Nhân Ngày thầy thuốc Việt Nam kể chuyện bác sỹ Nhật Bản

Sự tôn nghiêm nghề nghiệp

Cũng giống như nhiều nước khác, tại Nhật Bản, các y bác sỹ được cả xã hội tôn trọng. Họ luôn giữ một vai trò, vị trí không thể thiếu trong mọi hoàn cảnh, chứ không riêng gì lúc xảy ra dịch bệnh. Điều này được chứng minh trên nhiều bình diện từ chính sách dành cho y bác sỹ và ngành y tế, quá trình đào tạo nguồn nhân lực y dược, chế độ đãi ngộ… đến sự tôn trọng mà mọi tầng lớp trong xã hội dành cho ngành y nói chung và các y bác sỹ nói riêng.

Các y bác sỹ luôn được tôn trọng tại Nhật Bản (Ảnh: Jiji Press)

Về chính sách, ngoài các chương trình phát triển y tế chuyên biệt ở tầm quy mô quốc gia, vấn đề y tế và y bác sỹ còn được lồng ghép vào các chương trình mục tiêu quốc gia khác như phát triển địa phương, đào tạo nguồn nhân lực, cải thiện phúc lợi… với những khoản đầu tư khổng lồ. Về đào tạo, ngành y tế luôn là đối tượng ưu tiên trong tuyển sinh, nhưng cũng là ngành có những yêu cầu khắt khe bậc nhất Nhật Bản, do đặc thù liên quan tới sức khỏe và sinh mạng con người.

Còn sự tôn trọng của các tầng lớp xã hội dành cho các y bác sỹ là điều không cần bàn cãi. Từ các chính trị gia cho đến nhân viên công ty, bình dân... đều dành một sự tôn trọng rất cao cho các y bác sỹ. Ngay bản thân các y bác sỹ cũng rất tôn trọng lẫn nhau, tạo ra một sự tôn nghiêm nghề nghiệp vô cùng cần thiết, không chỉ cho ngành y mà cho cả các ngành nghề khác.

Vai trò nổi bật

Tại Nhật Bản do tình trạng dân số lão hóa, số người cao tuổi đông, nên vai trò của các y bác sỹ lại càng quan trọng. Đặc biệt, cũng do tình trạng dân số lão hóa, ngành y tế Nhật Bản cũng phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt nhân lực trầm trọng, và số lượng y bác sỹ, nhất là các y bác sỹ đạt tới trình độ chuyên gia đầu ngành ngày một ít, do đó, sự trọng thị lại càng tăng cao.

Một điểm nữa cũng làm cho các y bác sỹ được tôn trọng, tin tưởng là cách nghĩ rất độc đáo của người Nhật. Có thính giả người Nhật của Đài TNVN - một giáo sư đầu ngành về xã hội học, đã từng nói “ các y bác sỹ là những người gần gũi với tất cả mọi người, bởi vì, ngay từ khi vừa lọt lòng mẹ, người chúng ta gặp đầu tiên là các bác sỹ và người cuối cùng chúng ta gặp trong đời, nhiều khi cũng lại là bác sỹ”.

Không cứ ở trong bệnh viện hay các phòng khám – các vương quốc mà nơi đó, các bác sỹ được coi là quốc vương, mà tại những nơi khác, tiếng nói của các y bác sỹ luôn được lắng nghe và được coi là những chuẩn mực. Sự tôn trọng này cao đến mức, nếu một bác sỹ nào đó mong muốn chuyển sang làm chính trị và tham gia các cuộc bầu cử từ trung ương đến đến địa phương, người đó có cơ hội trúng cử cao hơn bất cứ ứng cử viên nào khác.

Nói đi thì cũng phải nói lại. Sự tôn trọng này không phải tự nhiên mà có được. Nó cũng xuất phát từ thái độ, cách hành xử đáng kính của các y bác sỹ Nhật Bản. Y tế cũng là một loại dịch vụ mà ở đó người bệnh là khách hàng, họ bỏ tiền, thậm chí rất nhiều tiền, để được khám chữa bệnh, còn các bác sỹ là người nhận tiền để bán hàng. Thế nhưng, giữa người mua và người bán có một sự thấu hiểu và tôn trọng lẫn nhau, tạo ra một không khí cởi mở, gần gũi, giúp ích rất nhiều cho quá trình điều trị. Sự tôn trọng này đã biến các y bác sỹ thành những người có quyền lực trong xã hội.

