Nhận diện từ sớm, từ xa, chặn gian lận hóa đơn

Các hành vi vi phạm ngày càng tinh vi

Chia sẻ tại Hội thảo khoa học “Công tác phòng ngừa, xử lý vi phạm, tội phạm về hóa đơn hoàn thuế giá trị gia tăng”, do Cục Thuế phối hợp cùng Học viện Cảnh sát Nhân dân tổ chức mới đây, ông Nguyễn Toàn Thắng - Trưởng Thuế tỉnh Đồng Nai nhấn mạnh, việc triển khai hóa đơn điện tử theo quy định của Luật Quản lý thuế đã tạo bước tiến quan trọng trong hiện đại hóa công tác quản lý thuế, mang lại nhiều kết quả tích cực, tạo điều kiện thuận lợi, nhanh chóng, minh bạch hóa hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp cũng như nâng cao hiệu quả quản lý của cơ quan thuế.

Cơ quan Cảnh sát điều tra thi hành lệnh bắt tạm giam các bị can liên quan đường dây mua bán trái phép hóa đơn chứng từ. Ảnh: Công an tỉnh Đồng Nai

Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của công nghệ và cơ chế tự khai, tự nộp, một bộ phận tổ chức, cá nhân đã lợi dụng chính sách thông thoáng để thực hiện hành vi gian lận, đặc biệt là mua bán hóa đơn, hợp thức hóa chi phí, hoàn thuế không đúng quy định.

Tình hình gian lận hóa đơn hiện nay có xu hướng gia tăng cả về quy mô và mức độ tinh vi, không còn mang tính đơn lẻ, mà đã hình thành các chuỗi doanh nghiệp liên kết, hoạt động xuyên địa bàn. Các hành vi vi phạm được thực hiện có tổ chức, tận dụng công nghệ và không gian mạng để che giấu giao dịch, gây khó khăn cho công tác quản lý.

Ông Nguyễn Toàn Thắng cho biết, tỉnh Đồng Nai là địa bàn phát triển công nghiệp trọng điểm, diện tích rộng, số lượng doanh nghiệp rất lớn, với hơn 55.000 doanh nghiệp, nhưng trong đó, doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ chiếm tỷ trọng lớn. Tình trạng gian lận hóa đơn diễn biến phức tạp trong các lĩnh vực như nông - lâm sản, thiết bị điện, phế liệu, dịch vụ, xây dựng, suất ăn công nghiệp…, với thủ đoạn chủ yếu là hợp thức hóa đầu vào để phục vụ xuất hóa đơn đầu ra hoặc hoàn thuế giá trị gia tăng.

Chuyển từ bị động sang chủ động phòng ngừa

Để ngăn chặn tình trạng gian lận hóa đơn, Thuế tỉnh Đồng Nai đã triển khai đồng bộ các giải pháp quản lý hóa đơn theo hướng hiện đại, tăng cường phân tích dữ liệu và quản lý rủi ro. Đặc biệt, từ năm 2025, Thuế tỉnh Đồng Nai đã thành lập Tổ rà soát và xử lý mua bán hóa đơn trái phép nhằm tăng cường hiệu quả phát hiện và xử lý vi phạm.

Đơn vị tập trung vào các biện pháp phân tích chuỗi hóa đơn, cảnh báo sớm rủi ro, thanh tra, kiểm tra có trọng điểm và xác minh thực địa doanh nghiệp nghi vấn. Việc ứng dụng công nghệ và dữ liệu hóa đơn điện tử đã góp phần chuyển đổi phương thức quản lý từ bị động sang chủ động.

Cùng với đó, việc triển khai quản lý rủi ro theo bộ tiêu chí được thực hiện linh hoạt, phù hợp với đặc thù địa bàn. Trên cơ sở phân loại người nộp thuế theo mức độ rủi ro, cơ quan thuế có thể tập trung nguồn lực vào các đối tượng có nguy cơ cao.

Công tác thanh tra, kiểm tra được đổi mới theo hướng có trọng tâm, kết hợp giữa kiểm tra hồ sơ và kiểm tra thực tế. Đối với các trường hợp có dấu hiệu vi phạm, cần kịp thời xử lý và chuyển cơ quan điều tra khi có đủ căn cứ pháp lý.

Xác định việc ứng dụng phân tích chuỗi rủi ro hóa đơn là giải pháp trọng tâm. Thông qua việc truy vết các giao dịch liên quan, cơ quan thuế có thể xác định toàn bộ mạng lưới doanh nghiệp tham gia vào chuỗi mua bán hóa đơn, từ đó phát hiện các hành vi quay vòng hóa đơn và giao dịch không có thực.

Thực tiễn tại Đồng Nai cho thấy, việc kết hợp giữa phân tích dữ liệu, xác minh thực địa và phối hợp liên ngành đã giúp phát hiện nhiều vụ việc có quy mô lớn, liên quan đến các doanh nghiệp không có hoạt động thực tế nhưng phát sinh hóa đơn với giá trị rất lớn.

Ông Thắng cho biết, trong giai đoạn 2022 - 2025, công tác phối hợp giữa cơ quan Thuế và Công an tỉnh Đồng Nai đã đạt nhiều kết quả quan trọng. Cơ quan Thuế đã chuyển hơn 10.585 trường hợp có dấu hiệu rủi ro để phối hợp xác minh; riêng năm 2025 là 2.107 trường hợp.

Tuy nhiên, theo ông Thắng, cơ chế phối hợp giữa cơ quan Thuế - Công an - Hải quan - Ngân hàng cần tiếp tục được tăng cường. Việc chia sẻ thông tin kịp thời giúp nâng cao hiệu quả xác minh, truy vết doanh nghiệp có dấu hiệu mua bán hóa đơn, xử lý nhanh các hành vi vi phạm. Thông qua phối hợp, nhiều vụ việc được xác minh nhanh, góp phần ngăn chặn kịp thời gian lận thuế. Công an đã hỗ trợ xác minh địa chỉ, đối tượng bỏ trốn và doanh nghiệp “ma”, góp phần nâng cao hiệu quả xử lý vi phạm.

Để ngăn chặn triệt để vấn nạn gian lận hóa đơn, ông Nguyễn Toàn Thắng đề xuất, cần sớm hoàn thiện hệ thống pháp lý về hóa đơn điện tử; tăng cường ứng dụng AI và Big Data trong phân tích rủi ro; mở rộng kết nối dữ liệu liên ngành giữa cơ quan Thuế - Công an - Ngân hàng - Hải quan - Đăng ký kinh doanh.

Theo ông Thắng, việc nhận diện người nộp thuế có dấu hiệu sử dụng hóa đơn không hợp pháp và sử dụng không hợp pháp hóa đơn để kê khai thuế là yêu cầu cấp thiết trong quản lý thuế hiện đại nhằm cảnh báo sớm các rủi ro pháp lý, góp phần nâng cao hiệu quả phòng ngừa các hành vi vi phạm về hóa đơn. Thực tiễn tại Thuế tỉnh Đồng Nai cho thấy, việc kết hợp giữa quản lý rủi ro và phân tích chuỗi giao dịch đã góp phần nâng cao hiệu quả phát hiện và xử lý vi phạm.

Trong thời gian tới, việc tiếp tục hoàn thiện phương thức quản lý dựa trên dữ liệu, thông tin thực tế, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và tăng cường phối hợp liên ngành sẽ là những yếu tố then chốt nhằm nâng cao hiệu quả quản lý hóa đơn, góp phần hạn chế thất thu ngân sách, giảm rủi ro pháp lý cho doanh nghiệp./.