Nhà thơ Nguyễn Lê Hoa: Từ nỗi đau mất bàn tay tới 'Hà Nội yêu và nhớ'

“Em qua phố Trần Hưng Đạo có cây đa

Lẽ ra mùa này cây xanh lộc nhúKhông biết sao nhiều lá vàng rụng quáKhông biết thế nào đa che tán cành khô”...

Tối 24/10, tại Hà Nội, khi những thước phim về một Hà Nội bình yên, lãng mạn và thân thuộc được chiếu lên, nền nhạc là giọng đọc thơ trầm ấm, tha thiết các tác phẩm của nhà thơ Nguyễn Lê Hoa cùng ca khúc “Hà Nội yêu và nhớ” phổ thơ chị, cả khán phòng như lặng đi xúc động.

Chương trình “Thi và ca – Hà Nội, yêu và nhớ” có sự tham gia của hoa hậu, nhà thiết kế, hoa hậu Ngọc Hân với các bộ sưu tập áo dài đặc sắc cùng nhiều nghệ sĩ tên tuổi. Nguồn cảm hứng của toàn bộ chương trình là tuyển tập “Hà Nội, yêu và nhớ” với hơn 200 bài thơ được lựa chọn kỹ lưỡng của nhà thơ Nguyễn Lê Hoa. Sự kết hợp giữa thơ với âm nhạc, thời trang, hội họa và múa đương đại đã đem đến cho những người yêu thi ca, nghệ thuật và Hà Nội những trải nghiệm ấn tượng và xúc cảm sâu lắng.

Đặc biệt, câu chuyện vượt qua nghịch cảnh của nhà thơ Nguyễn Lê Hoa đã đem đến cho khán giả nhiều xúc động. Hành trình chị trở về với “Hà Nội yêu và nhớ” đánh dấu sự hồi phục cả về tinh thần lẫn thể chất của chị với sức mạnh từ chính quê hương, nguồn cội, đặc biệt là Hà Nội, nơi chị đã sinh ra và lớn lên.

Nếu không nghe nhà thơ Nguyễn Lê Hoa chia sẻ, có lẽ, khó ai nghĩ rằng, người phụ nữ xinh đẹp với tà áo dài trắng thướt tha, bên chiếc xe đạp và giỏ xe có chùm hoa dịu dàng trên sân khấu kia đã phải trải qua những tháng ngày thử thách.

Trò chuyện với PV Tri thức và Cuộc sống, nhà thơ Nguyễn Lê Hoa cho biết, chị rời Hà Nội sang Thụy Sĩ từ năm 18 tuổi. Chị học chuyên sâu về quản trị kinh doanh, sau đó có bằng thạc sĩ chuyên ngành truyền thông. Tại Geneva, chị từng có công việc thành công trong lĩnh vực ngân hàng, đảm nhiệm vị trí kế toán trưởng tại những ngân hàng lớn.

Thế nhưng, chị quyết định từ bỏ công việc này để mở một nhà hàng Việt Nam ngay giữa trung tâm Geneva. Mong muốn của chị là có thêm thời gian chăm sóc con cái, gặp gỡ đồng hương, đồng thời giới thiệu những món ăn Hà Nội với bạn bè quốc tế và nuôi dưỡng tình yêu ẩm thực, tình yêu quê hương trong các con.

Nhưng một biến cố bất ngờ đã xảy ra ngay trước ngày nhà hàng khai trương. Một chiếc máy nghiến khiến chị mất bàn tay phải, không thể phục hồi.

Từ một người phụ nữ lành lặn, năng động, quen tự tay làm mọi việc, chị đột ngột phải đối diện với sự thay đổi nghiệt ngã của cơ thể. Chị kể, phải mất 6 tháng, sau nhiều lần được bác sĩ động viên, chị mới đủ can đảm nhìn vào bàn tay bị tổn thương của mình. Những hình xăm trên tay hiện nay cũng là cách chị che đi những vết sẹo chằng chịt quanh cổ tay.

“Giây phút ấy thực sự rất khó khăn, kinh khủng. Tôi không có can đảm để nhìn vào bàn tay của mình”, chị nhớ lại.

Chị lao vào công việc, quyết tâm không để bản thân bị xem là người tàn phế. Chị tập làm mọi thứ bằng tay trái, đồng thời học cách sử dụng phần tay phải còn lại. Bàn tay bị thương rất nhạy cảm, da mỏng, có thể lên cơn đau bất cứ lúc nào nên chị phải đeo găng tay vải, mỗi ngày thay tới 50 chiếc.

