Nhạc sĩ Vũ Quang Vượng: Dành trọn tâm huyết cho các ca khúc về quê hương và người lính

Nhạc sĩ Vũ Quang Vượng.

Phóng viên Báo và Phát thanh, Truyền hình Đồng Nai đã có cuộc trò chuyện với nhạc sĩ VŨ QUANG VƯỢNG về hành trình nửa thế kỷ gắn bó với nghệ thuật và những ước vọng trước sự phát triển của quê hương, đất nước.

Nặng lòng với người lính và quê hương

•Thưa nhạc sĩ, hình ảnh người lính hiện diện rất đậm nét trong các sáng tác, có phải quãng đời quân ngũ đã định hình con đường âm nhạc của ông?

- Tôi nghĩ, nếu không có những năm tháng quân ngũ, có lẽ tôi sẽ không có vốn sống để viết nhiều về người lính như hôm nay. Tôi nhập ngũ năm 1974, khi đất nước còn chiến tranh. Sau ngày đất nước thống nhất, tôi tiếp tục công tác trong quân đội. Quãng thời gian ấy cho tôi cơ hội đi nhiều nơi, gặp nhiều người, chứng kiến cả niềm vui lẫn những mất mát sau chiến tranh. Có những đồng đội mãi mãi nằm lại chiến trường, có những người trở về mang thương tật suốt đời nhưng vẫn sống rất lạc quan. Những hình ảnh ấy cứ theo tôi đến tận bây giờ. Vì thế, mỗi lần cầm bút, tôi luôn có cảm giác mình đang kể tiếp những câu chuyện của đồng đội bằng âm nhạc.

•Và đó là thực tế sống, chiến đấu mà ông đã trải qua?

- Tôi luôn tin rằng người sáng tác phải đi, phải sống thì mới có chất liệu. Nhiều ca khúc của tôi ra đời sau những chuyến công tác đến các đơn vị bộ đội, vùng biên giới hay những địa phương còn nhiều khó khăn. Có khi chỉ một câu chuyện của một cựu chiến binh, một ánh mắt của người mẹ liệt sĩ hay hình ảnh một cánh đồng sau mùa gặt cũng đủ để tôi suy nghĩ rất lâu. Cảm xúc đến tự nhiên thì giai điệu cũng tự nhiên xuất hiện.

Tôi muốn viết bằng cảm xúc thật, bằng những gì mình tận mắt chứng kiến. Khi tác giả rung động thật thì người nghe mới có thể đồng cảm.

•Trong những sáng tác của mình, điều ông hướng tới là gì?

- Điều tôi hướng đến là sự chân thành. Một bài hát có thể chỉ kể về một người lính nơi biên giới, một người mẹ chờ con hay một vùng quê đang đổi mới, nhưng nếu người nghe tìm thấy cảm xúc của mình trong đó thì ca khúc đã hoàn thành sứ mệnh. Tôi luôn nghĩ âm nhạc có sức mạnh lưu giữ ký ức. Có những điều lịch sử ghi lại bằng trang sách, còn người nghệ sĩ có thể lưu giữ bằng giai điệu.

Khi viết, tôi thường tìm cách đưa chất liệu vào ca khúc một cách tự nhiên, để người nghe cảm thấy gần gũi chứ không gượng ép. Tôi không quá chạy theo xu hướng hay kỹ thuật phức tạp. Tôi không đặt mục tiêu phải có giải thưởng khi viết những ca khúc ấy. Khi bài hát của mình được cất lên, dù là ở một sân khấu hay buổi sinh hoạt cộng đồng, ở trường học hay trong doanh trại cũng đã thêm hạnh phúc rồi.

•Nhiều nhạc sĩ sáng tác về đề tài người lính, quê hương, đất nước, liệu đó có phải là áp lực đối với ông?

- Không có gì phải áp lực, bởi mình được sống, được cống hiến đã là điều đáng quý. Tôi nhìn cuộc sống với góc nhìn tích cực của mình và bắt đầu từ cảm xúc thật. Có những tác phẩm “thai nghén” rất lâu nhưng cũng có những bài hát được bật ra rất nhanh khi cảm xúc đến cao trào. Tôi nghĩ người nghệ sĩ không nên cố gắng làm điều khác biệt bằng mọi giá, mà hãy viết bằng sự chân thành. Khi cảm xúc đủ đầy thì mỗi tác phẩm sẽ tự có tiếng nói riêng.

