Nhân chứng kể thời khắc tổng thống Dương Văn Minh tuyên bố đầu hàng

Vẹn nguyên ký ức

Ở tuổi 76, người lính năm xưa vẫn đi, vẫn nói, vẫn kể. "Còn có người muốn nghe, chúng tôi còn kể", ông nói rồi khẽ dừng lại, mắt hơi đỏ: "Thực ra, nếu không phải chúng tôi thì cũng sẽ có những người khác làm việc đó.

Nhưng chúng tôi may mắn hơn nhiều đồng đội - những người đã không may mắn được chứng kiến thời khắc non sông thu về một mối.

Đất nước thống nhất và phát triển, có được vị trí, cơ đồ như ngày nay là biết bao xương máu của đồng đội tôi ngã xuống".

Ông Phùng Bá Đam chia sẻ lại những ký ức hào hùng với phóng viên Báo Xây dựng.

Đại tá Phùng Bá Đam là một trong những người lính góp mặt trong đội quân giải phóng tiến công vào dinh Độc Lập, tận mắt chứng kiến tổng thống Dương Văn Minh tuyên bố đầu hàng vô điều kiện, vào sáng 30/4/1975.

Năm 1975, Phùng Bá Đam mới 26 tuổi, mang quân hàm trung úy, là trưởng tiểu ban cán bộ Trung đoàn 66.

Sau khi hoàn thành nhiệm vụ giải phóng Đà Nẵng, đơn vị của ông lập tức hành quân thần tốc vào Nam. "Không có nhiều thời gian nghỉ ngơi, cũng không ai kịp nghĩ đến hiểm nguy. Tất cả chỉ có một mục tiêu duy nhất: tiến về Sài Gòn", ông kể.

Ông nhớ rõ từng mốc thời gian, từng cung đường. Ngày 27/4/1975, khi căn cứ Nước Trong được giải phóng, một lực lượng đặc biệt được thành lập, gồm Trung đoàn 66 (Sư đoàn 304), Lữ đoàn thiết giáp 203 và các đơn vị khác của Quân đoàn 2.

Mỗi tiểu đội bộ binh ngồi trên một xe tăng, số còn lại ngồi xe thiết giáp. Nhiệm vụ là tiến thẳng vào trung tâm Sài Gòn, đánh chiếm những mục tiêu quan trọng nhất.

Mờ sáng 30/4, đoàn quân tiến vào thành phố. Cầu Rạch Chiếc, xa lộ Biên Hòa, cầu Sài Gòn, cầu Thị Nghè… mỗi điểm dừng đều là một trận đánh. Nhưng càng tiến sâu, không khí chiến trận dần thay đổi.

"Đến Thảo Cầm Viên, chúng tôi thấy người dân đứng kín hai bên đường. Họ vẫy tay, reo hò, mang cả nước uống ra cho bộ đội. Cảm giác lúc đó khó tả lắm", ông dừng lại, giọng bỗng chùng xuống.

Sau đó, binh đoàn gặp phải tuyến phòng ngự cuối cùng của địch tại cầu Thị Nghè. Khi còn cách dinh Độc Lập khoảng 300m, một đồng đội của ông trúng đạn, ngã xuống ngay trên xe tăng. Đó là người hy sinh cuối cùng của đơn vị trước giờ toàn thắng.

Tổng thống Dương Văn Minh chuẩn bị ghi âm tuyên bố đầu hàng vô điều kiện. Trong ảnh: Trung úy Phùng Bá Đam đứng thứ 6 từ trái qua (Ảnh: NVCC).

Thời khắc lịch sử

Với tinh thần quyết chiến, quyết thắng, quân ta nhanh chóng làm chủ trận địa. Công binh lập tức khắc phục vật cản, mở đường cho xe tăng và bộ binh vượt cầu, tiến đến mục tiêu cuối cùng. Đi đầu đội hình tiến vào Dinh Độc Lập là xe tăng, sau đó là xe chở Trung úy Đam cùng chỉ huy và các đồng đội.

"Trong xe lúc ấy gồm Đại úy Phạm Xuân Thệ, Trung đoàn phó Trung đoàn 66; tôi; Trung úy Nguyễn Văn Nhu, Trợ lý Tham mưu Trung đoàn 66; 2 chiến sĩ thông tin Bàng Nguyên Thất và Nguyễn Huy Hoàng cùng một số chiến sĩ khác", cựu chiến binh, Đại tá Phùng Bá Đam nhớ lại.

Những chiếc xe tăng tăng tốc, húc đổ cổng dinh Độc Lập. Chiếc xe chở ông và đồng đội lách vào giữa sân. Binh lính đối phương buông súng. Các nhà báo vây quanh. Tất cả diễn ra nhanh đến mức không ai kịp nhận ra mình đang đứng trong một khoảnh khắc sẽ đi vào lịch sử.

Từ sân dinh, ông cùng đồng đội chạy nhanh lên cầu thang. Một lá cờ giải phóng được mang theo.

Khi bước lên tầng 2, Trung úy Phùng Bá Đam cùng đồng đội gặp một người mặc quân phục cộc tay, tự giới thiệu là chuẩn tướng Nguyễn Hữu Hạnh, phụ tá tổng thống Dương Văn Minh, báo cáo rằng: Toàn bộ nội các ngụy quyền Sài Gòn đang chờ sẵn cấp chỉ huy ở phòng khánh tiết.

"Đi theo Nguyễn Hữu Hạnh, chúng tôi tới phòng họp thì đã thấy người ngồi kín trong một căn phòng rộng. Tất cả đều đứng dậy khi chúng tôi bước vào. Người đứng ra trước là Dương Văn Minh. Ông ta nói một câu mà tôi vẫn nhớ rõ từng chữ: "Chúng tôi chờ quân giải phóng để bàn giao", Đại tá Đam nhớ lại.

