Nhìn lại hành trình sống sót kỳ diệu của hai công nhân thủy điện Nepal

Lực lượng cứu hộ giải cứu nạn nhân bị mắc kẹt sau thảm họa lũ quét tại Rasuwa, Nepal, ngày 4/9/2026. Ảnh: THX/TTXVN phát

Theo truyền thông Anh ngày 8/9, trong tình trạng mê sảng, Kabir Maharjan lúc tỉnh lúc mê trong một vũng nước bùn giữa bóng tối hoàn toàn. Anh bị mắc kẹt suốt 9 ngày trong đường hầm nhà máy thuỷ điện sau thảm họa lũ quét tồi tệ nhất tại Nepal trong nhiều thập kỷ.

Maharjan là một trong hàng trăm công nhân làm việc tại các dự án thủy điện đã bị chôn vùi khi một sông băng sụp đổ phía trên thung lũng Trishuli của Nepal ngày 26/8, tạo ra cơn lũ bùn và nước cuồn cuộn, khiến trên 1.300 người thiệt mạng và hàng nghìn người mất tích tại Nepal và vùng Tây Tạng của Trung Quốc.

Anh và quản đốc cơ khí Sanjay Sah đã sống sót nhờ ở trong một khu vực có không khí. Cuộc giải cứu hai người trong tình thế gần như không thể sống sót đã đem lại hy vọng cho các đội tìm kiếm đang làm việc tại những địa điểm dọc thung lũng bị tàn phá. Họ hy vọng một số trong 121 công nhân còn mắc kẹt trong các đường hầm vẫn còn sống.

Buổi sáng định mệnh

Vào 7 giờ 30 sáng ngày xảy ra thảm họa, Maharjan gọi điện cho vợ trước khi bắt đầu ca làm việc tại dự án thủy điện Upper Trishuli 3A. Anh nói: “Anh phải vào trong đường hầm. Trong đó sẽ không có mạng”.

Khoảng 60 phút sau, một sông băng sụp đổ tại núi Langtang Lirung, cách đó khoảng 42 km về phía thượng nguồn, gây ra vụ sạt lở mạnh đến mức tạo thành cơn lũ san phẳng các ngôi làng và nhấn chìm mạng lưới gồm 12 dự án thủy điện, nơi gần 900 công nhân đang làm việc.

Tại thủ đô Kathmandu, các quan chức ngành điện đang theo dõi nguồn cung điện của các dự án trên màn hình. Chợt họ thấy các ô hiển thị bắt đầu lần lượt biến mất khỏi bảng điều khiển, giống như những quân domino đổ xuống.

Ông Suraj Dahal, một kỹ sư thuộc Cơ quan Điện lực Nepal và là người chỉ huy một số phần của chiến dịch giải cứu, cho biết ban đầu ông không quá lo lắng vì lũ lụt là chuyện bình thường ở Nepal. Tuy nhiên, ông nhanh chóng nhận ra tình hình hoàn toàn khác.

Do người quản lý trạm 3A đang ở nước ngoài, các quan chức mất thêm 2 phút để liên lạc với khoảng 40 công nhân đang ở bên trong. Đến lúc đó, ít nhất hai dự án thủy điện ở phía thượng nguồn đã bị lũ quét qua.

Vào 9 giờ 15 phút sáng, tức 2 phút sau khi Hira Shova Maharjan (vợ Maharjan) gọi điện nhưng không liên lạc được với chồng, các quan chức đưa ra mệnh lệnh cuối cùng cho trạm 3A: “Sơ tán!”

Sah, khi đó làm việc tại phòng điều khiển của nhà máy điện, chạy từ tầng này sang tầng khác, trực tiếp cảnh báo từng đồng nghiệp.

Bên ngoài các đường hầm, công nhân cố chạy khỏi dòng lũ nhưng không đủ nhanh. Trong những đoạn video ghi lại, khoảng 30 công nhân bị con sóng cao gấp nhiều lần chiều cao con người cuốn đi.

Sau đó, lực lượng cứu hộ xác định được một cầu thang thoát hiểm mà nếu công nhân biết thì có thể đã cứu được tới 2/3 số người bên trong. Nhưng họ không biết phải đi đâu.

