Nhìn lại một thập kỷ Brexit: Nước Anh vẫn tỏa sáng bất chấp cái giá phải trả sau 'ly hôn' với EU

Vào ngày 23/6/2016, cuộc trưng cầu dân ý về Brexit đánh dấu sự khởi đầu của quá trình ly hôn kéo dài của Vương quốc Anh khỏi EU. Trong một cuộc bỏ phiếu, 51,9% người Anh đã chọn rời khỏi EU và 48,1% chọn ở lại. Quyết định mang tính bước ngoặt này đã gây ra một thời kỳ bất ổn chính trị và biến động kinh tế kéo dài một thập kỷ sau đó.

Sự bất ổn trong giới lãnh đạo hiện nay đang bao trùm Đảng Lao động cầm quyền được cho là sự lặp lại mới nhất của tình trạng hỗn loạn mà Brexit đã gây ra cho trung tâm nền chính trị Anh. Điều này đồng thời cũng không tốt cho nền kinh tế.

Các chuyên gia kinh tế nhìn chung đều đồng ý rằng, việc rời khỏi EU đã ảnh hưởng đến tiềm năng tăng trưởng kinh tế của Vương quốc Anh – với ước tính dao động từ 2-8% sản lượng. Phạm vi rộng này cho thấy việc xác định tác động riêng biệt của Brexit đối với nền kinh tế khó khăn như thế nào, do những cú sốc tiếp theo, bao gồm đại dịch Covid-19 và cuộc khủng hoảng năng lượng liên quan đến căng thẳng Ukraine.

Nhưng khó có thể phủ nhận rằng, Brexit đã làm tổn thương lĩnh vực đầu tư kinh doanh, giảm năng suất và kéo giảm mức sống.

Michael Saunders, cố vấn cấp cao tại công ty tư vấn Oxford Economics, nhận định: “Brexit là gánh nặng liên tục đối với nền kinh tế, làm giảm mức tổng sản phẩm quốc nội, giảm doanh thu của chính phủ và dẫn đến việc tăng thuế và cắt giảm chi tiêu".

Ngay cả Julian Jessop, nhà kinh tế độc lập ủng hộ Brexit, cũng thừa nhận rằng “tác động ban đầu” của việc rời khỏi EU “rõ ràng là tiêu cực.” Tuy nhiên, ông lập luận rằng chi phí “nhỏ hơn so với dự đoán” và có khả năng “giảm dần theo thời gian”.

Không thể khá hơn

Nếu chi phí chính xác của Brexit khó định lượng, thì những lợi ích được hứa hẹn – từ việc giảm bớt quy định và tỷ lệ nhập cư đến việc tăng cường nguồn tài trợ cho các dịch vụ công và các mối quan hệ thương mại mới quan trọng – thậm chí còn không rõ ràng hơn.

Các thỏa thuận thương mại mới với các quốc gia như Australia, New Zealand, Ấn Độ và Nhật Bản chỉ là nhỏ bé so với kim ngạch thương mại giữa Anh và EU, đạt 856 tỷ Bảng Anh (tương đương 1,1 tỷ USD) vào năm ngoái, theo số liệu chính thức.

Ít nhất trên một phương diện, đó là giảm nhập cư, Brexit đã thất bại thảm hại. Theo Đại học Oxford, di cư ròng vào Anh trung bình đạt 550.000 người mỗi năm kể từ năm 2021, khi hệ thống nhập cư hậu Brexit có hiệu lực, so với 250.000 người trong những năm 2010. Năm 2023, di cư ròng đạt mức cao kỷ lục, gần 950.000 người, khi lượng người nhập cư ngoài EU tăng vọt trước khi giảm mạnh với việc áp dụng các chính sách mới.

Có lẽ không có gì đáng ngạc nhiên, theo một cuộc thăm dò của YouGov được công bố đầu tháng này, 6/10 người Anh cho rằng Brexit là một thất bại.

Geraint, nhà phát triển phần mềm đến từ vùng West Midlands của Anh, nói rằng anh đã bỏ phiếu ủng hộ Brexit vì lo ngại về tình trạng nhập cư gia tăng, điều mà anh cảm thấy đang gây áp lực lên hệ thống chăm sóc sức khỏe và các dịch vụ công cộng khác.

