Nhà giáo cách mạng Dương Lung

Đồng chí Dương Lung (tên chữ là Song Linh, hiệu là Quỳnh Nam) sinh ngày 19/11/1900, quê xã Phong Phú, huyện Thạch Hà (cũ), nay là xã Thạch Khê, tỉnh Hà Tĩnh. Từ 7 đến 11 tuổi, đồng chí học chữ Hán và chữ Quốc ngữ; đến năm 13 tuổi, đồng chí học chữ Pháp.

Năm 16 tuổi, đồng chí học tại Trường Pháp - Việt Hà Tĩnh; năm 20 tuổi, đỗ khóa sinh và đến năm 21 tuổi thì làm thầy giáo. Năm 1923, đồng chí đỗ sơ học, sau đó đi dạy học ở các trường Phan Xá, Xuân Viên (huyện Nghi Xuân cũ); Du Đồng, Chợ Thượng, Thái Yên, Trung Lương (huyện Đức Thọ cũ); Đồng Huề, Trung Ngọc (huyện Can Lộc cũ) và Trường Lại (huyện Kỳ Anh cũ).

Đồng chí Dương Lung và bút tích của đồng chí.

Năm 1926, phong trào truy điệu nhà chí sĩ yêu nước Phan Châu Trinh và đòi thả cụ Phan Bội Châu diễn ra mạnh mẽ, rộng khắp cả nước. Tiếp xúc với phong trào này, thầy giáo trẻ Dương Lung được giác ngộ cách mạng. Năm 1927, đồng chí Dương Lung được kết nạp vào Đảng Tân Việt. Cuối năm 1929, đồng chí được bầu làm Bí thư Tỉnh Đảng bộ Tân Việt. Đầu năm 1930, đồng chí gia nhập Đông Dương Cộng sản Đảng. Sau khi Đông Dương Cộng sản Đảng chủ trương thống nhất với các tổ chức cộng sản trong nước để thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam (3/2/1930), đồng chí được các đồng chí Trần Hữu Thiều (Bí thư lâm thời Tỉnh ủy Hà Tĩnh) và Võ Quê giới thiệu để kết nạp vào Đảng Cộng sản; sau đó, đồng chí sinh hoạt tại Chi bộ Yên Trường (Can Lộc), rồi chuyển sang Chi bộ Việt Yên, Yên Phúc (Đức Thọ). Đến tháng 8/1930, đồng chí Dương Lung về quê nhà Phong Phú, cùng các đảng viên Đảng Tân Việt bắt mối, vận động thành lập chi bộ cộng sản. Tháng 10/1930, Chi bộ Cộng sản Phong Phú chính thức được thành lập, gồm 5 đồng chí; trong đó, đồng chí Dương Lung có đóng góp rất lớn.

Sau cuộc biểu tình ngày 1/5/1931 bị địch đàn áp, khủng bố gắt gao, đồng chí Dương Lung phải bỏ nghề dạy học, thoát ly để làm công tác cách mạng. Tháng 6/1931, đồng chí được tổ chức Đảng giới thiệu về Huyện ủy Thạch Hà, phân công phụ trách công tác ấn loát và tuyên truyền cách mạng. Tháng 11/1931, đồng chí bị thực dân Pháp bắt giam. Chúng dùng mọi đòn roi để tra tấn dã man nhưng không khai thác được thông tin nên đã kết án đồng chí 6 năm tù. Đồng chí bị giam tại các nhà lao Hà Tĩnh, Cẩm Xuyên và Nghi Xuân. Tháng 8/1936, đồng chí ra tù, trở về quê nhà Phong Phú; vừa tham gia dạy chữ Quốc ngữ, chữ Pháp cho con em trong xã, vừa tìm cách móc nối lại với tổ chức cơ sở Đảng. Từ năm 1936 trở đi, đồng chí đứng ra tổ chức các hội tương tế, vận động quyên góp và vận động nông dân đấu tranh đòi giảm tế tự, chống sưu cao thuế nặng, lập Quỹ Nghĩa thương cứu đói khi giáp hạt. Đầu năm 1938, sau khi nối lại liên lạc với tổ chức Đảng, đồng chí Dương Lung tham dự Đại hội Đảng bộ tỉnh Hà Tĩnh tại làng Đan Chế (nay là xã Thạch Hà) ngày 4/4/1938 và được Tỉnh ủy phân công phụ trách Huyện ủy Cẩm Xuyên. Đầu năm 1945, đồng chí tham gia xây dựng cơ sở Việt Minh bí mật tại quê nhà Phong Phú và các xã lân cận; tập hợp các tầng lớp thanh niên vào tổ chức Việt Minh, chuẩn bị cho việc giành chính quyền.