Có những vị khách đến nhà hàng tò mò quan sát cách chị làm bếp, muốn biết một người mất một bàn tay có thể xoay xở thế nào để chuẩn bị bữa ăn cho 40 thực khách đang chờ bên ngoài. Những công việc vốn rất đỗi bình thường trước đây cũng trở thành thử thách. Chị từng có thể may một bộ quần áo dễ dàng trong một ngày, nhưng sau tai nạn chỉ còn có thể sửa quần áo.

Thử thách chồng thử thách, một thời gian sau, chị còn phát hiện mình mắc một số bệnh. Những biến cố nối tiếp khiến chị càng suy sụp.

“Tôi đã bước ra khỏi thế giới của những người bình thường và sống cuộc đời của một người không có cảm xúc. Ngay cả các con cũng rất buồn vì mẹ chỉ nhìn chúng và cười miễn cưỡng, làm tất cả những điều chúng muốn nhưng không nói chuyện. Năm năm trời như vậy”, chị kể.

Là người sống hướng nội, khi mang trong lòng nỗi nhớ quê hương da diết, trước đây chị đã chọn thơ để tâm tình, giãi bày cảm xúc. Chị coi thơ như một người bạn, là cầu nối với quê hương. Thế nhưng, sau biến cố, suốt 5 năm ấy, thơ ca cũng biến mất khỏi cuộc sống của chị. Chị không còn viết, không còn những rung động để giãi bày qua câu chữ.

Bước ngoặt đến khi chị trở về Việt Nam điều trị một số bệnh. Sau quá trình điều trị, sức khỏe hồi phục, những cảm xúc tưởng như đã mất cũng dần trở lại.

“Một vài ngày sau hồi phục, tôi nhận ra có rất nhiều cảm xúc, trở nên rất nhạy cảm. Có điều gì đó đã thức dậy. Tôi như được hồi sinh sau đống tro tàn của những cảm xúc chết lặng. Từng câu thơ lần lượt tìm đến với tôi, dồn dập. Những bài thơ ra đời ngay cả khi người viết không ngờ tới. Đó là những lời tự sự bật lên từ những cảm xúc đã bị kìm nén suốt nhiều năm. Tất cả bất chợt vỡ òa. Tôi vô cùng cảm ơn các bác sĩ Việt Nam, đặc biệt các bác sĩ ở Bệnh viện Việt Đức”, chị chia sẻ.

Nhà thơ Nguyễn Lê Hoa chia sẻ, Hà Nội là quê hương, nơi chị được sinh ra trong một đêm tháng Chạp, rét buốt. Những kỷ niệm từ thuở còn đi học mẫu giáo ở Trường Nguyễn Công Trứ, rồi Tiểu học, THCS, cấp 3 tại Trường THPT Lý Thường Kiệt vẫn in đậm trong ký ức của chị.

“Mỗi lần về Việt Nam, việc đầu tiên tôi làm là đi xuống phố, tận hưởng cảm giác được trở về quê hương, nhìn mọi người đi qua và nghe tiếng Việt. Những điều rất bình dị ấy đều khiến tôi vui và hạnh phúc”, nhà thơ Nguyễn Lê Hoa tâm sự.

Có lẽ vì vậy, mà trong “Hà Nội yêu và nhớ” của nhà thơ Nguyễn Lê Hoa, ta có thể bắt gặp rất nhiều điều bình dị, thân thuộc của Hà Nội, như chính những con phố ta qua mỗi ngày.

Đó có thể là “Dọc con đường phố Nguyễn Hữu Huân/Hàng cây trăm năm reo mùa lá đổ”, “phố Quang Trung lấp ló hoa sữa nhỏ”, “đám lá vàng bay hướng Tràng Thi” (Chào cây)... Rồi “Phố Hàng Hành, Hàng Đào, Hàng Bông/Em thích ban công nhìn ra Tháp Chuông/Trái tim xanh rêu của Hồ Hoàn Kiếm”... (Phố cổ).

Đó cũng có thể của một Hà Nội trong ký ức với những hình ảnh gợi nhắc về một Hà Nội hoài niệm: “Nhà nội em ở Hàng Bồ, gần Hàng Bún/Thuở đó không có quán xá mùi thơm/Cả tòa nhà có bể nước, vườn, sân/Tường vàng rêu và cầu thang gỗ” (Phố cổ).

Chị chia sẻ, chị viết thơ không chủ ý viết thơ để lưu giữ kỷ niệm hay hướng tới việc xuất bản. Những cảm xúc đến tự nhiên, có khi bắt đầu từ một cảnh vật, một con phố, một cuộc gặp gỡ hay một ký ức bất chợt ùa về. Đặc biệt, sau khi sức khỏe hồi phục và cảm xúc trở lại, chị có thêm nhiều rung động để viết. Phần lớn những sáng tác trong tuyển tập được hình thành trong giai đoạn này.

