Nhiên liệu hàng không bền vững: Cần có lộ trình, cách làm phù hợp

Phát triển nhiên liệu hàng không bền vững: Cần có lộ trình, cách làm phù hợp. Ảnh: Kiểu Anh

Xu hướng lựa chọn nhiên liệu hàng không bền vững

Tại Hội nghị quốc tế về nhiên liệu hàng không bền vững được tổ chức ngày 25/6, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Lê Anh Tuấn cho biết, trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu đang chuyển đổi mạnh mẽ theo hướng xanh và bền vững, ngành hàng không - một trong những động lực quan trọng của tăng trưởng kinh tế và hội nhập quốc tế - cũng đứng trước yêu cầu cấp thiết phải giảm phát thải khí nhà kính.

Trong bối cảnh đó, nhiên liệu hàng không bền vững (SAF) được đánh giá là một trong những giải pháp quan trọng nhất trong ngắn hạn và trung hạn nhờ khả năng cắt giảm đáng kể lượng phát thải mà không đòi hỏi thay đổi hạ tầng hay đội tàu bay hiện hữu.

Đối với Việt Nam, yêu cầu chuyển đổi xanh và phát triển bền vững trong lĩnh vực hàng không ngày càng trở nên cấp thiết khi Việt Nam đã cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 và sẽ chính thức tham gia cơ chế CORSIA từ năm 2026.

“Đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội để thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển các ngành công nghiệp xanh, nâng cao an ninh năng lượng và tăng cường năng lực cạnh tranh của nền kinh tế” - Thứ trưởng Lê Anh Tuấn nhấn mạnh.

Sử dụng nhiên liệu hàng không bền vững là một trong những giải pháp quan trọng để thực hiện cam kết giảm phát thải của ngành hàng không, song cũng sẽ có tác động nhất định đến với người dân. Ảnh: PHỐ HIẾN

Bà Nguyễn Thị Phương Hiền - Phó giám đốc Học viện Chiến lược, bồi dưỡng cán bộ xây dựng (Bộ Xây dựng) cho biết, dù đang giới hạn ở quy mô nhỏ, song Việt Nam đang tham gia vào quá trình chuyển đổi sang nhiên liệu hàng không bền vững cùng với thế giới.

Theo bà Hiền, Luật Hàng không dân dụng Việt Nam (sửa đổi) lần đầu tiên luật hóa khái niệm nhiên liệu hàng không bền vững, đồng thời quy định các cơ chế khuyến khích từ nghiên cứu, đầu tư phát triển đến quy trình phối trộn và phân phối SAF tại Việt Nam.

Bên cạnh đó, Chương trình hành động tại Quyết định số 876/QĐ-TTg đã định hướng sử dụng tối thiểu 10% SAF đối với một số chuyến bay nội địa cự ly ngắn từ năm 2035. Việt Nam cũng đã ban hành Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 14414:2025 phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế, tạo hành lang kỹ thuật cho phép phối trộn SAF với nhiên liệu hàng không truyền thống theo các tiêu chuẩn quốc tế.

Tiềm năng, thách thức đan xen

Khẳng định việc chuyển hướng sang SAF là xu thế không tất yếu, nhiều ý kiến cho rằng, với định hướng chuyển đổi xanh và thực hiện các cam kết phát triển bền vững, nhu cầu sử dụng SAF được dự báo sẽ gia tăng mạnh mẽ trong dài hạn khi các điều kiện về pháp lý và chính sách thu hút đầu tư thực sự hấp dẫn.

Ở trong nước, Việt Nam sở hữu nhiều lợi thế để tham gia chuỗi giá trị SAF toàn cầu. Nguồn cung nguyên liệu tương đối phong phú với dầu ăn đã qua sử dụng, mỡ động vật, mỡ cá, sinh khối, các phụ phẩm nông nghiệp và nhiều nguồn nguyên liệu tiềm năng khác. Các nghiên cứu cho thấy tiềm năng này có thể đạt trên 4 triệu tấn mỗi năm.

Bên cạnh đó, Việt Nam đã hình thành hệ thống hạ tầng lọc hóa dầu, hạ tầng xăng dầu hiện hữu cùng hệ thống cảng biển, logistics và năng lực của các doanh nghiệp năng lượng trong nước, tạo nền tảng thuận lợi để phát triển ngành công nghiệp SAF trong tương lai.

Theo bà Nguyễn Thị Phương Hiền, ngoài ý nghĩa giảm phát thải carbon cho ngành hàng không, ngành công nghiệp SAF còn tạo ra tác động kinh tế lớn, lan tỏa tới nhiều lĩnh vực như nông nghiệp, thu gom nguyên liệu, logistics, chế biến, hóa chất, năng lượng, vận tải và dịch vụ. Các nghiên cứu quốc tế cho thấy mỗi USD doanh thu từ SAF có thể tạo ra khoảng 2 USD đóng góp cho GDP.

Tuy nhiên, quá trình phát triển SAF tại Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều thách thức.

Theo bà Hiền, trước hết, đây là lĩnh vực mới nên Việt Nam cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện thể chế, chính sách và cơ chế hỗ trợ; đồng thời sớm xây dựng lộ trình sản xuất, sử dụng SAF phù hợp với điều kiện thực tế.

