Nhà báo Trương Thành Trung: Khoảng cách giữa 'có thông tin' và 'hiểu thông tin' mở ra không gian phát triển mới cho báo chí

Nhà báo Trương Thành Trung, Tổng Biên tập Báo Đại đoàn kết.

Lợi thế của báo chí thay đổi

Chiều 25/9, tại Quảng Ninh, Diễn đàn Tổng Biên tập lần thứ 8 - năm 2026 với chủ đề “Báo chí Cách mạng Việt Nam - Cơ hội trong không gian phát triển mới” đã tạo không gian để các cơ quan quản lý, cơ quan báo chí, Hội Nhà báo địa phương, chuyên gia và doanh nghiệp cùng trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm, đề xuất những giải pháp mang tính chiến lược cho sự phát triển của báo chí trong giai đoạn mới.

Diễn đàn do ông Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam; ông Nguyễn Đức Lợi, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam; ông Vũ Quyết Tiến, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam TP Quảng Ninh chủ trì.

Chia sẻ tại Diễn đàn, nhà báo Trương Thành Trung cho rằng, trong một thời gian dài, báo chí có một lợi thế gần như mặc nhiên: Khả năng tiếp cận, thu thập, kiểm chứng và đưa thông tin đến công chúng trên quy mô lớn.

Một sự kiện xảy ra, công chúng chờ báo chí đưa tin. Một chính sách được ban hành, người dân tìm đến báo chí để biết chính sách nói gì. Một vấn đề xã hội xuất hiện, báo chí là một trong những nơi đầu tiên mà xã hội tìm đến để hiểu điều gì đang xảy ra. Lợi thế ấy từng tạo nên vị trí đặc biệt của báo chí. Nhưng trong môi trường truyền thông hiện nay, lợi thế đó không còn nguyên vẹn.

Một người dân muốn biết một sự kiện vừa xảy ra không nhất thiết phải mở nhiều tờ báo, đọc nhiều bài viết rồi tự ghép các mảnh thông tin. Một hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) có thể đọc hàng nghìn nguồn, đối chiếu dữ liệu, dịch nhiều ngôn ngữ, tóm tắt diễn biến và trả lời ngay câu hỏi của người dùng.

Nhà báo Trương Thành Trung, Tổng Biên tập Báo Đại đoàn kết tham dự Diễn đàn Tổng Biên tập lần thứ 8 - năm 2026 tại Quảng Ninh.

Cơ quan nhà nước có thể truyền đạt thông tin trực tiếp đến công chúng. Doanh nghiệp có thể xây dựng kênh thông tin riêng. Người dân với một chiếc điện thoại có thể ghi lại và phát trực tiếp một sự kiện mà trước đây chủ yếu thuộc về năng lực của phóng viên. Đó không còn là viễn cảnh xa.

Đến cuối năm 2025, Việt Nam có khoảng 85,6 triệu người sử dụng Internet, tương đương 84,2% dân số. Số danh tính người dùng mạng xã hội được ghi nhận khoảng 79 triệu. Theo dữ liệu công bố trong báo cáo Digital 2026, TikTok có khả năng tiếp cận quảng cáo tới hơn 76 triệu người trưởng thành tại Việt Nam, trong khi YouTube có hơn 62 triệu người dùng. Những con số trên cho thấy khả năng tạo ra và phân phối thông tin đã trở nên phổ biến ở quy mô chưa từng có.

“Hiện, vấn đề không còn là báo chí có đủ thông tin hay không. Vấn đề là khi thông tin không còn là lợi thế tự thân, báo chí sẽ cạnh tranh bằng năng lực gì?”, nhà báo Trương Thành Trung đặt vấn đề.

Từ đưa tin đến tạo ra sự hiểu biết

“Nếu báo chí cách mạng Việt Nam chỉ cạnh tranh bằng việc đưa thêm thông tin, cuộc cạnh tranh ấy sẽ ngày càng khó khăn”, Tổng Biên tập Báo Đại đoàn kết nhận định.

Trong thời đại số, chính trong sự dư thừa thông tin lại xuất hiện một nghịch lý: Thông tin càng nhiều, nhu cầu về thông tin đáng tin cậy càng lớn. Thông tin nhiều hơn không đồng nghĩa với xã hội hiểu nhiều hơn.

Theo Tổng biên tập Báo Đại đoàn kết, chính khoảng cách giữa “có thông tin” và “hiểu thông tin” mở ra không gian phát triển mới cho báo chí. Báo chí phải chứng minh giá trị ở một tầng cao hơn: Xác minh, lý giải, kết nối, phát hiện và dự báo. Càng có nhiều công cụ giúp sản xuất thông tin, báo chí càng phải đầu tư vào những thứ khó sản xuất hàng loạt: Hiện trường, nguồn tin, dữ liệu gốc, điều tra, kiểm chứng, chuyên môn, khả năng phát hiện vấn đề và năng lực phán đoán.

