Nhiều người trẻ bị rối loạn mặc cảm ngoại hình

Các bạn trẻ ngày càng chú trọng đến ngoại hình - Ảnh minh họa/ nguồn: Thùy Dương

"Hai bên khuôn mặt tôi bị "lệch rất nghiêm trọng, mong bác sĩ tìm cách chỉnh lại cho tôi", chị N.K.A, hơn 30 tuổi đã tìm đến bác sĩ với yêu cầu như vậy. Vừa nói chị A. vừa đưa ra rất nhiều ảnh được phóng lớn, đánh dấu từng vùng nhỏ. Đây là những tấm ảnh chị đã dành nhiều thời gian mỗi ngày để chụp gương mặt chị từ nhiều góc khác nhau.

Bệnh nhân đau khổ, dành nhiều giờ mỗi ngày để soi gương

Chị A. cũng không ngần ngại kể rằng đã từng thực hiện nhiều thủ thuật ở nhiều cơ sở nhưng chị vẫn không hài lòng. Sau mỗi lần chỉnh sửa, mối bận tâm của chị không kết thúc mà chuyển sang một chi tiết khác. Khi bác sĩ giải thích rằng khuôn mặt tự nhiên luôn có một mức độ bất đối xứng nhất định, chị vẫn tha thiết mong muốn bác sĩ giúp chị đạt được sự cân đối tuyệt đối trên gương mặt.

Một phụ nữ khác lại tìm đến bác sĩ vì cho rằng lỗ chân lông hoặc một vài vết sẹo rất nhỏ khiến mọi người xung quanh liên tục nhìn và đánh giá chị. Chị hạn chế gặp gỡ bạn bè, né tránh chụp ảnh, không muốn đến nơi có ánh sáng mạnh và thường xuyên kiểm tra da ở khoảng cách rất gần.

Dù đã có cải thiện khách quan sau điều trị, chị gần như không nhìn thấy phần thay đổi tích cực mà chỉ tập trung vào một chi tiết còn lại. Chị tiếp tục yêu cầu can thiệp mạnh hơn và tin rằng chỉ khi khuyết điểm biến mất hoàn toàn thì mình mới có thể trở lại cuộc sống bình thường.

"Trong những trường hợp như vậy, vấn đề có thể không còn nằm hoàn toàn ở bề mặt da. Thực hiện thêm một thủ thuật chưa chắc giúp giảm sự bận tâm, mà đôi khi chỉ khiến sự chú ý chuyển từ một vị trí sang vị trí khác", TS.BS Trần Nguyên Ánh Tú, Trưởng khoa Da Liễu - Miễn dịch dị ứng Bệnh viện Thống Nhất TPHCM nhận định.

Theo bác sĩ Ánh Tú môi trường da liễu và thẩm mỹ, bác sĩ không hiếm gặp những bệnh nhân có biểu hiện rối loạn mặc cảm ngoại hình (body dysmorphic disorder – BDD).

Bác sĩ Ánh Tú nhấn mạnh không phải người nào quan tâm nhiều đến ngoại hình, cầu toàn hoặc muốn chỉnh sửa một khuyết điểm nhỏ cũng mắc rối loạn mặc cảm ngoại hình.

Điều khiến các bác sĩ lưu ý không đơn thuần là khuyết điểm lớn hay nhỏ, mà là mức độ bận tâm và ảnh hưởng của sự bận tâm ấy đến đời sống. Có người chỉ có một khác biệt rất nhẹ, thậm chí người đối diện gần như không nhận thấy, nhưng bệnh nhân lại đau khổ sâu sắc, dành nhiều giờ mỗi ngày để soi gương, che giấu, kiểm tra hoặc tìm cách chỉnh sửa.

