Nhận diện 8 hiểu lầm về cholesterol để tránh nguy cơ nhồi máu, đột quỵ

Ảnh: Getty Images

Cholesterol cao từ lâu được giới y khoa gọi là “kẻ giết người thầm lặng”. Không giống nhiều bệnh lý khác, tình trạng này thường không gây triệu chứng rõ ràng trong thời gian dài, nhưng lại có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng, thậm chí tử vong, nếu không được phát hiện và kiểm soát kịp thời. Điều đáng lo ngại là xung quanh cholesterol vẫn tồn tại nhiều quan niệm sai lầm, khiến không ít người chủ quan với sức khỏe tim mạch của chính mình.

Theo bác sĩ Oliver Guttmann, chuyên gia tim mạch tại Bệnh viện The Wellington (HCA Healthcare UK), một trong những hiểu lầm phổ biến nhất là cho rằng chỉ những người thừa cân, ít vận động hoặc ăn uống thiếu lành mạnh mới có nguy cơ cholesterol cao. “Không ít lần, trước mặt tôi là một người dáng vóc thon gọn, tập luyện thường xuyên, trông rất khỏe mạnh, nhưng khi xét nghiệm cho thấy họ có nồng độ LDL - loại cholesterol ‘”xấu” - tăng rất cao. Phản ứng chung là ngạc nhiên và không tin nổi”, ông chia sẻ.

Bác sĩ Oliver Guttmann, chuyên gia tim mạch tại Bệnh viện The Wellington (HCA Healthcare UK) chỉ ra 8 lầm tưởng thường gặp về cholesterol. Ảnh: The Telegraph

Thực tế, cholesterol cao có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm cả yếu tố di truyền. Trong bối cảnh bệnh tim mạch vẫn là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và tàn tật, việc nhận diện đúng và đầy đủ về cholesterol là điều hết sức cần thiết.

Không chỉ nhìn vào “tổng cholesterol”

Một trong những ngộ nhận thường gặp là cho rằng chỉ cần chỉ số tổng cholesterol ở mức bình thường thì có thể yên tâm. Trên thực tế, tổng cholesterol chỉ phản ánh lượng cholesterol chung trong máu, bao gồm cả cholesterol “tốt” (HDL) và “xấu” (LDL).

Theo bác sĩ Guttmann, điều quan trọng hơn là cấu phần bên trong: nồng độ LDL, HDL, non-HDL và triglyceride. “Tổng cholesterol có thể ở mức chấp nhận được, nhưng nếu LDL cao và HDL thấp, nguy cơ tim mạch vẫn rất đáng lo ngại”, ông nhấn mạnh. Ngoài ra, tỷ lệ giữa triglyceride và HDL cũng là chỉ dấu quan trọng phản ánh rối loạn chuyển hóa tiềm ẩn.

Gầy không đồng nghĩa với an toàn

Một quan niệm sai lầm khác là cho rằng người gầy, chăm tập luyện sẽ không bị cholesterol cao. Trên thực tế, cholesterol chịu ảnh hưởng đồng thời của chế độ ăn, chức năng gan và yếu tố di truyền.

Gầy hay tập gym thường xuyên không đồng nghĩa với cholesterol tốt. Ảnh: Getty Images

“Có người kiểm soát calo rất tốt nên không tăng cân, nhưng thực đơn lại giàu chất béo bão hòa như đồ chiên rán, phô mai, bơ, thịt chế biến sẵn”, bác sĩ Guttmann cho biết. Những trường hợp này có thể duy trì vóc dáng gọn gàng, song LDL vẫn âm thầm tăng cao trong nhiều năm mà không gây triệu chứng.

Không nên chủ quan với kết quả cũ

Việc đã từng xét nghiệm cholesterol vài năm trước và có kết quả bình thường không đồng nghĩa với việc nguy cơ đã được loại trừ. Tuổi tác, thay đổi lối sống, chế độ ăn và đặc biệt là các biến động nội tiết, như giai đoạn mãn kinh ở phụ nữ, đều có thể làm thay đổi đáng kể hồ sơ lipid.

Mãn kinh, thay đổi chế độ ăn và lối sống, hay đơn giản là tuổi tác đều có thể ảnh hưởng đến cholesterol, vì vậy không nên chủ quan.