Trong bốn lối tiếp cận đường hầm, các bản vẽ kỹ thuật cho thấy một lối dài hơn 180 m dẫn tới nhà máy điện ngầm. Tuy nhiên, lực lượng cứu hộ cho rằng lối này đã bị ngập hoàn toàn và không còn hy vọng tìm thấy người sống sót.

Thay vào đó, đội cứu hộ tập trung vào đường hầm ngắn hơn dành cho đường ống cáp, có độ dốc hướng lên và ít bị nước lũ tác động hơn. Chính tại đây, Maharjan và Sah đã trú ẩn, chỉ cách lối ra 160, ở góc, ngay rìa đường hầm.

9 ngày mắc kẹt

Trong 9 ngày tiếp theo, họ ở trong khu vực trú ẩn có không khí. Nơi này đã cứu sống họ nhưng giờ đây lại trở thành nhà tù của họ.

Sah cho biết anh đọc những lời cầu nguyện của đạo Hindu để giữ vững tinh thần. Còn Maharjan uống từng ngụm nước bùn để duy trì sự sống.

Khi Hira Shova lần đầu nghe tin về trận lũ, cô cho rằng nhà máy điện sẽ an toàn. Cô cố gọi cho chồng, đồng nghiệp của chồng và bất kỳ ai có thể biết chuyện gì đã xảy ra nhưng không ai trả lời.

Sau đó, khi các quan chức cho cô xem những bức ảnh nơi từng là lối vào công trình nhưng giờ chỉ còn là một bờ sông trơ trụi, cô tự nhủ: “Anh ấy không thể nào còn sống. Trong sâu thẳm trái tim, cảm giác tuyệt vọng khủng khiếp bắt đầu xâm chiếm tôi”. Tuy nhiên, trước hai con trai 15 tuổi và 10 tuổi, cô vẫn cố tỏ ra mạnh mẽ.

Cuộc giải cứu nghẹt thở

Các quan chức tin rằng những túi khí nằm rải rác trong đống đổ nát có thể giúp một số công nhân sống sót.

Hơn 7.500 ngôi nhà trên khắp thung lũng đã bị phá hủy, buộc lực lượng cứu hộ phải đưa ra những quyết định khó khăn về việc nên đào tìm ở đâu trước.

Tuy nhiên, trạm 3A nằm gần đầu danh sách vì các quan chức hy vọng cấu trúc nhiều tầng gồm các tua-bin và tầng thông gió có thể đã tạo ra những khoảng không chứa không khí.

Nghị sĩ kiêm kỹ sư Sagar Dhakal cùng Nghị sĩ Shri Ram Neupane đến hiện trường bằng trực thăng quân đội vào ngày hôm sau. Họ nhận thấy các máy móc hạng nặng chưa thể lập tức được đưa vào vì lớp đất đá vụn đã ngậm quá nhiều nước. Các đội cứu hộ trước tiên phải xây dựng nền móng ổn định rồi mới có thể bắt đầu đào bới.

Hoạt động đào bới quy mô lớn chỉ bắt đầu ba ngày sau thảm họa. Cả bốn đường hầm đều bị chặn kín bởi bùn, đá, gỗ và các mảnh vỡ, trong đó một số khu vực bị vùi dưới lớp vật liệu sạt lở dày từ 15 đến 30 m. Lực lượng cứu hộ sử dụng khoan, nổ có kiểm soát và máy móc hạng nặng để từng bước mở đường.

Một bước đột phá diễn ra khi một lỗ khoan từ phía trên cuối cùng xác định chính xác hướng của đường hầm, giúp các đội cứu hộ có một điểm cố định để đào về phía đó.

Mưa khiến mọi việc trở nên tồi tệ hơn. Trong nhiều đêm, những trận mưa như trút nước lại làm đầy hố đào, xóa sạch công sức nhiều giờ chỉ trong vài phút. Lực lượng cứu hộ mất gần 6 ngày chỉ để tiếp cận lối vào đường hầm bị chôn vùi. Khi họ gọi tìm người sống sót, không ai trả lời.

