Nhân lực ngành bán dẫn - Bài 1: Nhu cầu nguồn nhân lực tăng cao

Tại TP Hồ Chí Minh, nhu cầu mở rộng hoạt động của doanh nghiệp bán dẫn đặt ra yêu cầu cụ thể đối với công tác đào tạo. Doanh nghiệp cần thêm kỹ sư có chuyên môn và kinh nghiệm để tham gia thiết kế, sản xuất và phát triển sản phẩm. Các trường cần phối hợp chặt chẽ với doanh nghiệp để người học được thực hành và tiếp cận công việc ngay trong quá trình đào tạo. Cùng với đó, cơ quan quản lý và các đơn vị nghiên cứu cần tạo điều kiện để đội ngũ trong nước sử dụng hạ tầng nghiên cứu, hợp tác với chuyên gia quốc tế và từng bước đảm nhiệm những công việc chuyên sâu trong chuỗi giá trị bán dẫn.

Kỹ sư Tập đoàn bán dẫn Infineon Technologies (Đức) làm việc tại TP Hồ Chí Minh.

Bài 1: Nhu cầu nguồn nhân lực tăng cao

Doanh nghiệp bán dẫn cần thêm kỹ sư phục vụ sản xuất và mở rộng hoạt động nghiên cứu, phát triển. Trước nhu cầu này, các cơ sở đào tạo tại TP Hồ Chí Minh cần chuẩn bị đội ngũ đủ về số lượng và có năng lực đáp ứng từng vị trí công việc.

Doanh nghiệp cần thêm kỹ sư nghiên cứu và phát triển

Trao đổi với phóng viên Báo Tin tức và Dân tộc về việc mở địa điểm mới tại TP Hồ Chí Minh, ông C.S. Chua, Chủ tịch kiêm Giám đốc điều hành khu vực châu Á - Thái Bình Dương của Tập đoàn bán dẫn Infineon Technologies (Đức), cho biết doanh nghiệp muốn khai thác nguồn tài năng trẻ của Việt Nam để phát triển đội ngũ kỹ sư nghiên cứu và phát triển (R&D). Những kỹ sư này sẽ tham gia phát triển và thiết kế các sản phẩm mới của công ty.

Ông đánh giá TP Hồ Chí Minh đã có hệ sinh thái bán dẫn tương đối vững chắc và có thể cung cấp nhân tài trong lĩnh vực thiết kế vi mạch. Tuy nhiên, tốc độ phát triển cùng quy mô đầu tư vào R&D của nhiều doanh nghiệp khiến nhu cầu nhân lực tiếp tục tăng. Khả năng thu hút thêm người trẻ học kỹ thuật và theo nghề bán dẫn vì thế trở thành vấn đề doanh nghiệp quan tâm.

“Một trong những thách thức là số lượng hiện vẫn chưa đủ. Mặc dù hiện nay có nhiều nhân tài, nhưng với tốc độ phát triển và quy mô đầu tư vào R&D trong ngành bán dẫn của rất nhiều công ty, chúng tôi cần nhiều nhân lực hơn nữa”, ông C.S. Chua chia sẻ.

Từ nhu cầu đó, ông cho rằng cần khuyến khích thế hệ trẻ theo học ngành kỹ thuật điện - điện tử và xây dựng sự nghiệp trong công nghiệp bán dẫn. Ông cũng đề xuất các doanh nghiệp phối hợp thông qua tổ chức ngành nghề để mở rộng hoạt động hướng nghiệp. Theo ông, sự phối hợp này giúp tiếp cận nhiều người trẻ hơn so với từng doanh nghiệp thực hiện riêng lẻ.

Việc Infineon tìm kiếm kỹ sư R&D cho thấy nguồn nhân lực là một yếu tố doanh nghiệp cân nhắc khi mở rộng hoạt động tại Việt Nam. Từ nhu cầu đó, các cơ sở đào tạo cần chuẩn bị chương trình và điều kiện học tập phù hợp với công việc người học sẽ đảm nhiệm.