Ngày 18/8/1945, đồng chí trực tiếp tham gia Ủy ban Khởi nghĩa tỉnh Hà Tĩnh, phát lệnh Tổng động viên khởi nghĩa, giành chính quyền tại xã Phong Phú và các xã lân cận. Đồng chí nhanh chóng tổ chức thành lập các đoàn thể cứu quốc như Hội Nông dân, Đoàn Thanh niên, Hội Phụ nữ; xây dựng cơ sở Việt Minh tại các thôn, xã và được chỉ định làm Chủ nhiệm Việt Minh ở 2 tổng Hạ Nhất và Hạ Nhị (thuộc phủ Thạch Hà). Tháng 10/1946, đồng chí Dương Lung được bầu làm Ủy viên BCH Đảng bộ huyện Thạch Hà, phụ trách công tác mặt trận và giữ chức Chủ tịch Liên Việt huyện Thạch Hà. Trong các năm 1947, 1948, 1953 và 1958, đồng chí là Ủy viên BCH Đảng bộ huyện Thạch Hà; năm 1949, đồng chí được bầu làm Ủy viên HĐND tỉnh Hà Tĩnh; năm 1960, đồng chí là Ủy viên BTV Huyện ủy Thạch Hà.

Đại diện Hội Khoa học Lịch sử Hà Tĩnh và Hội Tư văn xã Thạch Khê tham quan bia ghi công đức nhà giáo Dương Lung do các học trò lập.

Năm 1954, trong quá trình thực hiện cải cách ruộng đất, nhiều sai lầm nghiêm trọng đã xảy ra. Nhiều cán bộ, đảng viên bị quy sai, tước bỏ chức vụ và bắt giam. Đồng chí Dương Lung cũng bị quy sai, buộc phải ra khỏi Đảng; gia đình bị quy thành phần phú nông. Tháng 6/1956, sau khi Trung ương phát hiện những sai lầm lớn trong thực hiện cải cách ruộng đất, đồng chí được khôi phục Đảng tịch và chức vụ, được cử vào BCH Đảng bộ huyện, giữ chức Ủy viên BTV Huyện ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ huyện Thạch Hà. Năm 1958, đồng chí tiếp tục được bầu làm Ủy viên HĐND tỉnh Hà Tĩnh.

Về sự nghiệp giáo dục, thầy giáo Dương Lung thuộc lớp nhà giáo đầu tiên dạy tiếng Pháp, đồng thời là người đầu tiên ở xã Phong Phú có bằng sư phạm của trường Tây. Nhờ giỏi tiếng Pháp và chữ Hán, thầy đã đào tạo nhiều thế hệ học sinh. Trong số các môn sinh trưởng thành có Giáo sư Sử học, Nhà giáo Nhân dân Phan Huy Lê; ông Bùi Tử Liêm, từng là Hiệu phó Trường Đại học Thể dục thể thao, Tổng thư ký đầu tiên của Ủy ban Olympic Việt Nam; cùng các nhà Nho, lão thành cách mạng như Dương Xuân Định, Nguyễn Đình Quyền, Nguyễn Bá Đống… Năm 1972, đồng chí Dương Lung nghỉ hưu sau khi hoàn thành cuốn sách “Lịch sử Xô viết huyện Thạch Hà”, một tác phẩm có giá trị về tư liệu. Ngày 16/10/1986, đồng chí Dương Lung mất, hưởng thọ 86 tuổi.

Đồng chí được trao tặng bằng khen hạng Nhất của Trung ương MTTQ Việt Nam.

Mặc dù công việc xã hội và gia đình luôn bận rộn, đồng chí vẫn dành nhiều tâm huyết cho việc củng cố tình đoàn kết, gìn giữ gia phong và chăm lo công việc họ tộc. Đồng chí Dương Lung là tộc trưởng đời thứ 13 của dòng họ Dương Đức ở xã Thạch Khê. Trên cương vị ấy, đồng chí thể hiện trách nhiệm đối với tổ tiên, cội nguồn, dòng họ và sự phát triển của các thế hệ con cháu. Đồng chí luôn coi trọng đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, xem việc gìn giữ truyền thống tổ tiên không chỉ là bổn phận đối với người đã khuất mà còn là trách nhiệm giáo dục những người đang sống, giúp họ biết cống hiến cho dòng tộc, quê hương và đất nước.

Ghi nhận những đóng góp cho sự nghiệp cách mạng, đồng chí Dương Lung được Đảng và Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý, gồm: Huân chương Độc lập hạng Nhì, Huy chương Kháng chiến hạng Ba, Chứng nhận Đảng viên hoạt động trước Cách mạng Tháng Tám bị tù đày, Bằng khen hạng Nhất của Trung ương MTTQ Việt Nam và nhiều bằng khen của Đảng, Chính phủ, tỉnh Hà Tĩnh.

Cuộc đời đồng chí Dương Lung là tấm gương cao đẹp của người cộng sản hết lòng vì dân, vì nước. “Thầy là một nhà giáo yêu nước, giàu tính nhân văn, một chiến sĩ cách mạng kiên cường, nhân đức, sẵn sàng hy sinh, tận tụy phục vụ Đảng, phục vụ Nhân dân, có công lớn vun đắp cho nhiều thế hệ” (trích văn bia tại nhà thờ họ Dương, xã Thạch Khê, do các thế hệ môn sinh cung tiến năm 2007).