Hà Nội trong thơ Nguyễn Lê Hoa không chỉ có phố phường, cảnh sắc mà còn có những con người gắn bó với tuổi thơ và cuộc đời chị. Đó là bà ngoại, người mẹ, cô giáo cũ, những người thân yêu và những kỷ niệm tưởng đã lùi xa nhưng vẫn nguyên vẹn trong tâm trí. Những bài thơ về gia đình, tình yêu, quê hương đan xen, tạo nên một Hà Nội vừa gần gũi, vừa mang dấu ấn riêng của người con xa xứ.

Đặc biệt, thơ đã ghi lại hành trình tác giả chiến đấu với bạo bệnh. Điều đó được thể hiện qua chùm tác phẩm “Trả bài”, “Cô gái” và “Hồi sinh”.

Khoảng 200 bài thơ trong cuốn sách được trình bày bằng ba ngôn ngữ Việt, Anh và Pháp. Nhà thơ Nguyễn Lê Hoa tự chuyển ngữ các tác phẩm của mình, bởi chị muốn những người bạn ở Geneva, nơi có cộng đồng quốc tế đông đảo, cũng có thể đọc và hiểu những vần thơ viết về quê hương Việt Nam. Đây cũng là tuyển tập thơ tam ngữ đầu tiên của Việt Nam do chính tác giả chuyển ngữ.

“Đối với tôi, hạnh phúc là khi trái tim còn biết rung động, còn có cảm xúc với cuộc sống. Hạnh phúc không phải điều gì quá xa xôi mà được gói ghém trong những điều thân thương, vô cùng gần gũi”, nhà thơ Nguyễn Lê Hoa tâm sự.

Một điểm lắng xúc động tại đêm thi và ca, đó là sự xuất hiện của cô giáo chủ nhiệm cấp THPT của nhà thơ Nguyễn Lê Hoa, cô giáo Nguyễn Thị Hồng Năm tại Trường Lý Thường Kiệt (cô là người bạn đời của TS Nguyễn Tùng Lâm, Chủ tịch Hội đồng giáo dục Trường THPT Đinh Tiên Hoàng (Ba Đình, Hà Nội), Phó Chủ tịch Hội Tâm lý giáo dục học Việt Nam).

Trong “Hà Nội yêu và nhớ”, nhà thơ Nguyễn Lê Hoa đã viết về cô giáo kính yêu của mình với nhiều hồi ức xúc động và tình cảm biết ơn chân thành: “Mỗi ngày đi qua viết vần thơ nhỏ/Con thầm cảm ơn cô nơi xa” (Nhớ cô Năm)

Chia sẻ về người học trò của mình, cô Năm xúc động cho biết, ngay từ khi Hoa vào lớp 10, cô đã cảm nhận rõ tình cảm chân thành Hoa dành cho thầy cô và bạn bè. Hoa và các bạn lớp 12B không chỉ là những học sinh ngoan, chăm chỉ mà còn trở thành nguồn cảm hứng trong giảng dạy của cô. Nhìn ánh mắt học trò, cô nhận ra trách nhiệm của người giáo viên không dừng lại ở việc truyền đạt kiến thức, mà còn phải vun đắp cho các em tình yêu đất nước, gia đình và những người xung quanh.

Những năm gần đây, mỗi lần trở về Việt Nam, Hoa đều đến thăm cô giáo cũ và bạn bè. Gặp lại học trò, cô vẫn nhận thấy ở Hoa tình cảm chân thành như thuở còn ngồi trên ghế nhà trường.

“Không chỉ truyền kiến thức cho các em, tôi còn tìm thấy ở học trò những bài học giúp mình trưởng thành hơn, vững vàng hơn, yêu nghề và yêu văn chương hơn”, cô chia sẻ.

Nhà thơ Nguyễn Lê Hoa chia sẻ, năm 1993, khi bước vào lớp chuyên Văn do cô Năm chủ nhiệm, niềm say mê văn chương trong chị mới được định hình. Cô Năm vô cùng nghiêm khắc nhưng rất yêu quý học trò.

“Nhờ những lần được cô rèn giũa, sửa từng câu từng chữ, từng bài viết, cô học trò gầy gò của khu phố nhỏ, có chút tự ti là tôi mới mở lòng hơn. Tôi vô cùng biết ơn cô”, nhà thơ Nguyễn Lê Hoa bày tỏ.