Nhật Bản đẩy mạnh chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tự do và rộng mở:Bước đi với tầm nhìn dài hạn

Quang cảnh cuộc tập trận của Hải quân Nhật Bản và Mỹ. Ảnh: Bộ Quốc phòng Nhật Bản

Trong cuộc họp báo ngày 19-2, Bộ trưởng Ngoại giao Nhật Bản Motegi Toshimitsu khẳng định, sẽ thúc đẩy chiến lược FOIP với phiên bản nâng cấp phù hợp sự phát triển của thời đại kể từ sau khi được cố Thủ tướng Abe Shinzo lần đầu công bố cách đây 10 năm.

Trên thực tế, không gian Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương từ lâu đã được đánh giá là trung tâm động lực phát triển của thế giới trong thế kỷ XXI. Khu vực này hội tụ những tuyến vận tải biển huyết mạch kết nối Đông Á với Trung Đông, châu Phi và châu Âu, chiếm hơn một nửa dân số toàn cầu và đóng góp tỷ trọng lớn trong tổng sản phẩm kinh tế thế giới.

Đối với Nhật Bản, một quốc gia phụ thuộc nặng nề vào thương mại và nhập khẩu năng lượng, sự ổn định của các tuyến hàng hải đi qua khu vực này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Chính vì vậy, ngay từ đầu những năm 2010, Tokyo đã đề xuất và từng bước hoàn thiện tầm nhìn FOIP như một cách tiếp cận tổng thể nhằm duy trì một trật tự khu vực dựa trên luật lệ, bảo đảm tự do hàng hải, thúc đẩy thương mại tự do và tăng cường kết nối hạ tầng bền vững.

Tuy nhiên, thời gian gần đây, sự nổi lên mạnh mẽ của các trung tâm quyền lực mới, cùng với xu hướng cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, đã làm gia tăng nguy cơ xung đột và thách thức đối với các chuẩn mực quốc tế hiện hành. Những diễn biến trên biển, đặc biệt là các hoạt động quân sự và tranh chấp chủ quyền, đã đặt ra mối lo ngại về tự do và an ninh hàng hải - những yếu tố thiết yếu đối với nền kinh tế phụ thuộc vào xuất nhập khẩu như Nhật Bản. Trong bối cảnh đó, FOIP được Tokyo coi là công cụ chiến lược để vừa bảo vệ lợi ích quốc gia, vừa góp phần định hình môi trường khu vực theo hướng minh bạch, ổn định.

Một điểm đáng chú ý trong cách tiếp cận của Nhật Bản là FOIP không chỉ tập trung vào khía cạnh an ninh, mà được thiết kế như một khuôn khổ đa chiều, kết hợp giữa chính trị, kinh tế và hợp tác phát triển. Nhật Bản nhấn mạnh tinh thần thượng tôn pháp luật quốc tế, đặc biệt là Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển, như nền tảng để xử lý các tranh chấp. Cùng với đó, Tokyo đẩy mạnh đầu tư vào các dự án hạ tầng chất lượng cao tại Đông Nam Á, Nam Á và châu Phi, nhằm xây dựng mạng lưới kết nối bền vững, minh bạch và có trách nhiệm. Những dự án này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần nâng cao năng lực phát triển của các quốc gia đối tác, qua đó củng cố vai trò của Nhật Bản như một đối tác phát triển tin cậy.

Ở phương diện an ninh, Nhật Bản từng bước mở rộng vai trò của mình thông qua việc tăng cường hợp tác quốc phòng với các quốc gia cùng chí hướng. Từ một quốc gia theo đuổi chính sách hòa bình nghiêm ngặt sau Chiến tranh thế giới thứ hai, Nhật Bản đã dần điều chỉnh cách tiếp cận để trở thành một “cường quốc chủ động” hơn trong các vấn đề an ninh khu vực. Sự thay đổi này thể hiện qua việc gia tăng ngân sách quốc phòng, sửa đổi các văn kiện chiến lược và mở rộng hợp tác quân sự quốc tế.

Việc triển khai FOIP cũng gắn liền với mạng lưới quan hệ đối tác rộng lớn mà Nhật Bản đã xây dựng trong nhiều năm qua. Nhật Bản phối hợp chặt chẽ với Mỹ, Ấn Độ và Australia trong khuôn khổ đối thoại an ninh bốn bên (Quad), đồng thời mở rộng hợp tác với các quốc gia châu Âu như Anh và Pháp, cũng như các nước ASEAN.

Sự chuyển mình của Nhật Bản từ một quốc gia chủ yếu tập trung vào phát triển kinh tế sang một chủ thể tích cực hơn trong các vấn đề an ninh khu vực phản ánh sự thích ứng với môi trường quốc tế mới. Vì thế, FOIP không chỉ là sản phẩm của tư duy chiến lược mà còn là biểu hiện của quá trình điều chỉnh chính sách đối ngoại sâu rộng của Tokyo. Tuy vậy, tham vọng của Nhật Bản cũng phải đối mặt với không ít thách thức. Sự khác biệt về lợi ích giữa các quốc gia, cạnh tranh giữa các cường quốc và những biến động khó lường của tình hình thế giới có thể ảnh hưởng đến hiệu quả triển khai FOIP trong giai đoạn mới.

Quỳnh Dương (Theo Bộ Quốc phòng Nhật Bản, Sky News)