Một ca khúc hay không nhất thiết phải có cấu trúc quá phức tạp. Điều quan trọng là người nghe có cảm thấy mình trong đó hay không. Tôi rất vui khi có người nói đã thuộc bài hát của tôi chỉ sau một vài lần nghe. Điều đó chứng tỏ ca khúc đã tìm được sự đồng cảm.

Vẫn còn viết khi còn rung cảm

•Hàng chục năm trong quân ngũ và hoạt động sáng tác chắc hẳn cũng đã để lại cho ông nhiều kỷ niệm?

- Kỷ niệm thì nhiều lắm. Tôi vẫn nhớ những chuyến đi thực tế đến các đơn vị bộ đội hay vùng nông thôn đang đổi mới. Là người lính được giao phụ trách lĩnh vực văn nghệ, phong trào, mỗi chuyến đi đều cho tôi thêm chất liệu, mỗi tình cảm của người dân với bộ đội là "liều thuốc" tinh thần giúp chúng tôi hoàn thành nhiệm vụ được giao.

Hay như trong thời kỳ mà xã hội phải trải qua đợt giãn cách xã hội để phòng, chống dịch bệnh Covid-19, tôi cũng sáng tác khoảng 10 ca khúc để góp phần cùng xã hội tuyên truyền người dân phòng bệnh. Ðó cũng là niềm hạnh phúc đối với người nhạc sĩ.

Nhạc sĩ Vũ Quang Vượng (bìa trái) thường xuyên tổ chức các chương trình âm nhạc tạo sân chơi cho các thành viên.

•Theo ông, người làm nghệ thuật hôm nay cần chuẩn bị những gì để có thể đi đường dài?

- Trước hết phải có tình yêu nghề. Không có đam mê thì rất khó theo đuổi nghệ thuật lâu dài. Bên cạnh đó là tinh thần học hỏi. Âm nhạc luôn vận động, người sáng tác cũng phải cập nhật cái mới nhưng không được quên nền tảng văn hóa dân tộc. Tôi luôn khuyên những người trẻ hãy đọc nhiều hơn, đi nhiều hơn. Khi vốn sống đủ dày, âm nhạc sẽ tự nhiên có chiều sâu.

•Dù đã nghỉ hưu nhiều năm nhưng ông vẫn dành thời gian hướng dẫn các bạn trẻ học nhạc. Ông mong muốn điều gì ở thế hệ kế cận?

- Trước đây, học trò theo học nhạc rất nhiều và anh em nghệ sĩ, nhạc sĩ chúng tôi cũng cùng nhau tổ chức nên những hoạt động văn hóa, cộng đồng để người yêu âm nhạc có thêm sân chơi. Tuy nhiên, việc duy trì các hoạt động ngày một khó khăn, nhất là sau khi đã trải qua đợt dịch bệnh Covid-19 và các hoạt động của chúng tôi tổ chức đều trên tinh thần tự nguyện, rất hạn hẹp về kinh phí.

Tôi luôn nói với các em rằng: Tài năng rất quan trọng nhưng nhân cách còn quan trọng hơn. Người làm nghệ thuật phải biết lao động nghiêm túc, biết trân trọng truyền thống và không ngừng học hỏi. Tôi mong các em không chỉ hát hay, chơi nhạc giỏi mà còn biết dùng tài năng của mình để lan tỏa những điều tốt đẹp đến cộng đồng.

•Đối với bản thân, ông có kế hoạch gì trong thời gian sắp tới?

- Kế hoạch thì không, bởi tôi năm nay đã ngoài 70 tuổi. Nhưng tôi vẫn tiếp tục viết. Ðất nước đang phát triển, quê hương đổi thay từng ngày và còn rất nhiều con người bình dị đáng được tôn vinh bằng âm nhạc. Chừng nào còn đủ sức khỏe, còn ngồi được bên cây đàn thì tôi vẫn sẽ sáng tác. Tôi chỉ mong mỗi ca khúc mình viết ra đều góp thêm một giai điệu đẹp cho cuộc sống, để người nghe thấy yêu quê hương hơn, yêu con người hơn và biết trân trọng những giá trị tốt đẹp mà các thế hệ đi trước đã vun đắp.

•Trân trọng cảm ơn ông!