Nhật Bản lần đầu bảo vệ giọng nói con người trước sự sao chép của AI
Xác lập tiền lệ pháp lý quan trọng về bản quyền trong kỷ nguyên số, Tòa án Tokyo lần đầu tiên công nhận giọng nói của một cá nhân được bảo hộ theo quyền khai thác thương mại hình ảnh và danh tiếng, sau phán quyết trong vụ kiện liên quan đến hành vi dùng AI giả lập giọng của diễn viên lồng tiếng nổi tiếng Kenjiro Tsuda.
Tòa án Tokyo đưa ra phán quyết ngày 30/9 trong vụ kiện do Kenjiro Tsuda khởi xướng. Nam diễn viên nổi tiếng với chất giọng trầm đặc trưng và từng đảm nhận vai Kento Nanami trong loạt anime Jujutsu Kaisen.
Kenjiro Tsuda được biết đến với chất giọng trầm đặc trưng và từng lồng tiếng cho nhiều nhân vật anime nổi tiếng như Kento Nanami trong Jujutsu Kaisen, Kishibe trong Chainsaw Man và Seto Kaiba trong Yu-Gi-Oh!. Ảnh: Facebook
Theo hồ sơ vụ án, một tài khoản TikTok đã đăng ít nhất 188 video từ tháng 7/2024 đến tháng 9/2025, sử dụng giọng kể được cho là do AI tạo ra và có nhiều đặc điểm giống giọng của Tsuda. Nội dung chủ yếu xoay quanh các truyền thuyết đô thị, hiện tượng huyền bí và chuyện kỳ lạ. Tài khoản này từng thu hút khoảng 210.000 người theo dõi.
Tsuda cho rằng việc sử dụng giọng nói giống mình mà không được phép đã khai thác giá trị thương mại gắn với tên tuổi của anh. Phía TikTok phản bác rằng giọng trong các video chỉ là một giọng nam thông thường và không đủ cơ sở để xác định đó là bản sao giọng của Tsuda.
Trong phán quyết, Tòa án Tokyo cho rằng giọng nói, tương tự hình ảnh của một người, có thể là dấu hiệu thể hiện cá tính và danh tính cá nhân. Vì vậy, việc sử dụng trái phép giọng nói của một nghệ sĩ chỉ nhằm tận dụng sức hút thương mại của người đó có thể cấu thành hành vi xâm phạm quyền kiểm soát việc khai thác giá trị thương mại từ tên tuổi, hình ảnh và các đặc điểm nhận diện cá nhân. Đây được xem là lần đầu tiên một tòa án Nhật Bản xác nhận giọng nói có thể thuộc phạm vi bảo vệ của quyền này.
Dù đưa ra nhận định có lợi cho việc bảo vệ giọng nói, song tòa không chấp nhận yêu cầu buộc TikTok xóa các video vì tài khoản và những nội dung liên quan đã bị gỡ trước khi có phán quyết. Do đó, vụ kiện kết thúc mà không có lệnh buộc nền tảng phải xóa thêm nội dung.
Phán quyết được đưa ra trong lúc giới diễn viên lồng tiếng Nhật Bản ngày càng lo ngại trước khả năng AI sao chép giọng nói của họ để tạo video, quảng cáo hoặc nội dung thương mại mà không có sự đồng ý.
Vấn đề này cũng đang gây tranh luận tại nhiều quốc gia. Năm 2024, OpenAI thông báo ngừng sử dụng một giọng nói trong ChatGPT sau khi diễn viên Scarlett Johansson cho rằng giọng này giống giọng của cô. Trong khi đó, một số nghệ sĩ như Michael Caine và Matthew McConaughey đã lựa chọn hướng khác khi ký thỏa thuận cho phép công nghệ AI sử dụng hoặc tái tạo giọng nói của họ trong những điều kiện cụ thể.
Phán quyết tại Tokyo vì vậy có thể trở thành một tham chiếu đáng chú ý cho các tranh chấp trong tương lai, khi ranh giới giữa giọng nói thật và giọng do AI tạo ra ngày càng khó phân biệt.