Báo Đại đoàn kết đã tổ chức Lễ ra mắt giao diện mới báo Điện tử và đẩy mạnh phát triển Hệ sinh thái số Báo Đại đoàn kết vào tháng 11/2025.

AI có thể giúp phóng viên tìm kiếm nhanh hơn, xử lý dữ liệu tốt hơn, chuyển một nội dung thành nhiều định dạng hơn. Nhưng AI không thể thay thế trách nhiệm của cơ quan báo chí khi quyết định vấn đề nào đáng được điều tra, nguồn tin nào cần được kiểm chứng, thông tin nào có ý nghĩa đối với công chúng và ai chịu trách nhiệm khi thông tin được công bố.

“Công nghệ có thể làm thay đổi chi phí sản xuất thông tin, nhưng không làm mất đi giá trị của trách nhiệm đối với thông tin”, Tổng biên tập Trương Thành Trung nhấn mạnh.

Cùng với sự thay đổi của môi trường công nghệ, không gian pháp lý của báo chí cũng đang có những bước phát triển mới khi luật Báo chí số 126/2025/QH15 được Quốc hội thông qua ngày 10/12/2025 và có hiệu lực từ ngày 1/7/2026.

Theo Tổng Biên tập Báo Đại đoàn kết, ở không gian mới, điều quan trọng không chỉ là báo chí có thêm bao nhiêu kênh hoạt động, mà là biến không gian ấy thành năng lực phát triển như thế nào. Một tòa soạn có website, mạng xã hội, video, podcast, dữ liệu và nhiều nền tảng khác nhưng vẫn sản xuất cùng một loại nội dung theo một quy trình cũ thì có nhiều kênh hơn nhưng chưa chắc có nhiều năng lực hơn.

“Chuyển đổi số, ở tầng sâu nhất, không phải là đưa một bài báo lên thêm một nền tảng. Đó là khả năng tổ chức lại nguồn lực để một vấn đề được nhìn nhận đầy đủ hơn”, nhà báo Trương Thành Trung nói.

Lợi thế mới của báo chí là uy tín và trách nhiệm

Theo Tổng Biên tập Báo Đại đoàn kết, nếu Luật Báo chí 2025 mở rộng không gian hoạt động, thì Nghị quyết 25-NQ/TW ngày 22/8/2026 về Chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh mới cũng đặt ra những yêu cầu mới đối với thông tin và báo chí.

Một chuyển dịch đáng chú ý là từ “quản lý thông tin” sang dẫn dắt nhận thức xã hội, củng cố niềm tin của Nhân dân, tạo đồng thuận xã hội. Dữ liệu, dự báo, cảnh báo sớm được nhấn mạnh là những năng lực nền tảng; truyền thông chính sách cần được thực hiện từ sớm, gắn với quá trình xây dựng, thực hiện và đánh giá chính sách.

Diễn đàn có sự tham gia của lãnh đạo Ban Tuyên giáo Trung ương, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Hội Nhà báo Việt Nam, Thành ủy, UBND thành phố Quảng Ninh cùng hơn 100 đại biểu là lãnh đạo, Tổng Biên tập, Phó Tổng Biên tập các cơ quan báo chí Trung ương và địa phương.

Từ đây, câu chuyện kinh tế báo chí cũng cần được nhìn theo một cách khác. Giá trị của báo chí nằm ở những thứ khó sao chép hơn: Thông tin gốc, dữ liệu, điều tra, chuyên môn, phân tích, khả năng giải thích, cộng đồng độc giả và uy tín của thương hiệu báo chí.

“Nói cách khác, báo chí không chỉ tạo ra nội dung; báo chí phải tạo ra những lý do để công chúng tiếp tục cần đến mình. Điều đó cũng đặt ra yêu cầu đối với quản trị tòa soạn”, nhà báo Trương Thành Trung nhấn mạnh.

Tương lai của báo chí không nằm ở tốc độ, mà nằm ở việc nâng giá trị của thông tin trong một thế giới thừa thông tin. Theo đó, các cơ quan báo chí phải mạnh hơn ở năng lực phát hiện vấn đề, có thông tin gốc, kiểm chứng, giải thích, dự báo, kết nối với đời sống và quan trọng nhất là năng lực chịu trách nhiệm.

Theo daidoanket.vn