Rối loạn mặc cảm ngoại hình có thể bị bỏ sót vì nhiều người không nghĩ vấn đề của mình liên quan đến sức khỏe tâm thần. Họ thường tìm đến bác sĩ da liễu, bác sĩ thẩm mỹ hoặc bác sĩ phẫu thuật thẩm mỹ với mong muốn sửa một đặc điểm ngoại hình cụ thể.

Trong thực hành hiện nay, các bác sĩ gặp nhiều biểu hiện bận tâm quá mức về ngoại hình hơn trước, đặc biệt ở người trẻ.

Đi làm muộn vì không thể ngừng kiểm tra ngoại hình

Theo bác sĩ Ánh Tú, đặc điểm cốt lõi của những người mắc rối loạn mặc cảm ngoại hình là người bệnh bận tâm dai dẳng về một hoặc nhiều khuyết điểm ngoại hình mà người khác không nhận thấy hoặc đánh giá là rất nhẹ. Sự bận tâm này thường đi kèm những hành vi lặp lại và gây ảnh hưởng đáng kể đến cuộc sống.

Rối loạn mặc cảm ngoại hình cũng khác với sự không hài lòng ngoại hình thông thường. Nhiều người có thể không thích một đặc điểm nào đó nhưng vẫn học tập, làm việc, giao tiếp và sinh hoạt bình thường. Với những người bị rối loạn mặc cảm ngoại hình, nỗi bận tâm có thể trở nên khó kiểm soát và chi phối đáng kể cuộc sống.

Ảnh hưởng của rối loạn này đến cuộc sống, công việc, học tập có thể rất lớn và không tương xứng với mức độ khuyết điểm quan sát được.

Người bệnh có thể dành nhiều thời gian chuẩn bị trước khi ra khỏi nhà, liên tục trang điểm hoặc chỉnh sửa hình ảnh. Một số người đi học hoặc đi làm muộn vì không thể ngừng kiểm tra ngoại hình. Khả năng tập trung cũng giảm vì họ liên tục nghĩ đến vùng cơ thể khiến mình bận tâm.

Trong học tập và công việc, người bệnh có thể né tránh thuyết trình, họp trực tiếp, bật camera hoặc giao tiếp với khách hàng. Có người từ chối một cơ hội nghề nghiệp chỉ vì cho rằng ngoại hình của mình chưa đủ tốt.

Trong quan hệ xã hội, họ có thể tránh gặp bạn bè, né chụp ảnh, không muốn dự sự kiện hoặc chỉ cảm thấy an toàn trong những điều kiện ánh sáng và góc nhìn nhất định. Họ cũng có thể thường xuyên tìm kiếm sự trấn an từ người thân, nhưng lời khẳng định "không có gì bất thường" thường chỉ giúp nhẹ nhõm trong thời gian ngắn.

Các mối quan hệ có thể trở nên căng thẳng vì người bệnh tin rằng người khác không hiểu mức độ nghiêm trọng của khuyết điểm, trong khi gia đình lại cảm thấy bất lực vì đã trấn an nhiều lần nhưng sự lo lắng vẫn tiếp diễn.

Bác sĩ Ánh Tú cho rằng sự đau khổ của người bệnh là có thật, ngay cả khi khuyết điểm họ mô tả rất nhẹ. Khi nghi ngờ bệnh nhân mắc rối loạn mặc cảm ngoại hình, trước hết bác sĩ cần tiếp cận một cách tôn trọng và không phán xét.

Khi phù hợp, bác sĩ sẽ đề nghị người bệnh được đánh giá bởi bác sĩ tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý lâm sàng có kinh nghiệm. Việc giới thiệu cần được diễn đạt như một phần của kế hoạch chăm sóc toàn diện, không phải là cách bác bỏ cảm nhận của bệnh nhân. Tuy nhiên thực tế việc này không phải luôn luôn dễ thực hiện.gặp ở nhiều nhóm tuổi và mọi giới. Không có một đặc điểm đơn lẻ nào cho phép khẳng định chắc chắn sẽ mắc bệnh.