Bên cạnh đó, việc huy động nguồn nguyên liệu bền vững cho sản xuất SAF đang chịu sự cạnh tranh từ nhiều ngành kinh tế khác. Do đó, cần có các kế hoạch phù hợp để huy động và bảo vệ nguồn nguyên liệu đầu vào.

Một thách thức khác là bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc và đáp ứng các yêu cầu chứng nhận quốc tế cũng như của CORSIA. Đây được đánh giá là những yêu cầu không dễ thực hiện tại Việt Nam.

Ngoài ra, phát triển SAF đòi hỏi nguồn vốn đầu tư lớn và công nghệ mới. Hiện nay, giá thành SAF vẫn cao hơn khoảng 2 - 4 lần so với nhiên liệu hàng không truyền thống Jet A-1, trong khi các cơ chế khuyến khích đầu tư vẫn đang tiếp tục được hoàn thiện. Việt Nam cũng chưa có lộ trình sử dụng SAF và cơ chế hỗ trợ phù hợp.

Các chuyên gia cũng cho rằng, chênh lệch giá giữa SAF và nhiên liệu hàng không truyền thống là rào cản lớn nhất đối với việc mở rộng quy mô sử dụng loại nhiên liệu này. Phần chi phí tăng thêm này cuối cùng sẽ được phản ánh trực tiếp vào giá vé máy bay, qua đó tạo thêm áp lực đối với quá trình chuyển đổi sang nhiên liệu hàng không bền vững.

Cần lựa chọn mô hình phù hợp, lộ trình rõ ràng

Đại diện Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế (ICAO) nhận định nhu cầu đi lại, giao thương và kết nối trong khu vực được dự báo tiếp tục tăng mạnh trong những thập kỷ tới. Do đó, tăng trưởng hàng không cần gắn liền với giảm phát thải, trong đó SAF được xem là một trong những giải pháp quan trọng.

Hiện, các hãng hàng không cũng tích cực tìm kiếm giải pháp bảo đảm nguồn cung thông qua các thỏa thuận hợp tác và cam kết dài hạn. Trong khi đó, các doanh nghiệp năng lượng và đơn vị phát triển công nghệ tiếp tục đầu tư vào các công nghệ sản xuất mới, góp phần mở rộng và củng cố chuỗi cung ứng SAF toàn cầu.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng không có một mô hình phát triển SAF nào phù hợp với mọi quốc gia, bởi mỗi nước đều có điều kiện, nguồn lực và ưu tiên phát triển khác nhau. Vì vậy, quá trình thúc đẩy SAF đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, giới nghiên cứu, các tổ chức tài chính và nhà đầu tư.

Ông Tạ Quang Hưng - Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học công nghệ, môi trường và Vật liệu xây dựng (Bộ Xây dựng) cho rằng, Việt Nam cần xây dựng lộ trình sử dụng SAF phù hợp với điều kiện thực tiễn; hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển hệ sinh thái SAF; bảo đảm nguồn nguyên liệu bền vững; lựa chọn công nghệ phù hợp; phát triển chuỗi cung ứng và hạ tầng hỗ trợ.

Đồng thời, cần tăng cường huy động nguồn lực đầu tư, xây dựng cơ chế hỗ trợ và chia sẻ rủi ro; mở rộng hợp tác quốc tế, đẩy mạnh chuyển giao công nghệ và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Một số hãng hàng không Việt Nam như Vietnam Airlines và Vietjet Air đã thực hiện các chuyến bay sử dụng SAF. Ảnh: ST

Liên quan đến chủ trương đưa SAF vào sử dụng, ông Đỗ Văn Thức, Trưởng ban Kinh tế - Đầu tư, Tổng công ty Lọc hóa dầu Việt Nam (BSR), cho biết đơn vị đã nhiều lần báo cáo cấp có thẩm quyền về việc tháo gỡ các khó khăn, đặc biệt trong bối cảnh công nghệ thay đổi nhanh chóng.

“Nếu quá trình triển khai bị chậm lại, cơ hội sẽ bị bỏ lỡ” - ông Đỗ Văn Thức lưu ý.

Ông Thức cho rằng yếu tố quan trọng nhất là lộ trình rõ ràng của Chính phủ liên quan đến cơ chế phối trộn SAF với nhiên liệu hàng không truyền thống. Đây sẽ là cơ sở quan trọng để nhà đầu tư quyết định có tham gia hay không. Để thúc đẩy dự án, doanh nghiệp cần có thêm các cơ chế, chính sách và sự hỗ trợ đồng bộ từ cơ quan quản lý nhà nước.

Liên quan đến các quy định tài chính, ông Thức cho biết doanh nghiệp đang kiến nghị áp dụng các cơ chế tài trợ xanh với thời gian vay dài hơn, lãi suất ưu đãi hơn, đồng thời đề xuất chính sách thuế thu nhập doanh nghiệp phù hợp cho các đơn vị đầu tư cũng như các đơn vị thu gom nguyên liệu phục vụ sản xuất, nhằm tạo điều kiện thuận lợi về mặt kinh tế cho dự án.

Ngoài ra, các vướng mắc liên quan đến miễn giảm tiền thuê đất, mặt nước, thuế nhập khẩu, giải phóng mặt bằng và bàn giao mặt bằng sạch cũng đang được doanh nghiệp kiến nghị sớm tháo gỡ để rút ngắn tiến độ triển khai./.