Nhân lực ngành bán dẫn - Bài cuối: Bồi đắp năng lực làm chủ công nghệ

Hạ tầng nghiên cứu tạo điều kiện để đội ngũ trong nước thử nghiệm và phát triển sản phẩm bán dẫn.

Tạo điều kiện nghiên cứu và làm thử sản phẩm

Sau khi hoàn thành bản thiết kế, các nhóm nghiên cứu sẽ chế tạo thử chip ở đâu? Ông Nguyễn Anh Tuấn, đại diện Cục Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo (Bộ Khoa học và Công nghệ), đặt câu hỏi này khi phân tích khó khăn của các viện, trường và doanh nghiệp thiết kế chip. Theo ông, các nhóm cần hạ tầng hỗ trợ để đưa bản thiết kế thành chip thực tế, tiến gần hơn đến thương mại hóa sản phẩm.

Ông Tuấn cho biết, Bộ Khoa học và Công nghệ đã thành lập trung tâm hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn mà ông trực tiếp phụ trách. Trung tâm có nhiệm vụ tạo hạ tầng dùng chung cho doanh nghiệp và các viện, trường, hỗ trợ tiếp cận công đoạn chế tạo thử. Thông qua hoạt động nghiên cứu và làm sản phẩm, người học cũng có cơ hội vận dụng kiến thức và tích lũy kinh nghiệm chuyên môn.

Bên cạnh hoạt động hỗ trợ chế tạo thử, ông Tuấn cho biết nhà nước cũng đã đầu tư các phòng thí nghiệm phục vụ ngành bán dẫn bằng nguồn ngân sách. Tuy nhiên, ông nhìn nhận quá trình triển khai còn gặp khó khăn và chưa đạt kỳ vọng.

Ông Huỳnh Phú Minh Cường, Phó Trưởng ban Khoa học và Công nghệ, quyền Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo (Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh), cho biết đơn vị đang hoàn thiện phòng thí nghiệm thiết kế vi mạch dùng chung cấp quốc gia; đồng thời đang tiếp nhận và hoàn thiện trang thiết bị để bố trí tại Trung tâm Đổi mới sáng tạo, phục vụ hoạt động đào tạo và nghiên cứu.

Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh hướng đến kết hợp đào tạo nhân lực với nghiên cứu chuyên sâu và đổi mới sáng tạo. Theo ông Cường, đơn vị chuẩn bị các điều kiện nghiên cứu về thiết kế, đo đạc và đóng gói chip. Trong giai đoạn tiếp theo, đơn vị dự kiến phát triển thêm phòng thí nghiệm chế tạo linh kiện bán dẫn để bổ sung năng lực nghiên cứu.

Thông qua đầu tư hạ tầng, Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh mong muốn mở rộng hợp tác với doanh nghiệp và các nhà khoa học. Ông Cường kỳ vọng các bên cùng nghiên cứu để phát triển ý tưởng mới, tạo cơ hội hình thành doanh nghiệp khởi nghiệp. Cơ sở đào tạo qua đó tham gia phát triển hệ sinh thái bán dẫn bằng hoạt động chuyên môn và hỗ trợ đổi mới sáng tạo.

Sinh viên tích lũy kinh nghiệm nghiên cứu thông qua thực hành trên thiết bị tại phòng thí nghiệm.

Ông Cường cũng cho biết, các doanh nghiệp bán dẫn nước ngoài khi làm việc với trường đã đặt câu hỏi về trình độ và kinh nghiệm của sinh viên tốt nghiệp. Những trao đổi này cho thấy doanh nghiệp còn cần nhân lực ở bậc đào tạo cao hơn để giải quyết các bài toán chuyên sâu. Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh vì vậy chú trọng đào tạo thạc sĩ và tiến sĩ, bên cạnh chương trình đại học.

Theo ông Cường, nhà trường đã chủ động chuẩn bị đội ngũ vừa đáp ứng nhu cầu doanh nghiệp vừa có khả năng làm chủ công nghệ. Các cơ sở đào tạo tạo thêm cơ hội để người học thực hành, nghiên cứu và tham gia làm sản phẩm để có thể tích lũy kinh nghiệm thông qua những dự án thực tế, thay vì chỉ tiếp cận kiến thức trên sách vở.

Ông Đặng Tấn Đức, Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Phát triển Tập đoàn Becamex, cho biết Becamex dự kiến đưa Trung tâm Đổi mới sáng tạo vi điện tử vào vận hành cuối năm 2026 tại khu vực đô thị khoa học công nghệ phía Bắc TP Hồ Chí Minh. Becamex cũng hướng đến xây dựng trung tâm kết hợp nghiên cứu, đào tạo thực hành và hỗ trợ doanh nghiệp phát triển sản phẩm.

Theo ông Đức, Becamex hợp tác với Viện Fraunhofer ENAS của Đức để triển khai dự án. Trung tâm hướng đến hỗ trợ doanh nghiệp nghiên cứu quy trình và sản phẩm mới. Với chức năng đào tạo, Becamex dự kiến đầu tư phòng sạch cùng thiết bị sản xuất bán dẫn để người học thực hành trên máy móc thực tế, đáp ứng những yêu cầu kỹ năng chuyên sâu của ngành.

