Nhà ga trở thành 'trái tim của đô thị mới' trong mô hình TOD 5.0

Kết nối vùng trung tâm trở nên rõ nét hơn khi tuyến Metro số 1 Bến Thành-Suối Tiên khai trương từ tháng 12/2024. (Ảnh: Thế Anh)

Nếu TOD 1.0 tập trung vào khả năng kết nối giao thông, thì các thế hệ TOD mới đang mở rộng sang trải nghiệm sống, thương mại, văn hóa và hệ sinh thái vận hành đô thị.

Tại Việt Nam, Thành phố Hồ Chí Minh đang được kỳ vọng đột phá đô thị trong chuyển mình với khát vọng và mục tiêu trở thành siêu đô thị của đất nước.

Khi giao thông là không chỉ là kết nối, mà là “trải nghiệm” đô thị

Hiện, Thành phố Hồ Chí Minh đang bước vào giai đoạn chuyển mình lớn nhất trong nhiều thập kỷ với khát vọng và mục tiêu trở thành siêu đô thị với trung tâm tài chính quốc tế (IFC), đầu tàu đổi mới sáng tạo và kết nối khu vực vào năm 2030.

Hàng loạt cấu phần hạ tầng chiến lược đang được đẩy mạnh đồng thời: sân bay quốc tế Long Thành, đường sắt cao tốc bắc-nam, mạng lưới metro, các tuyến vành đai, cao tốc liên vùng và hệ thống giao thông kết nối Đông Nam Bộ. Theo quy hoạch, mạng lưới metro Thành phố Hồ Chí Minh trong tương lai sẽ bao gồm 12 tuyến với tổng chiều dài hơn 600km, đóng vai trò xương sống cho cấu trúc phát triển đô thị mới. Song song đó, sân bay Long Thành được kỳ vọng phục vụ 25 triệu lượt hành khách mỗi năm trong giai đoạn đầu, mở rộng năng lực kết nối quốc tế cho toàn vùng kinh tế phía nam.

Tuy nhiên, tốc độ đô thị hóa nhanh cũng kéo theo những áp lực ngày càng lớn: ùn tắc giao thông kéo dài, khoảng cách sống, làm việc ngày càng xa, thiếu hụt không gian công cộng chất lượng và sự bào mòn trải nghiệm sống trong môi trường đô thị mật độ cao.

Bài toán của các siêu đô thị hiện đại vì thế không còn chỉ nằm ở việc “di chuyển nhanh hơn”, mà là làm sao để con người “trải nghiệm sống tốt hơn trong quá trình di chuyển”. Trong bối cảnh đó, TOD thế hệ mới bắt đầu chuyển trọng tâm: từ hạ tầng sang con người; từ giao thông sang chất lượng sống đô thị.

Tuyến Metro số 1. (Ảnh: Thành Đạt)

Theo ông Neil MacGregor, Giám đốc điều hành Savills Việt Nam, các tổ hợp TOD quy mô lớn thường tạo ra tác động vượt xa phạm vi của một dự án bất động sản hay hạ tầng giao thông đơn lẻ.

“Trên thế giới, những mô hình TOD thành công thường trở thành chất xúc tác tái cấu trúc toàn bộ đô thị. Khi giao thông công cộng được tích hợp cùng thương mại, không gian công cộng, văn phòng, nhà ở và các tiện ích sống, giá trị tạo ra không chỉ nằm ở bất động sản, mà còn ở khả năng hình thành những trung tâm kinh tế và cộng đồng mới cho thành phố. Về dài hạn, TOD có thể thay đổi cách con người sống, làm việc và tương tác với đô thị. Đây cũng là xu hướng phát triển tất yếu của các thành phố lớn khi bài toán không còn chỉ là mở rộng hạ tầng, mà là nâng cao chất lượng sống và tối ưu hiệu quả vận hành đô thị”, vị Giám đốc điều hành này nhận định.

Nói cách khác, TOD không đơn thuần là một mô hình giao thông, mà là chiến lược phát triển đô thị dài hạn.

Nguồn: Savills Việt Nam.

Mô hình TOD và những phiên bản tiến hóa của hệ sinh thái đô thị

Không phải ngẫu nhiên mà những siêu đô thị phát triển đã đi trước trên thế giới như Tokyo, Singapore, Anh Quốc hay Hong Kong luôn xem TOD là lời giải trung tâm cho bài toán quy hoạch đô thị. Mô hình này được xem là “kim chỉ nam” cho mọi chiến lược với khả năng giải phóng áp lực giao thông và tối ưu hóa vận hành đô thị.

Lấy câu chuyện của Tokyo - một trong những biểu tượng TOD tiên tiến thành công nhất toàn cầu. Tại đây, những nhà ga không chỉ đơn thuần là “trạm trung chuyển”, người Nhật đã biến các nút giao thông thành “lõi nén” đô thị, tối ưu hoạt động sống nhộn nhịp của người dân Tokyo, tích hợp nơi ở, thương mại, văn phòng, văn hóa và không gian công cộng.

Nhìn lại quá trình phát triển trên thế giới, TOD đã trải qua nhiều cấp độ tiến hóa khác nhau.

