'Nhị vị Bồ Tát Tổng Nam Phù': Đổi mới dàn dựng nhưng vẫn vẹn nguyên 'hồn' chèo

Tác phẩm Nhị vị Bồ Tát Tổng Nam Phù (Tác giả: Nguyễn Đức Minh; Đạo diễn: NSƯT Vũ Bá Dũng) mang đến câu chuyện gắn với lịch sử và tín ngưỡng của cộng đồng địa phương.

Vở chèo "Nhị vị Bồ Tát Tổng Nam Phù" đưa giá trị văn hóa địa phương lên sân khấu bằng ngôn ngữ nghệ thuật truyền thống

Vở chèo được xây dựng từ tư liệu lịch sử, văn bia cổ tại chùa Hưng Long, chùa Hưng Phúc (Hà Nội), kết hợp với truyền thống văn hóa lâu đời của vùng Tổng Nam Phù.

Theo tích truyện, dưới triều vua Lý Thánh Tông (1054 - 1072), hai công chúa song sinh Lý Từ Thục và Lý Từ Huy, dù sinh trưởng trong cung đình và có cuộc sống vinh hoa, vẫn quyết định rời bỏ chốn hoàng cung để tu tập, hướng thiện và cứu độ chúng sinh. Hành trình ấy trở thành chất liệu để tác phẩm khắc họa khát vọng vượt lên cám dỗ danh lợi, tinh thần từ bi và sự hướng tới những giá trị chân - thiện - mỹ.

Câu chuyện về hai vị Bồ Tát có mối liên hệ mật thiết với đời sống tâm linh của mười làng cổ vùng Tổng Nam Phù. Năm 2025, Lễ hội Tổng Nam Phù được Bộ VHTTDL ghi danh vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, góp phần khẳng định giá trị của di sản trong đời sống cộng đồng.

Thông qua ngôn ngữ chèo truyền thống kết hợp tư duy dàn dựng sân khấu hiện đại, ê-kíp mong muốn chuyển tải thông điệp về lòng nhân ái, đức hy sinh và sự hòa quyện giữa đạo với đời. Tác phẩm cũng là dịp để giảng viên, nghệ sĩ và sinh viên cùng tham gia thực hành, góp phần gìn giữ nghệ thuật chèo từ chính môi trường đào tạo.

Trở lại sân khấu sau hơn 10 năm, giảng viên, Ths. Trần Thị Hạnh không tránh khỏi cảm giác bồi hồi, hồi hộp

Từ yêu cầu vừa bảo tồn bản sắc, vừa tạo sức sống cho chèo trong đời sống đương đại,Trưởng khoa Kịch hát dân tộc, Ths. Phạm Hữu Dực (đảm nhận vai trò sáng tác âm nhạc cho vở diễn) cho rằng, sức hấp dẫn của một tác phẩm sân khấu cần được tạo nên xuyên suốt từ đầu đến cuối, thay vì một vài điểm nhấn riêng. 

Với Nhị vị Bồ Tát Tổng Nam Phù, điều đáng chú ý nằm ở triết lý giáo dục của khoa, được khái quát bằng quan điểm “giữ gốc, mở cành”. Theo ông, giữ gìn nghệ thuật truyền thống không đồng nghĩa với việc khép mình trước cách thể hiện mới. Ngược lại, sự đổi mới cần bắt đầu từ nền tảng giá trị cốt lõi, qua cách tổ chức âm nhạc, thiết kế mỹ thuật, diễn xuất và phương thức kể chuyện.

Dù khai thác câu chuyện lịch sử, vở diễn không chỉ tái hiện quá khứ mà còn khắc họa đời sống sinh hoạt của người dân địa phương, từ đó tạo sự kết nối với vấn đề gần gũi trong xã hội hôm nay. Ê-kíp cũng đưa ca khúc vào tác phẩm như cách mở rộng sắc thái biểu đạt, kết hợp các yếu tố đương đại để tăng khả năng tiếp cận khán giả mà không làm mất đi nền tảng nghệ thuật chèo.

Tuy nhiên, để đưa một vở chèo từ giảng đường đến sân khấu chuyên nghiệp, thầy và trò Khoa Kịch hát dân tộc phải nỗ lực vượt qua không ít khó khăn, từ thời gian tập luyện đến quá trình nghiên cứu, xây dựng hình tượng nhân vật.

Ths. Trần Thị Hạnh, giảng viên bộ môn Diễn viên chèo của Khoa Kịch hát dân tộc, đồng thời đảm nhận vai Lý Từ Thục (nữ chính) trong vở diễn cho biết, có những buổi tập kéo dài đến tận khuya. Dù vậy, tinh thần quyết tâm và sự hào hứng với tác phẩm đã giúp tập thể thầy trò kiên trì hoàn thiện vở diễn.

Nhận vai Lý Từ Thục, thử thách lớn nhất với giảng viên Trần Thị Hạnh là thể hiện một nhân vật lịch sử dựa trên những tư liệu còn lưu lại.

Để hiểu rõ hơn về nhân vật, ê-kíp đã trực tiếp đến chùa Hưng Long, tìm hiểu văn bia, thăm khu lăng mộ của hai bà và lắng nghe những câu chuyện được người dân địa phương lưu truyền. Những trải nghiệm ấy giúp nữ giảng viên có thêm cơ sở tiếp cận nhân vật, đồng thời trân trọng hơn câu chuyện lịch sử được đưa lên sân khấu.

Nữ giảng viên cho biết, tập thể tham gia vở diễn đều kỳ vọng được ghi nhận tại liên hoan. Tuy nhiên, việc vượt qua khó khăn để xây dựng, hoàn thiện và đưa tác phẩm đến một sân chơi chuyên nghiệp đã là thành quả đáng trân trọng đối với khoa và nhà trường.

Hiệu trưởng Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh Hà Nội, TS.NSƯT Bùi Như Lai (Chỉ đạo thực hiện vở diễn) khẳng định, mục tiêu của việc tham gia Liên hoan Sân khấu Hà Nội mở rộng 2026 không chỉ cọ xát chuyên môn hay giành giải thưởng, mà còn tạo môi trường để giảng viên, sinh viên học hỏi, khẳng định năng lực qua thực tiễn. 

Đây cũng là cơ hội để nhà trường thể hiện chất lượng đào tạo, nhất là ở lĩnh vực sân khấu truyền thống trong bối cảnh hội nhập.

Qua vở chèo Nhị vị Bồ Tát Tổng Nam Phù, thấy rõ việc bảo tồn nghệ thuật truyền thống có thể bắt đầu ngay trong môi trường đào tạo, bằng sự kết hợp giữa nghiên cứu, thực hành và sáng tạo.

Với thầy và trò Khoa Kịch hát dân tộc, tham gia Liên hoan Sân khấu Hà Nội mở rộng 2026 là dịp khẳng định năng lực, đồng thời góp phần đưa nghệ thuật chèo đến gần hơn với công chúng, để những giá trị văn hóa được tiếp nối trong đời sống hiện đại.