Nhật Bản: Phát triển công cụ chống gián điệp học thuật

Hệ thống này đưa ra điểm số dựa trên nguồn tài trợ nghiên cứu cũng như mạng lưới đồng tác giả trong các công trình khoa học đã công bố.

Công cụ được xây dựng thông qua hợp tác giữa Fronteo và Viện An ninh Y tế Nhật Bản – một cơ quan thuộc chính phủ. Dự kiến, hệ thống sẽ được triển khai tới hàng chục viện nghiên cứu trên toàn nước Nhật vào cuối năm nay.

Theo đó, rủi ro được định lượng ở cấp độ cá nhân. Một nhà nghiên cứu có thể bị xếp vào nhóm rủi ro cao nếu nhận tài trợ từ các nguồn có liên quan đến lĩnh vực quân sự tại những quốc gia bị đánh giá là nhạy cảm hoặc nếu tham gia nghiên cứu chung với các kỹ sư có liên hệ với các quốc gia đó.

Ngày 27/3, nội các Nhật Bản đã thông qua bộ hướng dẫn chính sách khoa học và công nghệ mới, lần đầu tiên nhấn mạnh yêu cầu tăng cường “an ninh nghiên cứu”. Theo đó, các trường đại học và viện nghiên cứu công lập phải chủ động ngăn chặn việc rò rỉ công nghệ lưỡng dụng cũng như các công nghệ có ảnh hưởng đến an ninh quốc gia.

Những trường hợp vi phạm có thể phải đối mặt với các biện pháp kỷ luật, bao gồm đình chỉ quyền tiếp cận nguồn tài trợ nghiên cứu công. Đồng thời, các tổ chức được yêu cầu rà soát và xác định các mối quan hệ hợp tác của từng nhà nghiên cứu nhằm phát hiện nguy cơ chuyển giao trái phép dữ liệu hoặc công nghệ.

Công nghệ của Fronteo sử dụng trí tuệ nhân tạo để phân tích khoảng 300 triệu bài báo khoa học, từ đó xây dựng bản đồ quan hệ giữa các nhà nghiên cứu và đồng tác giả. Hệ thống cũng có thể tích hợp “Danh sách người dùng cuối” do Bộ Công nghiệp Nhật Bản công bố, nhằm nhận diện các tổ chức hoặc doanh nghiệp bị nghi ngờ có liên hệ với những quốc gia nhạy cảm.

Ngoài ra, công cụ còn kết nối với danh sách trừng phạt của Bộ Ngoại giao Mỹ. Khi nhập tên của một nhà nghiên cứu, hệ thống sẽ đưa ra đánh giá định lượng về nguy cơ chuyển giao công nghệ trái phép.

Trên thế giới, các nỗ lực tăng cường an ninh nghiên cứu cũng đang được đẩy mạnh. Tại Mỹ, công ty Strider Technologies cung cấp dịch vụ đánh giá nguy cơ chuyển giao công nghệ dựa trên dữ liệu công khai.

Tuy vậy, trong bối cảnh toàn cầu hóa khoa học, việc thu hút chuyên gia quốc tế vẫn đóng vai trò quan trọng đối với các nghiên cứu tiên tiến. Khảo sát của Bộ Giáo dục Nhật Bản cho thấy các công trình hợp tác quốc tế thường đạt chất lượng cao hơn, thể hiện qua số lượng trích dẫn vượt trội từ cộng đồng khoa học.