Nhật Bản noi gương Australia cấm trẻ em sử dụng mạng xã hội?

Một cơ quan chính phủ Nhật Bản đã bắt đầu thảo luận về việc cấm trẻ em truy cập các trang mạng xã hội, có thể theo bước Australia trong việc cấm trẻ em dưới 16 tuổi sử dụng các nền tảng trực tuyến phổ biến nhất.

Các chuyên gia cho rằng còn quá sớm để xác định liệu thí nghiệm của Australia có thành công và có thể được nhân rộng ở Nhật Bản hay không, mặc dù có một niềm tin rộng rãi rằng cần phải làm nhiều hơn nữa để hạn chế những hậu quả tiêu cực của việc giới trẻ tiếp cận Internet không kiểm soát.

Vào tháng 1, Cơ quan Trẻ em và Gia đình Nhật Bản đã thành lập một nhóm chuyên gia để nghiên cứu việc sử dụng Internet của giới trẻ, xác định tác động của việc tiếp xúc lâu dài với mạng xã hội và xem xét các biện pháp đã được thực hiện ở các quốc gia khác để giải quyết tình trạng lạm dụng hoặc thậm chí nghiện mạng.

Hội đồng cũng đang xem xét mức độ dễ dàng mà thanh thiếu niên có thể tiếp cận nội dung trực tuyến độc hại và sẽ đưa ra các khuyến nghị về việc liệu trẻ em có nên bị hạn chế sử dụng mạng xã hội hay không và từ độ tuổi nào.

Theo luật pháp Nhật Bản, các bộ lọc chặn truy cập vào các trang web độc hại và các công ty truyền thông xã hội được yêu cầu phải nỗ lực hết sức để ngăn chặn trẻ vị thành niên truy cập vào các trang web dành cho người lớn, mặc dù các chuyên gia thừa nhận rằng bất cứ ai đủ quyết tâm đều có thể vượt qua các biện pháp bảo vệ này.

Theo Vickie Skorji, cố vấn cấp cao của tổ chức TELL Lifeline có trụ sở tại Tokyo, một số chính quyền địa phương ở Nhật Bản đã ban hành các quy định cấm trẻ em sử dụng mạng xã hội, nhưng đây chỉ là những khuyến nghị chứ không kèm theo hình phạt nào đối với người vi phạm.

Tuy nhiên, bà vẫn đánh giá cao việc có những hướng dẫn như vậy.

“Họ đang cố gắng đưa ra hướng dẫn cho phụ huynh về những việc họ có thể làm và điều đó rất quan trọng, bởi vì ngày càng có nhiều báo cáo về việc giới trẻ nghiện mạng hoặc sử dụng các trang web này theo những cách không phù hợp”, bà nói.

Một số báo cáo đáng báo động nhất liên quan đến việc các cá nhân tìm đến ChatGPT hoặc các dịch vụ tương tự để xin lời khuyên về cách tự tử.

Bà Skorji cho biết: “Nhật Bản đang rất chủ động trong việc giải quyết vấn nạn tự tử ở thanh thiếu niên và tôi cho rằng đó sẽ là một phần trong những nội dung mà hội đồng này xem xét”.

Đây là một vấn đề cần được quan tâm khẩn cấp. Năm 2025, 532 trẻ em ở Nhật Bản đã tự tử, mức cao kỷ lục trong năm thứ hai liên tiếp. Sự gia tăng số ca tử vong ở trẻ em cũng trái ngược với số vụ tự tử ở người lớn tại Nhật Bản, vốn đã giảm xuống dưới ngưỡng 20.000 vào năm ngoái, lần đầu tiên kể từ năm 1980.

“Có những nghiên cứu học thuật cho thấy việc tiếp cận không hạn chế với điện thoại di động và các trang mạng xã hội đang tác động đến giới trẻ trên toàn thế giới,” bà Skorji nói. “Một điều hiển nhiên là điều đó dẫn đến việc giảm đáng kể lượng giấc ngủ của giới trẻ trong thập kỷ qua, và điều này có liên quan đến mức độ căng thẳng và các vấn đề sức khỏe tâm thần cao hơn.”

Lệnh cấm sử dụng mạng xã hội đối với người dưới 16 tuổi ở Australia sắp có hiệu lực. Cách tiếp cận của Australia đối với vấn đề này là ban hành luật về độ tuổi tối thiểu sử dụng mạng xã hội, cấm trẻ em dưới 16 tuổi sử dụng các trang mạng phổ biến nhất, bao gồm Instagram, X và YouTube. Trách nhiệm thuộc về các công ty trong việc đảm bảo trẻ em không có tài khoản, với mức phạt lên tới 49,5 triệu AUD (35 triệu USD). Khoảng 4,7 triệu tài khoản mạng xã hội đã bị xóa kể từ khi luật có hiệu lực vào tháng 12.

“Australia nhận ra không làm gì cả không phải là giải pháp,” bà Skorji cho biết. “Họ nhận thấy trẻ em không được phép lái xe, bỏ phiếu, uống rượu và có những lý do chính đáng cho điều đó. Và cũng có lý do chính đáng để trẻ em không liên tục xem những nội dung độc hại trên điện thoại di động của mình.”

Các chính phủ khác cũng đang xem xét những hạn chế tương tự. Vào tháng Giêng, Pháp đã thông qua dự luật cấm trẻ em dưới 15 tuổi sử dụng mạng xã hội, trong khi Anh đang lên kế hoạch đặt giới hạn độ tuổi ở mức 16. Đức và Tây Ban Nha cũng đang cân nhắc các biện pháp hạn chế pháp lý.

Theo ông Makoto Watanabe, giáo sư truyền thông và phương tiện truyền thông tại Đại học Hokkaido Bunkyo ở Eniwa, Hokkaido, cần có những cách để hạn chế các nội dung độc hại mà trẻ em tiếp xúc trên mạng. Tuy nhiên, ông cảnh báo mạng xã hội đã trở thành một phần của cuộc sống hàng ngày và sẽ rất khó để tách rời nó khỏi giới trẻ hiện nay.

Thay vì cấm hoàn toàn, ông Watanabe kêu gọi tăng cường sự giám sát của phụ huynh để đảm bảo việc sử dụng mạng xã hội phù hợp.

“Trẻ em Nhật Bản lớn lên trong thế giới kết nối thông qua điện thoại và tôi không nghĩ rằng một lệnh cấm pháp lý có thể đạt hiệu quả gần 100%. Tôi nghĩ chúng ta cần chờ xem kết quả của cuộc thử nghiệm ở Úc trước khi Nhật Bản áp đặt lệnh cấm hoàn toàn,” ông nói.

Watanabe dự đoán sẽ có "một số phản kháng về chính trị và pháp lý", vì những người chỉ trích có thể lập luận rằng lệnh cấm sẽ vi phạm quyền tự do tư tưởng và lựa chọn theo Hiến pháp.

“Tóm lại, chúng ta cần một cuộc tranh luận thực sự về vấn đề này và xem xét hậu quả của các lệnh cấm tương tự ở những nơi khác trước khi vội vàng ban hành luật mới cho Nhật Bản,” ông nói.

(Theo SCMP)

Tuệ Minh