiều năm trước. Tuy vậy, điều nổi bật nhất mà tôi cảm nhận được không phải là sự bất lực trước thiên nhiên, mà là tinh thần kiên cường của cộng đồng và sự ứng phó kịp thời của chính quyền địa phương.

Vì thế, tên gọi "Nước dâng người không lùi" cũng chính là thông điệp trung tâm của bộ ảnh. Nước có thể dâng cao, thiên tai có thể gây thiệt hại nặng nề, nhưng con người Hội An không lùi bước. Họ đoàn kết, thích ứng và cùng nhau bảo vệ quê hương, bảo vệ những giá trị văn hóa quý giá của phố cổ. Tôi nghĩ đó mới là điều tạo nên sức sống bền bỉ của Hội An qua nhiều thế hệ.

* Là phóng viên thường trú, bám địa bàn, bám cơ sở, anh gắn bó với di sản thế giới Hội An như thế nào? Nếu Hội An thường xuyên bị ngập lụt, thì theo anh phải làm gì để bảo vệ di sản này?

- Là phóng viên thường trú tại Đà Nẵng, được nhiều lần tác nghiệp tại Hội An. Mỗi lần đến Hội An, tôi luôn cảm nhận đây không chỉ là một điểm du lịch nổi tiếng mà còn là một không gian văn hóa sống động, nơi lưu giữ những giá trị lịch sử, kiến trúc và đời sống cộng đồng rất đặc biệt.

Chính vì vậy, mỗi lần chứng kiến phố cổ bị ảnh hưởng bởi thiên tai, tôi đều cảm thấy rất trăn trở. Những ngôi nhà hàng trăm năm tuổi, những con phố mang dấu ấn lịch sử luôn đứng trước nguy cơ bị tác động bởi mưa bão, lũ lụt và cả biến đổi khí hậu ngày càng cực đoan.

Theo tôi, để bảo vệ Hội An, trước hết cần tiếp tục đầu tư cho các giải pháp phòng chống thiên tai mang tính lâu dài, từ quy hoạch thoát lũ, bảo vệ lưu vực sông đến nâng cao khả năng cảnh báo sớm. Bên cạnh đó là công tác bảo tồn di sản gắn với thích ứng biến đổi khí hậu, giúp các công trình cổ có khả năng chống chịu tốt hơn trước các hiện tượng thời tiết cực đoan.

Tuy nhiên, yếu tố quan trọng nhất vẫn là con người. Chính cộng đồng cư dân Hội An là những người trực tiếp gìn giữ và thổi hồn cho di sản. Qua đợt lũ lịch sử năm 2025, tôi càng thấy rõ tinh thần trách nhiệm và tình yêu của người dân dành cho phố cổ. Đó là nền tảng quan trọng nhất để Hội An có thể tiếp tục được bảo tồn và phát triển bền vững trong tương lai.

Với người làm báo, việc có mặt tại hiện trường, ghi lại những khoảnh khắc chân thực ấy không chỉ là nhiệm vụ nghề nghiệp mà còn là cách lưu giữ những chứng tích của thời đại. Trong bối cảnh thông tin trên không gian mạng ngày càng nhiều chiều, sự hiện diện trực tiếp của phóng viên tại cơ sở vẫn là bảo chứng đáng tin cậy nhất cho tính xác thực của thông tin và hình ảnh gửi đến công chúng.