Chế độ đãi ngộ đặc biệt

Chính phủ Nhật Bản luôn dành những chính sách ưu đãi và sự đãi ngộ cao cho sự phát triển của cả ngành y dược nói chung và cho đội ngũ y bác sỹ nói riêng. Chính sách đối với y bác sĩ tại Nhật Bản có nhiều điểm nổi bật, trong đó, điểm đáng chú ý nhất là mức lương cao và ổn định. Lương khởi điểm của các y bác sỹ cao hơn nhiều so với mặt bằng chung. Bác sĩ tự do hoặc mở phòng khám riêng có thể hưởng mức thu nhập theo giờ rất cao, lên tới khoảng 100 USD/giờ, trong khi mức lương giờ của nhiều ngành nghề chỉ từ khoảng 9~10 USD.

Bên cạnh đó là những chính sách an sinh xã hội khác ví dụ như chính sách nghỉ hưu linh hoạt, thời gian lao động ngắn hơn các ngành nghề khác. Bác sĩ có thể làm việc tự do, không quy định tuổi nghỉ hưu và hình thức làm việc tại nhiều bệnh viện cùng lúc cũng được chấp nhận để nâng cao thu nhập, khả năng chuyên môn, đồng thời nhằm tận dụng nguồn nhân lực chất lượng cao trong bối cảnh thiếu hụt sức lao động hiện nay.

Thông thường, các bác sĩ có thể nghỉ việc khi không còn có nguyện vọng làm việc và khi còn lao động, họ chỉ phải làm việc tại bệnh viện chính khoảng 4 ngày/tuần, còn lại có thể làm thêm tại các cơ sở y tế khác. Ngoài ra, Nhật Bản còn có một hệ thống chú trọng đào tạo liên tục cập nhật kỹ thuật thực tế thay vì chỉ trên giảng đường và phân bổ nhân lực y tế đều khắp, giảm tải áp lực lớn tại một nơi.

Tất cả các chính sách này là nhằm tạo điều kiện tối đa cho các y bác sỹ hành nghề, đóng góp cho công cuộc bảo vệ và nâng cao sức khỏe cộng đồng. Tuy nhiên, kèm theo đó là những yêu cầu khắt khe về chứng chỉ hành nghề quốc gia, đạo đức nghề nghiệp, mà không phải ai cũng có thể vượt qua. Do đó, cũng giống như nhiều quốc gia khác, Nhật Bản đang phải đối mặt với tình trạng thiếu bác sỹ trầm trọng.

Vấn đề nan giải

Cốt lõi của khó khăn này không nằm ở chính sách đãi ngộ, mà nằm ở cơ chế đào tạo, trách nhiệm và áp lực xã hội đối với nghề rất cao quý này. Theo thống kê của Bộ Y tế và Lao động Nhật Bản, nước này đang có khoảng 348.000 bác sỹ đang hành nghề hợp pháp. Tỷ lệ bác sỹ là 274,7 người tính trên 100.000 dân, thấp hơn nhiều so với mức trung bình 350 bác sỹ/100 ngàn dân của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD).

Nguyên nhân của tình trạng này, ngoài vấn đề dân số lão hóa dẫn tới thiếu hụt sức lao động nói chung, còn là do những vấn đề nêu trên. Về cơ chế đào tạo, để trở thành một bác sỹ phải mất 6 năm học đại học và 2 năm nghiên tu tiền kỳ, tức là tu nghiệp giai đoạn đầu. Như vậy đã mất tới 8 năm. Thêm vào đó là cơ chế 3~6 năm nghiên tu hậu kỳ để trở thành bác sỹ chuyên ngành. Trong khi đó, các ngành khác chỉ cần 3~4 năm. Thời gian đào tạo nêu trên là thử thách lớn cho lòng kiên trì của bất cứ ai.

Còn về trách nhiệm và áp lực xã hội, sự tôn trọng của cả cộng đồng đã biến các y bác sỹ thành những người có quyền lực trong xã hội và như một quy luật bất biến, “quyền lực càng cao, trách nhiệm càng lớn”. Nếu xảy ra sự cố trong quá trình khám chữa bệnh, hoặc bị bệnh nhân khiếu nại có căn cứ, hoặc nếu các bác sỹ vi phạm pháp luật, quy định, sẽ là một vụ bê bối lớn mà áp lực của nó đã khiến nhiều bác sỹ tự bỏ nghề.

Chính những điều này khiến nhiều người tỏ ra ngần ngại khi lựa chọn nghề y. Đây là một vấn đề nan giải mà cho đến tận thời điểm hiện tại Nhật Bản vẫn chưa tìm ra biện pháp giải quyết hiệu quả.

Tuấn Nhật/VOV-Tokyo