Ông C.S. Chua, Chủ tịch kiêm Giám đốc điều hành khu vực châu Á - Thái Bình Dương của Tập đoàn bán dẫn Infineon Technologies (Đức), chia sẻ với phóng viên.

Tại Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026 vừa qua, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đã đề xuất thúc đẩy thiết lập quan hệ đối tác cùng sáng tạo giữa các tập đoàn quốc tế với các địa phương và doanh nghiệp Việt Nam. “Với thế mạnh về vị trí địa lý, tài nguyên và nguồn nhân lực, Việt Nam không chỉ là một cứ điểm sản xuất mà cần phải trở thành một trung tâm nghiên cứu và phát triển, đặc biệt trong các ngành công nghệ chiến lược như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, vật liệu mới…”, Thủ tướng nêu.

Định hướng trở thành trung tâm R&D đặt ra yêu cầu đào tạo đội ngũ kỹ sư có thể đáp ứng nhu cầu tuyển dụng trước mắt và đảm nhiệm những công việc chuyên sâu trong tương lai. Các cơ sở đào tạo cần gắn chương trình học với yêu cầu của doanh nghiệp, đồng thời tạo điều kiện để người học tích lũy kinh nghiệm nghiên cứu và phát triển sản phẩm.

Bà Linda Tan, Chủ tịch Hiệp hội Bán dẫn Đông Nam Á (SEMI SEA) thuộc Hiệp hội Bán dẫn toàn cầu (SEMI), nhấn mạnh vai trò kết nối giữa các cơ sở đào tạo với doanh nghiệp trong ngành. Theo bà, phát triển nhân tài cần đi cùng việc củng cố hạ tầng và tạo môi trường đầu tư phù hợp. Các nhiệm vụ này đòi hỏi cơ quan quản lý, doanh nghiệp và cơ sở đào tạo phối hợp với các đối tác quốc tế để triển khai.

Từ nhu cầu của doanh nghiệp, ông Đặng Tấn Đức, Viện Trưởng Viện Nghiên cứu và Phát triển Tập đoàn Becamex, cho biết ngành bán dẫn cần nhân lực thuộc nhiều lĩnh vực chuyên môn. Bên cạnh thiết kế vi mạch, doanh nghiệp còn cần kỹ sư tự động hóa, hóa chất và vật liệu cùng đội ngũ phụ trách quy trình sản xuất, logistics và chuỗi cung ứng.

Theo ông Đức, khả năng tiếp cận đội ngũ đáp ứng yêu cầu kỹ thuật là yếu tố quan trọng đối với doanh nghiệp công nghệ cao khi lựa chọn địa điểm đầu tư. Vì vậy, các đơn vị phát triển hạ tầng công nghiệp cần hợp tác với các trường để chuẩn bị nguồn nhân lực phù hợp, qua đó đáp ứng nhu cầu của nhà đầu tư khi triển khai hoạt động sản xuất.

Xác định năng lực theo từng vị trí công việc

Ông Võ Xuân Hoài, Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia (NIC - Bộ Tài chính), cho biết Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 có 50.000 kỹ sư bán dẫn. Trong đó, 15.000 kỹ sư thuộc lĩnh vực thiết kế và 35.000 kỹ sư làm việc trong các công đoạn đóng gói, kiểm thử, sản xuất cùng những lĩnh vực bán dẫn khác. Ông đánh giá Việt Nam có khả năng đạt mục tiêu về số lượng nhưng cần đồng thời bảo đảm chất lượng đội ngũ để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Theo ông Hoài, các cơ sở đào tạo đang kết hợp chương trình đại học với đào tạo chuyển đổi, nâng cao trình độ và đào tạo sau đại học. Việc hợp tác với các trường và tổ chức quốc tế cũng góp phần phát triển nguồn nhân lực. Tuy nhiên, quá trình hình thành đội ngũ có chuyên môn và kinh nghiệm cần thời gian, đòi hỏi các bên chủ động chuẩn bị để đáp ứng nhu cầu sử dụng của doanh nghiệp.