Sự kiện đột phá

Đêm trước khi tìm thấy những người sống sót, lực lượng cứu hộ gặp phải một bức tường đất đá đầy bùn mà họ không thể di chuyển.

Đội của ông Dhakal đã tìm ra giải pháp ứng biến: khai thông một kênh tự nhiên nằm khoảng 15m phía trên đường hầm và dùng vòi phun nước áp lực cao để đẩy nước qua đó. Trong các cuộc thử nghiệm, phương pháp này giúp dọn sạch 4-5 m đất đá chỉ trong vài phút.

Sau đó, mưa lại trút xuống, gây ra một vụ sập một phần khiến một số nhân viên cứu hộ cũng bị mắc kẹt trong thời gian ngắn.

Chiến dịch bị đình trệ trong nhiều giờ trước khi các đồng nghiệp thuyết phục họ quay trở lại. Các đội cứu hộ gia cố lối đi bằng các tấm kim loại và lưới đá.

Đến 4 giờ sáng ngày thứ 10, ông Dahal nhận được cuộc gọi từ một nhân viên vận hành máy móc hạng nặng: lực lượng cứu hộ đã nghe thấy thứ gì đó. Một tiếng động. Có thể là người sống sót. Cũng có thể chỉ là tiếng vọng từ chính giọng nói của lực lượng cứu hộ đang gọi vào bóng tối.

Lực lượng cứu hộ giải cứu anh Maharjan ngày 4/9/2026. Ảnh: THX/TTXVN phát

Tại hiện trường, ông Ganga Baral, người chỉ huy đội cứu hộ, cho biết họ bắt đầu nghe thấy những âm thanh khi khoan vào đường hầm. Hết lần này đến lần khác, họ tắt động cơ máy móc để lắng nghe.

Ông Baral kể: “Chúng tôi gọi to: ‘Các anh ở đâu? Có ở đó không?’. Đôi khi chúng tôi có cảm giác như có một người còn sống đang cố gắng liên lạc với chúng tôi”.

Họ vẫn không thể nghe rõ lời nói, nhưng lúc này ước tính nguồn âm thanh chỉ cách họ 15-20 m. Sau đó, trong luồng sáng của đèn, họ nhìn thấy một bàn tay.

Vẫn còn 5-10 m đường hầm bị bùn đất bịt kín ngăn cách họ với người sống sót. Đến 7 giờ sáng, các binh sĩ phá một lỗ nhỏ. Từ bên trong vang lên một từ duy nhất: “hunuhuncha”, có thể hiểu nôm na là “chúng tôi ở đây”.

Bước ra ánh sáng

Khi lực lượng cứu hộ cuối cùng đưa hai người ra khỏi đường hầm, cả hai đều không thể tự đứng được.

Lực lượng cứu hộ giải cứu anh Sah ngày 4/9/2026. Ảnh: THX/TTXVN phát

Với khuôn mặt phủ đầy bùn đất, Sah phải được một nhân viên cứu hộ cõng ra ngoài. Anh cố giơ một tay về phía máy quay.

Maharjan bị thương nặng hơn và được đưa ra ngoài trên cáng. “Mẹ ơi, bố về rồi!”, hai con trai của anh hét lên khi nghe tin.

Ông Dhakal, người chỉ huy chiến dịch từ bên ngoài nhưng không trực tiếp vào đường hầm, đã bật khóc khi hai người đàn ông xuất hiện. “Tôi không thể kìm được nước mắt”, ông nói.

Ngày hôm sau, một người Trung Quốc tên là Lu Haitao được tìm thấy trong đường hầm của một trạm khác, thuộc Dự án thủy điện Upper Trishuli-1.

Tại bệnh viện, các bác sĩ phẫu thuật xử lý một vết thương sâu ở chân Maharjan đã bị nhiễm trùng. Khi Hira Shova bước vào phòng bệnh, anh không nhận ra vợ mà chỉ hỏi mình đang ở đâu. Nhưng Hira Shova chỉ cảm thấy vô cùng hạnh phúc khi chồng mình trở về còn sống. Cô nói: “Anh ấy được ban cho một cuộc đời khác”.