Nhiều điểm mới trong Nghị quyết 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam

Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Trịnh Văn Quyết trình bày Chuyên đề "Nội dung trọng tâm, cốt lõi của Nghị quyết 80-NQ/TW, ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam". Ảnh: VPQH

Đây là khẳng định của đồng chí Trịnh Văn Quyết - Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương khi trình bày Chuyên đề "Nội dung trọng tâm, cốt lõi của Nghị quyết 80-NQ/TW, ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam", tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện 2 Nghị quyết của Bộ Chính trị, diễn ra sáng 25/02, tại Hà Nội.

Theo Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, ngay trong phần khái quát, Nghị quyết xác định rõ: Yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới đòi hỏi những chủ trương, quyết sách đột phá mang tính chiến lược, đồng bộ để khắc phục hạn chế, chủ động nắm bắt thời cơ, vượt lên thách thức, thúc đẩy phát triển văn hóa; khẳng định vị thế, tầm vóc nền văn hóa Việt Nam xứng tầm một quốc gia phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa, có truyền thống văn hiến lâu đời, đóng góp xứng đáng vào dòng chảy văn minh nhân loại.

Những nội dung cô đúc đó không phải lời kêu gọi chung chung mà là đòi hỏi khách quan của lịch sử dân tộc đối với văn hóa trong kỷ nguyên mới. Từ tầm nhìn và khát vọng ấy, Nghị quyết 80-NQ/TW xác định rõ quan điểm chỉ đạo, mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp phát triển văn hóa đến năm 2030, tầm nhìn 2045.

Các đại biểu dự Hội nghị. Ảnh: Phạm Thắng

Đồng chí Trịnh Văn Quyết khẳng định, quan điểm, nội dung trong Nghị quyết 80-NQ/TW chứa đựng tính kế thừa và sự phát triển lý luận về văn hóa cũng như xác định mục tiêu và những nhiệm vụ lớn xây dựng, phát triển văn hóa thông qua sự đánh giá khách quan thành tựu và hạn chế của văn hóa những năm qua.

Theo đó, các Nghị quyết trước đây đều xác định "văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội". Song, cả lý luận mới về văn hóa, thực tiễn đất nước 40 năm qua và thế giới hiện đại đã gợi mở một nhận thức mới. Để có thể phát triển bền vững đất nước, văn hóa không chỉ là "nền tảng tinh thần", mà phải trở thành nền tảng vững chắc của sự phát triển.

Nghị quyết 80-NQ/TW có tới 3 lần khẳng định: "Văn hóa, con người là nền tảng", "Phát triển văn hóa phải thực sự trở thành nền tảng vững chắc" và từ đó, Nghị quyết chỉ ra yêu cầu: "các cấp ủy, tổ chức đảng, cán bộ, đảng viên và nhân dân quán triệt, nhận thức đầy đủ, sâu sắc, toàn diện về vai trò nền tảng, sức mạnh nội sinh quan trọng của văn hóa trong phát triển đất nước". Như vậy, Nghị quyết 80 thể hiện sự kế thừa và phát triển nhận thức về văn hóa. Đó là một quan điểm sâu, bao quát và mới về vị trí, vai trò của văn hóa.

Bên cạnh đó, Nghị quyết 80-NQ/TW tiếp tục đào sâu hơn, nêu yêu cầu và nhiệm vụ cao hơn, không dừng lại ở các quan hệ xã hội, mà đòi hỏi: Văn hóa phải thấm sâu "từ chính trị, kinh tế, xã hội, môi trường tới quốc phòng, an ninh, đối ngoại, thực sự trở thành sức mạnh mềm của quốc gia trong kỷ nguyên mới". Đây là một đòi hỏi cao, một thách thức gay gắt, mang tính thực tiễn sâu sắc cả trước mắt và lâu dài, đòi hỏi sự chỉ đạo và tổ chức thực hiện hết sức kiên trì và sáng tạo.

Đáng chú ý, lần đầu tiên, Nghị quyết 80-NQ/TW đưa hai phạm trù mới về văn hóa, đó là, văn hóa là "trụ cột" và là "hệ điều tiết" cho phát triển nhanh và bền vững đất nước. Như vậy, cùng với chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa trở thành một trong bốn trụ cột của sự phát triển. Việc thực hiện triệt để tư tưởng trên đòi hỏi phải kiên quyết khắc phục khuynh hướng chỉ chú trọng tăng trưởng kinh tế đơn thuần mà coi nhẹ xây dựng văn hóa, xây dựng con người.