“Chúng tôi cũng sẽ có những dây chuyền sản xuất linh hoạt để hỗ trợ cho việc tạo mẫu các sản phẩm bán dẫn, đặc biệt là các doanh nghiệp startup trong lĩnh vực này”, ông Đức chia sẻ. Ông cũng kỳ vọng trung tâm kết nối với các phòng thí nghiệm trong nước để hỗ trợ nhóm nghiên cứu và doanh nghiệp có thêm điều kiện phát triển sản phẩm.

Đoàn lãnh đạo và doanh nghiệp các nước tham quan Trung tâm Sản xuất tiên tiến của Trường Đại học Quốc tế Miền Đông.

Kết nối chuyên môn quốc tế với đội ngũ trong nước

Becamex đặt kỳ vọng vào hợp tác quốc tế để đẩy nhanh chuyển giao công nghệ và vận hành trung tâm theo tiêu chuẩn quốc tế. Ông Đức cho biết, đội ngũ chuyên gia trong nước sẽ phối hợp với chuyên gia từ hệ thống Fraunhofer cùng các viện khác. Với hướng hợp tác này, Becamex chuẩn bị cả điều kiện kỹ thuật lẫn con người cho hoạt động nghiên cứu và đào tạo tại trung tâm.

Bà Raissa Anais Marteaux, Tổng Lãnh sự Vương quốc Hà Lan tại TP Hồ Chí Minh, nhấn mạnh ngành bán dẫn phát triển thông qua hợp tác. Theo bà, sự tiến bộ phụ thuộc vào việc kết nối chuyên môn và phát triển nhân tài. Các bên cần củng cố chuỗi cung ứng, đồng thời xây dựng những quan hệ đối tác tạo ra giá trị cho toàn bộ hệ sinh thái.

“Đất nước đang có những bước tiến quan trọng và đây là cơ hội để phát huy động lực này bằng cách đưa năng lực và tham vọng của Việt Nam đến gần hơn với chuyên môn, công nghệ và nhu cầu quốc tế”, bà Raissa Anais Marteaux nhận định. Bà khuyến khích các nhà cung cấp Việt Nam kết nối với đối tác để tìm kiếm cơ hội hợp tác phù hợp.

Theo bà, các bên cần vượt ra ngoài trao đổi thông tin để tạo cơ hội hợp tác cụ thể. Doanh nghiệp Việt Nam có thể thông qua các hoạt động kết nối để tìm hiểu nhu cầu quốc tế và giới thiệu năng lực của mình. Việc phát triển nhân tài cần gắn với quá trình kết nối chuyên môn, công nghệ và yêu cầu của ngành.

Ông Võ Xuân Hoài, Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia - NIC (Bộ Tài chính), cho rằng Việt Nam muốn tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị bán dẫn thì cần có đội ngũ đủ năng lực làm chủ công nghệ. Bên cạnh nhân lực đang đào tạo, ông nhấn mạnh vai trò của các chuyên gia và kỹ sư người Việt Nam ở nước ngoài đã có kinh nghiệm trong ngành.

Theo ông Hoài, những chuyên gia này khi về Việt Nam tham gia phát triển ngành bán dẫn đã góp phần nâng cao năng lực công nghệ và giá trị gia tăng trong chuỗi giá trị. Việt Nam cần tiếp tục đẩy mạnh hợp tác với lực lượng chuyên gia ở nước ngoài để bổ sung kinh nghiệm cho đội ngũ trong nước. Quá trình đào tạo nhân lực chuyên sâu đòi hỏi thời gian nên các bên cần chuẩn bị lâu dài.

Tại Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đề xuất Diễn đàn Kinh tế thế giới (WEF) và các đối tác đồng hành cùng Việt Nam trong các chương trình bồi dưỡng, đào tạo tài năng số và khoa học công nghệ mũi nhọn. Thủ tướng nhấn mạnh mục tiêu “giúp doanh nghiệp và nhân lực Việt Nam nâng cao năng lực tiếp nhận, ứng dụng và làm chủ công nghệ”.

Nhân lực bán dẫn: Từ đào tạo đến làm chủ công nghệ

Đáp ứng nhu cầu công việc

Doanh nghiệp cần đội ngũ có chuyên môn phù hợp với từng vị trí trong thiết kế, sản xuất và nghiên cứu, phát triển sản phẩm.

Tích lũy kinh nghiệm thực tế

Nhà trường phối hợp với doanh nghiệp tổ chức thực hành, học kỳ doanh nghiệp và hướng dẫn sinh viên làm dự án.

Phát triển năng lực công nghệ

Hạ tầng dùng chung, hoạt động chế tạo thử và hợp tác với chuyên gia tạo điều kiện để đội ngũ trong nước nghiên cứu, phát triển sản phẩm.

Nguồn: Tổng hợp ý kiến chuyên gia.

Để phát triển đội ngũ bán dẫn, các cơ sở đào tạo và doanh nghiệp cần tạo điều kiện cho người học tiếp cận chuyên gia, sử dụng phòng thí nghiệm và tham gia làm sản phẩm. Các nhóm nghiên cứu cần có cơ hội sử dụng thiết bị để thử nghiệm thiết kế và giải quyết bài toán thực tế. Khi kết nối những điều kiện đó với kinh nghiệm trong doanh nghiệp, kỹ sư Việt Nam sẽ có thêm nền tảng để đảm nhiệm công việc chuyên sâu, góp phần nâng cao năng lực và nắm bắt công nghệ trong nước.