Theo lời kể của ông Đam, nghe tới đó, Đại úy Phạm Xuân Thệ kiên quyết: "Các ông đã thua, không có gì để bàn giao. Các ông phải đầu hàng vô điều kiện". Cả căn phòng im phăng phắc.

Trong tình thế ấy, một quyết định quan trọng được đưa ra: phải buộc chính quyền Sài Gòn tuyên bố đầu hàng ngay để tránh đổ máu thêm. Đại úy Phạm Xuân Thệ dõng dạc nói: "Các ông phải ra ngay Đài Phát thanh Sài Gòn tuyên bố đầu hàng".

Dương Văn Minh tỏ ra hoang mang, nét mặt căng thẳng. Ông ta ngồi xuống ghế, thở dài: "Xin cấp chỉ huy cho tuyên bố đầu hàng tại đây, ra ngoài phố lúc này không an toàn".

Không chần chừ, Đại úy Thệ đáp dứt khoát: "Sài Gòn đã giải phóng, chúng tôi bảo đảm an toàn cho các ông". Nghe thấy thế, Dương Văn Minh đồng ý cùng Quân Giải phóng tới Đài Phát thanh Sài Gòn.

Cựu chiến binh Phùng Bá Đam và đồng đội chụp ảnh cùng chiếc xe từng di chuyển trong ngày 30/4/1975.

Ngay sau đó, chiếc xe jeep mang số hiệu 15770 nhanh chóng lăn bánh rời dinh.

Trong xe, Dương Văn Minh ngồi giữa, bên phải là Đại úy Phạm Xuân Thệ, bên trái là tài xế Đào Ngọc Vân, chiến sĩ Đại đội 14 (Trung đoàn 66). Trung úy Phùng Bá Đam ngồi hàng ghế sau cùng thủ tướng ngụy quyền Vũ Văn Mẫu và Trung úy Nguyễn Văn Nhu, Trợ lý Tham mưu Trung đoàn 66. Hai bên thành xe là các chiến sĩ bảo vệ đoàn.

"Tại đài phát thanh, một tình huống bất ngờ xảy ra: máy ghi âm bị hỏng. May mắn là một nhà báo nước ngoài đã đưa máy của họ cho chúng tôi dùng. Từng câu chữ của lời tuyên bố đầu hàng được soạn thảo ngay tại chỗ", Đại tá Đam nhớ lại.

Theo ông, có một chi tiết nhỏ nhưng rất đáng nhớ. Khi viết, Dương Văn Minh đề nghị không ghi là "tổng thống", mà chỉ là "đại tướng". Tuy nhiên, Đại úy Phạm Văn Thệ dứt khoát: "Anh phải chịu trách nhiệm với tư cách là tổng thống."

"Cuối cùng, ông ta cúi đầu viết. 11 giờ 30 phút, lời tuyên bố đầu hàng vô điều kiện được phát đi.

"Chúng tôi đứng đó, nghe từng câu chữ vang lên trên sóng phát thanh. Không ai nói gì, nhưng ai cũng hiểu: chiến tranh đã kết thúc. Một khoảnh khắc mà cả dân tộc chờ đợi suốt bao năm - được chứng kiến từ khoảng cách chỉ vài bước chân", ông Đam bồi hồi chia sẻ.

Ông Phùng Bá Đam (áo xanh) cùng đồng đội ôn lại những ký ức hào hùng của ngày 30/4/1975.

Hành trình giữ lửa ký ức

Đại tá Phùng Bá Đam chia sẻ, sau hàng chục trận chiến đấu ác liệt, thương tích đầy mình, nhưng ông may mắn hơn nhiều đồng đội là còn sống đến ngày toàn thắng. "Đất nước thống nhất và phát triển, có được vị trí, cơ đồ như ngày nay là biết bao xương máu của đồng đội tôi ngã xuống", ông xúc động.

Sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng, tháng 9/1975, Trung úy Phùng Bá Đam được cử đi học lớp Chính ủy Trung đoàn đầu tiên của thời bình. Hoàn thành khóa học, ông trở thành Trưởng ban Cán bộ, Cục Hậu cần (nay là Cục Hậu cần - Kỹ thuật, Quân khu 2). 5 năm sau, ông chuyển công tác về Phòng Cán bộ của Học viện Quân y.

Năm 1991, ông được Học viện Quân y cử đi học lớp Cán bộ cao cấp tại Học viện Chính trị Quân sự (nay là Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng). Kết thúc khóa học, ông trở thành Chủ nhiệm Khối Đào tạo cán bộ chính trị cấp chiến thuật, chiến dịch, Học viện Chính trị Quân sự (nay là Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng) và có hơn 10 năm giảng dạy tại đây.

Khi gần đến tuổi nghỉ chế độ, ông bắt đầu giảng dạy môn Giáo dục công dân tại Trường THCS và THPT Lương Thế Vinh (Hà Nội). Sau khi được nghỉ hưu năm 2003 với quân hàm Đại tá, ông tiếp tục giảng dạy môn Giáo dục công dân và Giáo dục quốc phòng-an ninh tại Trường THPT Đông Đô.

"Suốt nhiều năm, tôi đã kể câu chuyện ngày 30/4/1975 cho hàng vạn học sinh, sinh viên Hà Nội.

Không phải bằng những bài giảng khô khan, mà bằng chính trải nghiệm của một người đã sống trong lịch sử. Các em rất thích nghe. Có em nói chưa bao giờ cảm nhận lịch sử gần đến thế", Đại tá Phùng Bá Đam chia sẻ.