Nhiều dấu hiệu vi phạm quyền lợi người tiêu dùng trong giáo dục trực tuyến

Người dùng cần tìm hiểu kỹ đơn vị cung cấp dịch vụ giáo dục trực tuyến để ký hợp đồng

Theo Ủy ban Cạnh tranh quốc gia, quan hệ giữa người học và bên cung cấp dịch vụ giáo dục trực tuyến chủ yếu được xác lập dưới hình thức hợp đồng điện tử. Các hợp đồng này phần lớn mang bản chất của hợp đồng theo mẫu hoặc được thiết lập thông qua điều kiện giao dịch chung do bên cung cấp dịch vụ soạn sẵn và công bố trên nền tảng trực tuyến.

Trong quá trình giao kết, người học thường chỉ có quyền lựa chọn chấp nhận hoặc không chấp nhận toàn bộ nội dung điều khoản mà hầu như không có khả năng thương lượng, sửa đổi, từ đó làm gia tăng nguy cơ xuất hiện các điều khoản bất lợi đối với người tiêu dùng.

Một trong những biểu hiện rõ nét của thực trạng này là tình trạng xâm phạm quyền được cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác của người tiêu dùng. Nhiều tổ chức, cá nhân cung cấp dịch vụ đã sử dụng các hình thức quảng cáo mang tính cam kết hoặc gây nhầm lẫn về chất lượng khóa học, trình độ giảng viên, cũng như kết quả đầu ra.

Khi các thông tin này không được thực hiện đúng trên thực tế, người tiêu dùng không chỉ chịu thiệt hại về tài chính mà còn mất cơ hội học tập và thời gian.

Bên cạnh đó, quyền lợi của người tiêu dùng cũng chưa được bảo đảm một cách hiệu quả, thể hiện rõ qua các tranh chấp liên quan đến chính sách hoàn tiền và thực hiện hợp đồng dịch vụ. Nhiều đơn vị áp dụng điều khoản “không hoàn tiền trong mọi trường hợp” hoặc thiết kế các điều kiện hoàn tiền mang tính hình thức, gây khó khăn cho người tiêu dùng trong việc thực thi quyền lợi của mình.

Đồng thời, việc đơn phương thay đổi nội dung khóa học, giảng viên, thời lượng hoặc gián đoạn cung cấp dịch vụ mà không có cơ chế bồi thường phù hợp cho thấy nghĩa vụ thực hiện hợp đồng của bên cung cấp chưa được tuân thủ nghiêm túc.

Người tiêu dùng thường gặp bất lợi khi giải quyết tranh chấp do thiếu cơ chế bảo vệ hiệu quả trước các điều khoản hợp đồng bất công bằng.

Đặc biệt, đối với các dịch vụ giáo dục trực tuyến liên quan đến sức khỏe như yoga, thiền hoặc các chương trình phát triển thể chất, quyền được bảo đảm an toàn của người tiêu dùng đang đứng trước nhiều rủi ro tiềm ẩn. Việc thiếu sự giám sát trực tiếp, cùng với nội dung hướng dẫn không được cá nhân hóa theo thể trạng, có thể dẫn đến các hậu quả tiêu cực về sức khỏe.

Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, trách nhiệm pháp lý của bên cung cấp lại bị hạn chế bởi các điều khoản miễn trừ trách nhiệm được thiết lập sẵn, làm suy giảm khả năng yêu cầu bồi thường của người tiêu dùng.

Đáng chú ý, thực tiễn giáo dục trực tuyến tại Việt Nam còn cho thấy nhiều rủi ro tài chính đối với người tiêu dùng. Nhiều khóa học có giá trị lớn, yêu cầu thanh toán trước hoặc liên kết với các tổ chức tín dụng để triển khai hình thức vay trả góp học phí, nhưng người học nhiều khi không được cung cấp đầy đủ thông tin về lãi suất, phí phạt và nghĩa vụ thanh toán, dẫn đến nguy cơ phát sinh áp lực tài chính hoặc nợ xấu khi xảy ra tranh chấp hoặc ngừng học giữa chừng. Ngoài ra, vấn đề bảo vệ dữ liệu cá nhân cũng đặt ra nhiều thách thức.

Trước thực trạng trên, Ủy ban Cạnh tranh quốc gia khuyến nghị doanh nghiệp thực hiện đúng các quy định của pháp luật trong giáo dục trực tuyến.

Còn với người dùng, ngoài việc tìm hiểu kỹ thông tin đơn vị cung cấp dịch vụ, nội dung điều khoản hợp đồng… cần thận trọng với các thông tin quảng cáo mang tính cam kết như “đảm bảo đầu ra”, “hoàn tiền 100%”, “chứng chỉ quốc tế”, đặc biệt khi các cam kết này không đi kèm điều kiện cụ thể hoặc cơ sở kiểm chứng rõ ràng. Việc nhận diện quảng cáo sai lệch hoặc gây nhầm lẫn sẽ giúp giảm thiểu rủi ro lựa chọn dịch vụ không phù hợp.

Ngoài ra, cần cân nhắc khả năng tài chính và hình thức thanh toán, tránh đóng học phí giá trị lớn trong thời gian dài hoặc tham gia các chương trình yêu cầu trả trước toàn bộ chi phí khi chưa có đủ thông tin về chất lượng dịch vụ.

Người dùng cũng cần chủ động bảo vệ dữ liệu cá nhân, khi phát hiện dấu hiệu vi phạm, cần liên hệ với các cơ quan có thẩm quyền để được hỗ trợ.