Nhà máy lọc dầu châu Á giảm công suất, nguồn cung nhiên liệu siết chặt

Tổ hợp lọc dầu và hóa dầu khổng lồ của Shell ở đảo Pulau Bukom, Singapore. Ảnh: Reuters

Tại Singapore, trung tâm quan trọng của khu vực về xăng và nhiên liệu hàng không, các nhà máy lọc dầu hiện chỉ vận hành trung bình dưới 50% công suất, theo dữ liệu của Wood Mackenzie. Đây là mức thấp nhất kể từ thời kỳ đại dịch Covid-19 và giảm mạnh so với mức hơn 80% trước khi xung đột tại Iran bùng phát.

Tính chung toàn châu Á, công suất hoạt động của các nhà máy lọc dầu đã giảm xuống còn khoảng 70% trong tháng Ba và tháng Tư, so với mức 82–84% hồi tháng Giêng và tháng Hai.

Tình trạng thắt chặt công suất lọc dầu có nguy cơ khiến khu vực thiếu hụt nghiêm trọng các sản phẩm nhiên liệu tinh chế, vốn chiếm khoảng 38% tổng nguồn cung toàn cầu, đúng vào thời điểm mùa du lịch hè đang đến gần.

Trong đó, dầu diesel và nhiên liệu máy bay là hai mặt hàng chịu tác động mạnh nhất. Một nhà giao dịch tại Singapore cho biết, sản lượng thấp tại quốc đảo này đang đẩy giá nhiên liệu hàng không tăng mạnh, khiến chi phí của các hãng bay tại Úc và New Zealand tăng đáng kể.

Xuất khẩu nhiên liệu máy bay của châu Á trong tuần này đã rơi xuống mức thấp nhất trong năm năm, chỉ còn 440.000 thùng/ngày. Con số này giảm 30% so với trước chiến sự Iran và thấp hơn 23% so với tháng trước, theo dữ liệu sơ bộ từ công ty phân tích Vortexa.

Trong khi đó, xuất khẩu dầu diesel và các nhiên liệu công nghiệp của khu vực chỉ đạt hơn 2 triệu thùng/ngày, giảm 14% so với tháng trước và là mức thấp nhất vào thời điểm này trong năm kể từ năm 2018.

Cuộc chiến giữa Mỹ, Israel và Iran đã khiến eo biển Hormuz gần như bị phong tỏa hoàn toàn, hạn chế nghiêm trọng dòng chảy dầu thô từ Trung Đông, nguồn cung quan trọng đối với các nền kinh tế châu Á. Điều đó buộc các nhà máy lọc dầu trong khu vực phải gấp rút tìm nguồn thay thế.

Tuy nhiên, các bên mua hiện phải trả mức giá rất cao cho các loại dầu thay thế, khiến biên lợi nhuận lọc dầu gần như bị xóa sạch, theo công ty dữ liệu hàng hóa Sparta.

Trong khi đó, số liệu sơ bộ từ Kpler cho thấy, nhập khẩu dầu thô vào châu Á dự kiến sẽ giảm 22% so với cùng kỳ năm ngoái, xuống còn 20,4 triệu thùng/ngày trong tháng Tư, mức thấp nhất kể từ năm 2016.

“Việc cắt giảm sản lượng mạnh nhất của các nhà máy lọc dầu châu Á sẽ diễn ra trong tháng Tư do tình trạng thiếu hụt nguồn cung dầu thô từ Trung Đông vẫn tiếp diễn, trong khi các nguồn dầu thay thế chỉ đến từ tuần này trở đi”, Amir Abu Hassan, nhà phân tích dầu mỏ cấp cao tại công ty tư vấn FGE NexantECA cho biết.

Neil Crosby, trưởng bộ phận nghiên cứu dầu mỏ tại Sparta nhận định, dù giá các sản phẩm tinh chế vẫn ở mức cao nhưng chi phí vận chuyển tăng phi mã cùng mức giá dầu vật chất cao khiến nhiều nhà máy lọc dầu không thể duy trì lợi nhuận. Thách thức đó khiến họ phải giảm công suất hoặc tạm dừng hoạt động.

Theo Sparta, chỉ một số loại dầu thô của Mỹ, như dầu từ Tây Texas và khu vực đông nam bang New Mexico, vẫn còn mang lại lợi nhuận cho các nhà máy lọc dầu tại Singapore. Đó là nhờ các loại dầu này có hàm lượng lưu huỳnh thấp và nguồn cung tương đối dồi dào, giúp chi phí mua vào và chế biến rẻ hơn.

Tập đoàn lọc dầu Eneos của Nhật Bản tuần trước cũng cảnh báo rằng nếu giá dầu thô, chi phí vận chuyển tiếp tục neo cao, công ty có thể sẽ không thể hấp thụ được mức tăng chi phí lớn này.

Ngoài áp lực chi phí nguyên liệu, các nhà máy lọc dầu châu Á còn đối mặt rủi ro từ chính chiến lược phòng ngừa giá dầu giảm. Một cựu nhà giao dịch nhiên liệu hàng không cảnh báo, những doanh nghiệp lọc dầu đã thực hiện chiến lược này có thể chịu khoản lỗ lớn từ các vị thế bán khống nếu giá dầu tiếp tục tăng.

Các khoản lỗ này có thể được bù đắp nếu doanh nghiệp bán được sản phẩm nhiên liệu vật chất với giá cao hơn, nhưng điều đó lại phụ thuộc vào việc họ có đủ dầu thô để sản xuất hay không.

Ở chiều ngược lại, theo Neil Crosby, những nhà máy lọc dầu đã chấp nhận mua dầu thô với giá rất cao cũng đối mặt nguy cơ lớn nếu chiến sự bất ngờ hạ nhiệt và giá nhiên liệu tinh chế lao dốc.

“Nếu bạn bỏ tiền mua dầu thô với giá cực kỳ đắt đỏ, rồi mai kia, Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận hòa bình, khiến giá sản phẩm tinh chế rơi thẳng đứng, thì bạn sẽ xử lý thế nào?”, ông đặt vấn đề.

Khó khăn của các nhà máy lọc dầu châu Á cũng mở ra cơ hội cho những quốc gia như Nga gia tăng ảnh hưởng thương mại trong khu vực.

Tập đoàn lọc dầu Petron Corporation của Philippines cho biết hồi tháng Ba, công ty buộc phải nhập dầu thô từ Nga như một biện pháp khẩn cấp đặc biệt để ứng phó với tình trạng hỗn loạn chuỗi cung ứng do chiến sự Iran gây ra.

Petron cảnh báo rằng nếu nhà máy lọc dầu của tập đoàn này phải đóng cửa vì không thể đảm bảo nguồn dầu thô, hậu quả sẽ là tình trạng thiếu nhiên liệu nghiêm trọng trên phạm vi toàn quốc. Điều này sẽ khiến giá cả nhiên liệu tăng sốc, người dân đổ xô mua tích trữ, hoạt động vận tải – logistics bị gián đoạn và nền kinh tế chịu ảnh hưởng trên diện rộng.

Theo Financial Times, Reuters