Nhật Bản xem xét mở rộng Hoàng gia để giải bài toán kế vị

Nhật hoàng Naruhito và Hoàng hậu Masako trong chuyến thăm Indonesia năm 2023. Ảnh tư liệu: Kyodo/TTXVN

Bài toán kế vị của Hoàng gia Nhật Bản

Nhật Bản đang đối mặt với thách thức lâu dài trong việc duy trì sự ổn định của Hoàng gia khi quy mô gia tộc ngày càng thu hẹp.

Một dự thảo sửa đổi Luật Hoàng gia vừa được trình lên Quốc hội hôm 30.6 đề xuất hai thay đổi đáng chú ý. Theo đó, nam giới thuộc các nhánh hoàng tộc cũ bị tước bỏ địa vị sau Thế chiến II có thể được nhận làm con nuôi để trở lại Hoàng gia. Đồng thời, các thành viên nữ sẽ được phép giữ địa vị hoàng gia sau khi kết hôn với người ngoài Hoàng tộc.

Hiện Nhật Bản duy trì chế độ kế vị chỉ dành cho hậu duệ nam theo dòng cha của Hoàng đế. Đây là truyền thống được duy trì qua nhiều thế kỷ và tiếp tục nhận được sự ủng hộ của giới bảo thủ.

Thủ tướng Sanae Takaichi khẳng định việc bảo đảm sự ổn định của Hoàng gia không đồng nghĩa với việc thay đổi nguyên tắc kế vị. Theo bà, dòng dõi hoàng gia được truyền qua nam giới suốt 126 thế hệ là nền tảng tạo nên tính chính danh của Hoàng đế Nhật Bản.

Hiện Hoàng đế Naruhito chỉ còn ba người trong danh sách kế vị gồm Thái tử Fumihito, Hoàng tử Hisahito và Hoàng tử Hitachi.

Theo dự thảo luật, nếu Luật Hoàng gia năm 1947 được sửa đổi, nam giới từ 15 tuổi trở lên thuộc các nhánh hoàng tộc cũ, chưa lập gia đình và chưa có con, có thể được nhận làm con nuôi để trở lại Hoàng gia.

Những người này sẽ không có quyền kế vị ngai vàng, song con cháu nam của họ vẫn được quyền kế vị theo quy định hiện hành. Theo các nhà nghiên cứu, 11 nhánh hoàng tộc cũ đều có chung tổ tiên với Hoàng gia Nhật Bản từ khoảng 600 năm trước.

Việc sửa đổi cũng nhằm giải quyết tình trạng số lượng thành viên Hoàng gia liên tục giảm. Năm 1947, 51 thành viên thuộc 11 nhánh hoàng tộc cũ bị tước địa vị, khiến quy mô Hoàng gia giảm từ 67 xuống còn 16 người. Dù từng tăng lên 26 thành viên sau khi Công chúa Kako chào đời năm 1994, hiện Hoàng gia Nhật Bản vẫn chỉ còn 16 người.

Giữ truyền thống nhưng vẫn còn nhiều tranh luận

Một điểm mới khác trong dự thảo là cho phép các thành viên nữ tiếp tục giữ địa vị hoàng gia sau khi kết hôn với thường dân.

Theo quy định hiện hành, các công chúa sẽ rời Hoàng gia sau khi kết hôn, trong khi các thành viên nam vẫn giữ địa vị và vợ con họ trở thành thành viên Hoàng gia.

Nếu dự luật được thông qua, các công chúa vẫn có thể tiếp tục thực hiện các hoạt động của Hoàng gia, nhưng chồng và con của họ sẽ không trở thành thành viên Hoàng gia mà được quản lý theo sổ hộ tịch riêng.

Những thay đổi này sẽ ảnh hưởng tới Công chúa Aiko, con gái Hoàng đế Naruhito, cùng các Công chúa Kako, Akiko, Yoko và Tsuguko.

Theo một quan chức Cơ quan Nội chính Hoàng gia, các thành viên nữ sẽ có một địa vị mới, nằm giữa thành viên Hoàng gia và công dân bình thường.

Dự thảo sửa đổi được xây dựng trên cơ sở tham vấn giữa các đảng phái, song vẫn nhận nhiều ý kiến trái chiều. Một số nghị sĩ cho rằng việc chồng và con của các công chúa không được công nhận là thành viên Hoàng gia chưa phản ánh đầy đủ sự gắn kết của gia đình.

Trong khi đó, giới bảo thủ lo ngại việc mở rộng quy định có thể tạo tiền đề cho các cuộc thảo luận về quyền kế vị theo dòng nữ trong tương lai.

Trong lịch sử Nhật Bản từng có tám nữ Thiên hoàng trị vì qua 10 triều đại, song tất cả đều kế vị theo dòng dõi của Hoàng đế. Hiện nay, Công chúa Aiko vẫn chưa đủ điều kiện kế vị ngai vàng.

Ở nhiều quốc gia quân chủ như Anh, Thụy Điển và Na Uy, quy định kế vị đã được sửa đổi theo hướng ưu tiên con đầu lòng, không phân biệt giới tính. Tuy nhiên, Chính phủ Nhật Bản cho rằng thời điểm hiện nay vẫn chưa thích hợp để xem xét thay đổi nguyên tắc kế vị.