Mục tiêu nhân lực bán dẫn đến năm 2030

50.000

kỹ sư bán dẫn

15.000

kỹ sư thiết kế vi mạch

35.000

kỹ sư đóng gói, kiểm thử, sản xuất và các lĩnh vực bán dẫn khác

Nguồn: Ông Võ Xuân Hoài, Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia (NIC)

Về lộ trình đào tạo, ông Nguyễn Anh Tuấn, đại diện Cục Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo Bộ Khoa học và Công nghệ, cho biết theo thông tin từ các trường, những khóa đào tạo chuyên sâu về thiết kế vi mạch và bán dẫn được triển khai từ năm 2024. Với thời gian học 4 - 5 năm, sinh viên các khóa này dự kiến tốt nghiệp từ năm 2028 - 2029, bổ sung nguồn nhân lực cho ngành.

Bên cạnh nguồn sinh viên từ các chương trình dài hạn, ông Tuấn đề cập hướng đào tạo lại và bổ sung kiến thức cho người học từ những chuyên ngành liên quan để đáp ứng nhu cầu nhân lực. Theo ông, các chính sách hỗ trợ của địa phương bổ sung nguồn lực cho các trường và doanh nghiệp triển khai đào tạo, góp phần thực hiện mục tiêu phát triển nhân lực bán dẫn của Chính phủ.

Ông Huỳnh Phú Minh Cường, Phó Trưởng ban Khoa học và Công nghệ, quyền Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh, cho rằng chất lượng nhân lực cần được đánh giá theo yêu cầu của từng vị trí việc làm. Ngành bán dẫn có nhiều nhóm công việc với mức độ chuyên môn khác nhau. Sinh viên có thể đảm nhiệm một số vị trí sau bốn năm học đại học, trong khi những công việc chuyên sâu đòi hỏi người học tiếp tục được đào tạo và tích lũy kinh nghiệm.

Theo ông Cường, kiến thức từ sách vở chưa đủ để người học đáp ứng tốt công việc trong ngành bán dẫn. Người học cần môi trường thực hành để vận dụng kiến thức và rèn luyện kỹ năng. Vì vậy, các cơ sở đào tạo cần xác định rõ yêu cầu của từng nhóm công việc để chuẩn bị đội ngũ phù hợp.

Tại những nơi có công nghiệp bán dẫn phát triển, sinh viên sau khi tốt nghiệp tiếp tục được đào tạo và tích lũy kinh nghiệm trong doanh nghiệp. Theo ông Cường, sự hỗ trợ này ở Việt Nam còn hạn chế nên các trường cần chủ động hơn trong việc tổ chức đào tạo, tạo thêm cơ hội để sinh viên tiếp cận công việc thực tế.

Hoạt động nghiên cứu tại Viện Công nghệ nano, Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh. Ảnh: ĐHQG-HCM

Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh xác định nhiệm vụ đào tạo vừa đáp ứng nhu cầu của doanh nghiệp vừa chuẩn bị đội ngũ có khả năng làm chủ công nghệ. Để thực hiện mục tiêu đó, đơn vị chú trọng đào tạo thạc sĩ và tiến sĩ nhằm phát triển năng lực giải quyết những bài toán chuyên sâu. Cùng với đó, học kỳ doanh nghiệp và các dự án thực tế tạo điều kiện để sinh viên vận dụng kiến thức ngay trong quá trình học.

Những yêu cầu từ doanh nghiệp và thực tế đào tạo cho thấy mục tiêu phát triển nhân lực bán dẫn cần gắn với công việc mà người học sẽ đảm nhiệm. Khi doanh nghiệp làm rõ nhu cầu và cùng nhà trường tạo môi trường rèn luyện, sinh viên sẽ có thêm điều kiện chuẩn bị năng lực trước khi tốt nghiệp, đồng thời tiếp tục phát triển chuyên môn khi tham gia ngành.