Nhân rộng mô hình trồng sắn sử dụng giống kháng bệnh khảm lá

Giống HN1 khẳng định ưu thế vượt trội

Theo số liệu từ Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, toàn tỉnh đã xuống giống hơn 17.500ha sắn, đạt trên 87% kế hoạch năm 2026 (mục tiêu cả năm là 20.000ha). Hiện, cây sắn đang bước vào giai đoạn phát triển thân lá mạnh, tuy nhiên, cùng với sự tăng trưởng về diện tích thì dịch bệnh khảm lá sắn do virus đang có dấu hiệu lây lan nhanh và diễn biến phức tạp.

Kết quả điều tra cho thấy, diện tích sắn nhiễm bệnh toàn tỉnh đã lên tới gần 2.000ha. Tỉ lệ bệnh phổ biến ở mức 10-20%, tại các vùng tập trung các giống sắn cũ, tỉ lệ này lên đến 30-50%, cục bộ có nơi đạt ngưỡng 70-80%, tập trung chủ yếu trên giống sắn KM94-loại giống vốn chiếm ưu thế trong nhiều năm qua.

Giống sắn HN1 trồng thí điểm tại xã Quảng Trạch kháng bệnh khảm lá, cho năng suất cao - Ảnh: Phan Khiêm

Để bảo vệ niên vụ sắn 2026, ngành nông nghiệp tỉnh đã triển khai đồng bộ các biện pháp phòng trừ bệnh khảm lá ngay từ cuối năm 2025. Bên cạnh việc hướng dẫn kỹ thuật, cán bộ chuyên môn đã bám sát địa bàn, hỗ trợ nông dân thăm đồng và xử lý triệt để các ổ dịch ngay từ khi mới phát sinh thông qua việc nhổ bỏ, tiêu hủy cây bệnh.

Đặc biệt, qua nghiên cứu đặc tính sinh học từ các nhà sản xuất giống uy tín trên toàn quốc, ngành nông nghiệp đã chọn giống sắn HN1 để triển khai mô hình thử nghiệm trên diện tích 300ha ở một số địa phương.

Quảng Trạch là một trong những xã được lựa chọn thí điểm mô hình với 100ha giống sắn HN1. Đặc điểm của giống này là cây khỏe, thân chắc, bộ tán phát triển nhanh và đồng đều. Điểm khác biệt rõ rệt nhất là ngay cả những chân ruộng trồng xen kẽ với giống cũ KM94 đang bị bệnh khảm lá nặng, diện tích trồng giống HN1 vẫn giữ được màu xanh của lá, không bị nhiễm bệnh.

Ngoài khả năng kháng bệnh, qua các đợt thu hoạch, trong khi các giống sắn cũ tại địa phương chỉ đạt năng suất trung bình từ 13-14 tấn/ha thì giống HN1 đạt năng suất từ 17 tấn/ha trở lên. Với giá sắn nguyên liệu ổn định, mức tăng năng suất này có ý nghĩa quan trọng đối với thu nhập của người nông dân.

Anh Võ Thành Luân, ở tổ dân phố Truyền Thống, xã Quảng Trạch, chia sẻ: “Nhiều năm qua, việc trồng giống sắn cũ khiến chúng tôi luôn sống trong lo âu vì bệnh khảm lá thường xuyên xuất hiện, làm lụi cây lụi, không cho củ. Nhưng từ khi chuyển sang giống mới HN1, tôi thấy cây phát triển rất tốt, bộ lá khỏe mạnh và không bị bệnh. Việc chuyển đổi sang giống mới đã giúp gia đình yên tâm sản xuất”.

Chị Phạm Thị Lệ Thu, người dân xã Quảng Trạch, cho biết: “Năng suất vượt trội của giống mới không chỉ giúp bà con ổn định thu nhập mà còn yên tâm đầu tư, mở rộng sản xuất. Trước đây, nhiều năm giá sắn biến động kết hợp với dịch bệnh khiến người dân lâm vào cảnh khó khăn, nhưng nay với giống HN1, hiệu quả sản xuất đã được cải thiện rõ rệt”.

Nâng cao năng lực quản lý dịch hại tổng hợp

Cùng với đưa vào thử nghiệm giống HN1, trong niên vụ này, ngành nông nghiệp cũng đưa giống HL-RS15 vào trồng thử nghiệm với quy mô 5ha tại xã Quảng Trạch. Đây là bước chuẩn bị cần thiết nhằm đa dạng hóa bộ giống kháng bệnh, tránh phụ thuộc vào một loại giống duy nhất và tạo ra các phương án dự phòng cho những năm tiếp theo.

Tuy nhiên, do HL-RS15 mới ở giai đoạn phát triển thân lá, ngành nông nghiệp tỉnh đang theo dõi sát sao quá trình sinh trưởng trước khi đưa ra đánh giá cuối cùng về năng suất.

Ông Bùi Phước Trang, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh cho biết: “Trước thực trạng bệnh khảm lá sắn diễn ra hàng năm, chi cục đã chủ động tìm hiểu nhiều nơi để lựa chọn các giống mới có khả năng kháng bệnh tốt nhất. Qua thực tế 3 vụ thử nghiệm, giống sắn HN1 cho thấy ưu điểm vượt trội hơn hẳn so với các giống cũ cả về sức đề kháng lẫn năng suất. Hiện nay, chúng tôi đang tích cực phối hợp với các ngành liên quan và nhà sản xuất giống để thống nhất việc lưu hành, cung ứng giống HN1 trên địa bàn tỉnh nhằm thay thế các giống cũ đã bị nhiễm bệnh nặng, năng suất thấp”.

Ông Bùi Phước Trang cũng khuyến cáo người dân thực hiện nghiêm các biện pháp kỹ thuật, chú trọng khâu chọn giống. Đối với các diện tích trồng mới vào tháng 4 và tháng 5, cần ưu tiên sử dụng các bộ giống đã qua kiểm nghiệm như HN1, HN3, HN5. Tuyệt đối không sử dụng hom giống từ vùng bị bệnh hoặc vận chuyển giống sắn không rõ nguồn gốc về địa phương.

Bên cạnh đó, giải pháp quản lý môi giới truyền bệnh cũng được đặt lên hàng đầu. Người dân được hướng dẫn sử dụng bẫy dính vàng và phun thuốc bảo vệ thực vật đặc hiệu khi bọ phấn trắng xuất hiện ở giai đoạn ấu trùng theo nguyên tắc “4 đúng”. Việc luân canh cây trồng tại những vùng bị bệnh nặng, không trồng sắn hoặc các cây ký chủ của bọ phấn (như thuốc lá, cà chua, bầu bí) ít nhất một vụ cũng được xem là giải pháp hữu hiệu để cắt đứt nguồn bệnh.

Sau chu trình thử nghiệm thành công, việc kết hợp giữa bộ giống kháng bệnh chất lượng cao và quy trình quản lý dịch hại khoa học chính là giải pháp nhằm bảo vệ mục tiêu 20.000ha sắn theo kế hoạch, giúp nâng cao giá trị gia tăng cho cây sắn, góp phần thực hiện thắng lợi đề án tái cơ cấu ngành nông nghiệp.