Các đảng viên của Đảng bộ Kiểm toán nhà nước tham dự Hội nghị tại điểm cầu trụ sở 116 Nguyễn Chánh, Hà Nội. Ảnh: M. Thúy

Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Trịnh Văn Quyết cho biết, đặc điểm nổi bật của quan điểm, đường lối phát triển văn hóa trong Nghị quyết 80-NQ/TW chính là "phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, tạo dựng không gian mới, xung lực mới cho phát triển văn hóa", từ đó Nghị quyết khẳng định "ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa là một trong ba lĩnh vực đột phá".

Để thực hiện nhiệm vụ này, Nghị quyết yêu cầu xây dựng cơ chế, chính sách đột phá phát triển, ban hành bộ quy tắc ứng xử trên không gian số, làm trong sạch môi trường văn hóa số; xây dựng hệ sinh thái văn hóa số. Đồng thời, hoàn thiện thể chế, tạo đột phá chiến lược, khơi thông nguồn lực, tập trung xây dựng các luật về hoạt động văn hóa, tháo gỡ các điểm nghẽn, nút thắt, hạn chế, kìm hãm sự phát triển văn hóa nhiều năm qua, xây dựng chính sách đặc thù cho các lĩnh vực đặc biệt tinh tế này, chuyển mạnh từ quản lý sang kiến tạo và phục vụ, từ quản lý sang quản trị văn hóa hiện đại.

Nghị quyết khẳng định các lực lượng, chủ thể phát triển văn hóa là Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, gắn chặt với vai trò chủ thể sáng tạo là nhân dân và đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ, cán bộ văn hóa, doanh nhân giữ vai trò quan trọng. "Quan điểm này là sự kế thừa, phát triển, bổ sung, cụ thể hóa quan điểm chỉ đạo trong các Nghị quyết trước đó về văn hóa" - đồng chí Trịnh Văn Quyết khẳng định.

Một nhận thức mới thể hiện rõ trong hai nội dung gắn kết với nhau là phát triển văn hóa phải "ngang tầm với chính trị, kinh tế, xã hội", gắn với xây dựng thế trận an ninh văn hóa, an ninh con người, chủ quyền văn hóa số. Tầm nhìn này không đơn thuần về mặt lý luận mà chính là một đòi hỏi cao sự thay đổi cơ bản trong tư duy và hành động phát triển văn hóa, khẳng định tầm vóc mới của văn hóa hiện đại Việt Nam trong kỷ nguyên phát triển mới.

Kế thừa một cách nhất quán và sáng tạo trong bối cảnh hoàn toàn mới của thế giới hiện đại, Nghị quyết 80-NQ/TW đã chỉ ra nhiệm vụ "xây dựng thế trận an ninh văn hóa", xác định qua 5 yếu tố: phát huy tối đa giá trị và sức mạnh văn hóa, con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới; xử lý hài hòa, hiệu quả các quan hệ nội tại của văn hóa; giữa xây và chống, truyền thống và hiện đại, dân tộc và quốc tế; khuyến khích và tôn trọng sự phát triển ngày càng đa dạng của văn hóa Việt Nam hiện đại, đồng thời tập trung nguồn lực, vật lực, tài lực cho dòng chủ lưu, chủ lực của văn hóa là yêu nước, độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, xây dựng, bồi đắp nhân cách con người; xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh từ gia đình, nhà trường, cộng đồng đến toàn xã hội và không gian số.

Theo Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Trịnh Văn Quyết, 5 yếu tố này là lá chắn vững chắc của thế trận an ninh văn hóa, đồng thời chủ động, tích cực hội nhập quốc tế về văn hóa, xây dựng Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn của các sự kiện văn hóa, nghệ thuật tầm cỡ khu vực và thế giới; gắn thế trận an ninh văn hóa với quốc phòng, an ninh, kiên quyết xử lý thông tin xấu độc, phản văn hóa, tin giả trên mạng xã hội và phương tiện thông tin khác, xây dựng bản lĩnh "sức đề kháng" trước tác động phức tạp và lệch chuẩn của văn hóa ngoại lai, phản cảm, phi văn hóa, “nhất là trên nền tảng trực tuyến xuyên biên giới"...

Nhấn mạnh Nghị quyết 80-NQ/TW chứa đựng nhiều nội dung, bao trùm toàn diện với phương thức và tư duy mới, mang tính đột phá, đồng chí Trịnh Văn Quyết khẳng định, nếu thực hiện trọn vẹn, hiệu quả cao khát vọng, mục tiêu, các nhiệm vụ đề ra trong Nghị quyết, chắc chắn chúng ta sẽ tạo ra được vị thế và tầm vóc mới của nền văn hóa Việt Nam hiện đại, tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, đóng góp trực tiếp cho sự phát triển nhanh và bền vững đất nước và góp phần xứng đáng vào dòng chảy văn minh nhân loại./.

M. THÚY