Theo các hướng dẫn y khoa mới, ngưỡng can thiệp điều trị đã được hạ thấp. Nếu trước đây statin thường được chỉ định khi nguy cơ tim mạch 10 năm vượt 20%, thì hiện nay con số này chỉ còn 10%. “Chúng tôi ngày càng nhận thức rõ hơn tầm quan trọng của việc kiểm soát cholesterol sớm và tích cực,” bác sĩ Guttmann nói.

Người trẻ cũng không ngoại lệ

Không ít người trẻ, đặc biệt ở độ tuổi 30, cho rằng mình còn khỏe mạnh nên chưa cần quan tâm đến cholesterol. Tuy nhiên, với những người mắc tăng cholesterol máu gia đình - một rối loạn di truyền khiến LDL tăng rất cao từ khi sinh ra - nguy cơ tim mạch có thể xuất hiện sớm.

Bác sĩ cho biết, nếu trong gia đình, người cha bị nhồi máu cơ tim ở tuổi 45, còn người con nay 25 tuổi có cholesterol cao, thì cần tập luyện, theo dõi chế độ ăn và chăm sóc sức khỏe nghiêm túc. Ảnh: Getty Images

Ước tính, cứ 250 - 500 người thì có một người mắc tình trạng này, song phần lớn chưa được phát hiện. “Nếu trong gia đình có người từng bị nhồi máu cơ tim sớm, việc kiểm tra cholesterol từ khi còn trẻ là rất cần thiết”, bác sĩ Guttmann khuyến cáo.

HDL không phải lúc nào cũng “tốt”

HDL thường được gọi là cholesterol “tốt”, nhưng khoa học ngày nay cho thấy bức tranh phức tạp hơn. Trong một số trường hợp hiếm gặp, HDL quá cao có thể liên quan đến rối loạn chuyển hóa, khi các hạt HDL không còn thực hiện đúng chức năng bảo vệ.

Mức LDL (“cholesterol xấu”) cao làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim và đột quỵ.

Dù vậy, theo bác sĩ Guttmann, trong đa số trường hợp, việc giảm LDL vẫn là ưu tiên hàng đầu, và HDL cao nhìn chung vẫn mang lại lợi ích cho sức khỏe tim mạch.

Trứng không phải “thủ phạm” như từng nghĩ

Trong nhiều năm, trứng từng bị xem là thực phẩm làm tăng cholesterol. Tuy nhiên, các nghiên cứu gần đây cho thấy cholesterol trong thực phẩm, bao gồm trứng, có ảnh hưởng nhỏ hơn nhiều so với chất béo bão hòa đối với cholesterol máu.

Trứng không phải “thủ phạm” làm tăng cholesterol như nhiều người lầm tưởng. Ảnh: The Telegraph

“Ngày nay, chúng tôi hiểu rằng trứng giàu dinh dưỡng và có thể nằm trong một chế độ ăn cân bằng”, bác sĩ Guttmann cho biết. Thậm chí, một số nghiên cứu còn ghi nhận việc ăn trứng ở mức vừa phải có thể giúp giảm nguy cơ tử vong do bệnh tim mạch về lâu dài.

Statin không phải “lá bùa hộ mệnh”

Việc sử dụng thuốc statin giúp hạ cholesterol hiệu quả, nhưng không có nghĩa người bệnh có thể tiếp tục ăn uống và sinh hoạt thiếu lành mạnh. “Thuốc không thể xóa bỏ mọi thói quen xấu”, bác sĩ Guttmann nhấn mạnh. “Nếu vẫn duy trì lối sống không lành mạnh, tác dụng của statin sẽ bị hạn chế”.

Statin rất hiệu quả, nhưng không thể xóa bỏ mọi thói quen xấu.

Ăn kiêng là cần thiết, nhưng chưa đủ

Nhiều người khi phát hiện cholesterol cao thường muốn tránh dùng thuốc và chỉ điều chỉnh bằng chế độ ăn. Theo bác sĩ Guttmann, đây là hướng đi tích cực, song không phải lúc nào cũng đủ. “Có những bệnh nhân sống rất lành mạnh nhưng cholesterol vẫn cao do yếu tố di truyền. Trong những trường hợp đó, thuốc là cần thiết”, ông nói.

Hồng Nhung