Ở giai đoạn đầu tiên TOD 1.0, nhà ga đơn thuần chỉ là một điểm trung chuyển vật lý, nơi con người đi và đến. Không gian quanh ga gần như tách rời với đời sống đô thị. Khi áp lực dân số và nhu cầu thương mại tăng lên, các thành phố bắt đầu mở rộng chức năng của nhà ga, giai đoạn nối tiếp - TOD 2.0 - được cải thiện đánh dấu sự chuyển mình mạnh mẽ sang mô hình tích hợp công trình và tổ hợp tiện ích dần xuất hiện trong phạm vi bán kính đi bộ. Bangkok là một thí dụ điển hình với các tuyến tàu điện trên cao - không chỉ đơn thuần là mạng lưới hạ tầng giao thông, mà đã trở thành trục lõi kết nối trực tiếp với các tổ hợp mua sắm, dịch vụ và tiện ích thông qua hệ thống cầu bộ hành, kích hoạt nhịp sống kinh tế năng động, liền mạch dọc theo các hành lang đô thị.

Từ đó, TOD bước sang một cấp độ phát triển cao hơn - TOD 3.0 - nhà ga trở thành lõi kết nối của cả hệ sinh thái đa chức năng. Tại Hồng Kông, các khu phức hợp tích hợp văn phòng, khách sạn, bán lẻ và không gian công cộng được tổ chức liền mạch quanh ga tàu, kết nối bằng hệ thống skywalk đa tầng. Người dân có thể sống, làm việc, mua sắm và di chuyển gần như trong cùng một hệ sinh thái đô thị khép kín.

Nhưng khi các siêu đô thị bước vào cuộc cạnh tranh mới về chất lượng sống, TOD tiếp tục được nâng cấp - TOD 4.0. Thay vì tối đa hóa mật độ xây dựng, các mô hình thế hệ mới bắt đầu ưu tiên trải nghiệm con người, không gian xanh và tính bền vững. Tokyo, với những dự án như Azabudai Hills, cho thấy cách thiên nhiên được đưa trở lại đô thị thông qua các “khu rừng thẳng đứng”, quảng trường mở và mạng lưới đi bộ ưu tiên con người nhằm giảm phát thải carbon và tái cân bằng trải nghiệm sống giữa môi trường mật độ cao.

Từ những nền tảng đó, TOD 5.0 được SonKim Land đề xuất ứng dụng cho Khu đô thị phức hợp Ga Thủ Thiêm như một bước tiến tiếp theo của đô thị tương lai. Ở phiên bản này, nhà ga không còn chỉ là hạ tầng giao thông hay tổ hợp thương mại, mà trở thành một điểm đến tích hợp trải nghiệm, vận hành xuyên suốt 24/7. TOD 5.0 hướng đến việc kết nối sâu sắc giữa giao thông đa phương thức, thương mại toàn cầu, văn hóa bản địa và không gian sống cân bằng thân - tâm - trí. Đây là nơi con người không chỉ đi qua, mà muốn ở lại, tương tác và trải nghiệm như một phần của đời sống đô thị mới.

Cụ thể, SonKim Land hợp tác cùng nhiều đơn vị tư vấn quốc tế hàng đầu cho khu đô thị phức hợp ga Thủ Thiêm. Trong đó, Nikken Sekkei (Nhật Bản) phát triển ý tưởng quy hoạch; Nippon Koei (Nhật Bản) nghiên cứu và đề xuất ý tưởng nhà ga; còn Arup (Anh Quốc) phụ trách giao thông và kết nối nhằm hướng đến trải nghiệm TOD liền mạch. Sự đồng hành của các tên tuổi quốc tế góp phần đặt nét vẽ cho một công trình biểu tượng mới của Thành phố.

Theo định hướng đề xuất, lõi nhà ga sẽ đóng vai trò như “trái tim”, điều phối toàn bộ quần thể đô thị, kết nối trực tiếp giữa vị trí trung tâm đến các trục giao thông và hệ thống công trình chung quanh.

Dựa vào nền tảng lưu lượng dòng người khổng lồ được tạo ra từ nhà ga Thủ Thiêm tương lai, các dịch vụ hàng không và ký gửi hành lý sẽ được tích hợp nhằm tối ưu trải nghiệm di chuyển. Đặc biệt, mô hình check-in sớm và ký gửi hành lý trực tiếp đến sân bay, vốn chưa từng được triển khai tại Việt Nam sẽ giúp hành khách không còn mất thời gian chờ đợi tại sân bay, mà có thể tận dụng khoảng thời gian đó để lưu lại thành phố lâu hơn, kích cầu tiêu dùng với các hoạt động lưu trú, mua sắm, trải nghiệm dịch vụ, giải trí hoặc gặp gỡ đối tác, qua đó nâng tầm toàn bộ trải nghiệm hành trình tại điểm đến quy mô hàng đầu Đông Nam Á.

Đây là chiến lược nhằm tối đa hóa giá trị kinh tế của mô hình TOD, đưa nhà ga trở thành một cực hút thương mại-du lịch mới và một điểm đến mang tầm vóc khu vực

Trong lịch sử phát triển đô thị toàn cầu, giá trị bền vững của một công trình không chỉ nằm ở quy mô hay tính biểu tượng kiến trúc, mà ở tầm nhìn phát triển: khả năng tái định hình cách con người sống, kết nối, di chuyển và vận hành trong đô thị, đồng thời tạo ra động lực tăng trưởng dài hạn cho thành phố.