Nhập siêu tăng sau 5 tháng: Chưa phải tín hiệu đáng lo ngại

Xuất, nhập khẩu 5 tháng qua tiếp tục tăng trưởng. Ảnh: Hoàng Hạnh

Xuất, nhập khẩu tăng mạnh, nhập siêu tăng

Theo số liệu của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam trong tháng 5-2026 đạt 99,07 tỷ USD, tăng 3,2% so với tháng trước và tăng 25,8% so với cùng kỳ năm 2025.

Lũy kế 5 tháng đầu năm, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 445,12 tỷ USD, tăng 25% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, xuất khẩu đạt 215,66 tỷ USD, tăng 19,5%; nhập khẩu đạt 229,46 tỷ USD, tăng tới 30,8%.

Đáng chú ý, mức tăng của nhập khẩu cao hơn đáng kể so với xuất khẩu đã khiến cán cân thương mại hàng hóa chuyển sang trạng thái nhập siêu. Riêng tháng 5, Việt Nam nhập siêu 5,21 tỷ USD. Tính chung 5 tháng đầu năm, nhập siêu đạt 13,8 tỷ USD, trong khi cùng kỳ năm ngoái xuất siêu 5,1 tỷ USD.

Đây là lần đầu tiên sau giai đoạn 2016-2025, cán cân thương mại hàng hóa của Việt Nam quay trở lại trạng thái nhập siêu. Diễn biến này rất đáng lưu ý bởi trong nhiều năm qua, xuất siêu luôn được xem là một trong những điểm sáng của nền kinh tế.

Xét theo khu vực doanh nghiệp, khối kinh tế trong nước tiếp tục nhập siêu lớn với 20,76 tỷ USD, trong khi khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (FDI), kể cả dầu thô, xuất siêu 6,96 tỷ USD. Điều này cho thấy khu vực FDI vẫn đóng vai trò chủ lực trong hoạt động xuất khẩu của Việt Nam.

Trong cơ cấu xuất khẩu, khu vực FDI chiếm tới 79,8% tổng kim ngạch với 172,16 tỷ USD, tăng 24,7% so với cùng kỳ. Trong khi đó, khu vực kinh tế trong nước đạt 43,5 tỷ USD, tăng 2,5% và chiếm hơn 20% tổng kim ngạch xuất khẩu.

Ở chiều ngược lại, nhập khẩu tăng mạnh tại cả hai khu vực. Khu vực trong nước nhập khẩu 64,26 tỷ USD, tăng 22,7%; khu vực FDI nhập khẩu 165,2 tỷ USD, tăng 34,3%.

Cục Thống kê cho biết, về cơ cấu nhóm hàng nhập khẩu năm tháng đầu năm 2026, nhóm hàng tư liệu sản xuất đạt 215,99 tỷ USD, chiếm 94,1%. Diễn biến này cho thấy hoạt động sản xuất, đặc biệt tại khu vực công nghiệp chế biến chế tạo và doanh nghiệp FDI, đang có nhu cầu rất lớn đối với nguyên liệu, linh kiện, máy móc và thiết bị phục vụ sản xuất.

Dòng vốn đổ vào nguyên liệu, máy móc

Lý giải nguyên nhân cán cân thương mại chuyển sang nhập siêu, ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), cho rằng đây là kết quả của nhiều yếu tố tác động đồng thời từ bên ngoài lẫn trong nước.

Giá nhập khẩu xăng dầu tăng mạnh góp phần đưa tổng giá trị nhập khẩu tăng trong 5 tháng qua. Ảnh: L.G

Theo ông Hải, xung đột tại Trung Đông đã làm gián đoạn nguồn cung toàn cầu, đẩy giá năng lượng tăng cao làm gia tăng giá trị nhập khẩu nhóm năng lượng. Giá dầu tăng kéo theo giá nhiều nguyên liệu đầu vào như hóa chất, chất dẻo, sắt thép tăng mạnh, khiến giá trị nhập khẩu của Việt Nam đối với các nhóm hàng này gia tăng đáng kể.

Bên cạnh đó, các doanh nghiệp FDI, đặc biệt trong lĩnh vực điện tử và linh kiện máy tính, đã đẩy mạnh nhập khẩu nguyên liệu, linh kiện phục vụ sản xuất cũng như chủ động tích trữ hàng tồn kho trước nguy cơ giá tiếp tục tăng trong thời gian tới.

Cùng với đó, dòng vốn FDI giải ngân tích cực và nhu cầu đầu tư cho chuyển đổi số, khoa học công nghệ đã thúc đẩy nhập khẩu máy móc, thiết bị, linh kiện công nghệ cao. Đây là nhóm hàng có giá trị lớn và đóng góp đáng kể vào mức tăng nhập khẩu chung.

Trong khi đó, nhiều ngành xuất khẩu chủ lực như dệt may, da giày, gỗ, nông sản và thủy sản vẫn duy trì tăng trưởng nhưng gặp không ít khó khăn do nhu cầu tiêu dùng toàn cầu phục hồi chậm, kinh tế thế giới còn nhiều bất ổn, cùng với áp lực từ chi phí logistics và bảo hiểm gia tăng.

Cùng góc nhìn này, Chuyên gia kinh tế, Tiến sĩ Nguyễn Minh Phong cho rằng mức nhập siêu hiện nay chưa phải là tín hiệu đáng lo ngại. Theo ông, nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ việc doanh nghiệp tăng nhập khẩu xăng dầu, nguyên vật liệu, máy móc và linh kiện nhằm phục vụ sản xuất cũng như chủ động dự trữ nguồn cung cho cả năm trong bối cảnh thị trường thế giới còn nhiều biến động.

“Điều này phản ánh nhu cầu sản xuất và xuất khẩu vẫn được duy trì. Các doanh nghiệp đang chuẩn bị nguồn lực cho các đơn hàng trong thời gian tới. Nếu lượng hàng nhập khẩu được đưa vào sản xuất và tạo ra giá trị xuất khẩu trong các tháng cuối năm, cán cân thương mại hoàn toàn có thể được cải thiện”, ông Phong nhận định.

Tuy nhiên, chuyên gia này cũng khuyến nghị doanh nghiệp cần chủ động ứng phó với những biến động của kinh tế thế giới bằng cách giữ vững quan hệ với các đối tác truyền thống, bảo vệ thị phần tại các thị trường xuất khẩu trọng điểm và nâng cao khả năng đáp ứng các yêu cầu mới về tiêu chuẩn kỹ thuật, môi trường, truy xuất nguồn gốc.

Bên cạnh đó, việc đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, tránh phụ thuộc quá lớn vào một số thị trường nhất định cũng được xem là giải pháp quan trọng để giảm thiểu rủi ro từ các biến động thương mại toàn cầu, đồng thời duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt.

Nhận định về tình hình 7 tháng còn lại của năm, ông Trần Thanh Hải cho rằng, hoạt động xuất nhập khẩu sẽ tiếp tục chịu tác động từ diễn biến kinh tế toàn cầu, giá năng lượng, tình hình địa chính trị và xu hướng gia tăng các biện pháp phòng vệ thương mại. Đặc biệt, kết quả đàm phán thương mại giữa các nền kinh tế lớn, trong đó có tiến trình đàm phán thuế quan với Mỹ, sẽ ảnh hưởng đáng kể tới triển vọng xuất khẩu của Việt Nam.