Tuy nhiên, nếu có cơ hội thứ hai, anh ấy sẽ "chắc chắn 100%" bỏ phiếu ở lại EU, chủ yếu vì triển vọng việc làm tốt hơn.

“Chúng ta từng được hứa hẹn rằng đất nước sẽ tốt hơn khi không tham gia vào EU và tôi không cảm thấy điều đó là sự thật, vì vậy những cơ hội bên ngoài nước Anh khá hấp dẫn đối với tôi và giờ tôi cảm thấy bị mắc kẹt,” ông nói.

Các doanh nghiệp tính toán thiệt hại

Mặc dù mang tính quyết định, cuộc trưng cầu dân ý năm 2016 về việc rời khỏi EU thực chất chỉ là khởi đầu của một quá trình đầy khó khăn. Nhiều năm bất ổn đã diễn ra sau đó, khi Anh và Liên minh châu Âu tranh cãi về mối quan hệ thương mại tương lai của hai bên sẽ như thế nào.

Mãi đến tháng 1/2020, Anh mới chính thức rút khỏi EU, và chỉ ký kết một thỏa thuận thương mại vào cuối năm đó. Đây là lúc những rắc rối thực sự đối với các doanh nghiệp bắt đầu, khi các thủ tục kiểm tra hải quan, kiểm soát biên giới và hàng loạt giấy tờ bắt đầu có hiệu lực.

Trước Brexit, Vương quốc Anh là một phần của liên minh thuế quan và thị trường chung EU, cho phép tự do lưu thông hàng hóa, con người và vốn.

Trên thực tế, điều đó có nghĩa là một nông dân ở phía Đông Nam nước Anh có thể vận chuyển một xe tải khoai tây đến Paris dễ dàng như gửi đến London.

Kể từ khi chính thức rời EU, những củ khoai tây đó giờ đây phải trải qua kiểm tra hải quan và kiểm dịch y tế trước khi được phép xuất khẩu sang Pháp.

Ben Fletcher, Giám đốc điều hành của Logistics UK, cho biết: “Các công ty đã thích nghi, nhưng điều đó khiến mọi thứ trở nên phức tạp hơn. Điều này đã làm tăng chi phí và khiến việc bán hàng vào thị trường lớn nhất của chúng tôi trở nên khó khăn hơn”.

Bosch, công ty kỹ thuật của Đức, cho biết công ty con tại Anh của họ hiện xử lý 10.000 giao dịch nhập khẩu mỗi năm, một sự tăng trưởng đáng kinh ngạc so với chỉ 40 giao dịch hàng năm trước Brexit. “Gần một chục nhân viên của Bosch hiện đang làm việc trong một bộ phận chuyên trách để xử lý khối lượng công việc hành chính này,” ông Steffen Hoffmann, Giám đốc điều hành của Bosch Anh, cho biết.

Bosch vẫn tiếp tục hoạt động và vẫn coi Anh là một địa điểm kinh doanh hấp dẫn. Nhưng tác động đối với các doanh nghiệp nhỏ rất đáng lo ngại, với hàng nghìn doanh nghiệp ngừng hoàn toàn giao dịch với EU, và nhiều doanh nghiệp khác đang cân nhắc điều đó.

Các cuộc khảo sát thường niên của Phòng Thương mại Anh kể từ năm 2021 liên tục cho thấy, hầu hết các công ty đều cho rằng thỏa thuận thương mại giữa Anh và EU không giúp họ tăng doanh thu. “Đây là một vấn đề dai dẳng đang kìm hãm thương mại,” ông William Bain, người đứng đầu chính sách thương mại tại Phòng Thương mại trên, cho biết.

Điều đó thể hiện rõ ràng trong dữ liệu, với xuất khẩu hàng hóa của Anh giảm mạnh so với các nền kinh tế lớn khác kể từ năm 2016. Đáng lo ngại là sự suy giảm này không chỉ giới hạn trong EU, điều này có thể cho thấy “Brexit đã đóng vai trò làm giảm sức hấp dẫn thương mại hàng hóa của Anh nói chung,” theo ông Paul Dales, nhà kinh tế trưởng về Anh tại công ty tư vấn Capital Economics.

London vẫn tỏa sáng

Trong khi thương mại hàng hóa của Anh bị ảnh hưởng kể từ Brexit, xuất khẩu dịch vụ vẫn tiếp tục tăng trưởng. Anh là nước xuất khẩu dịch vụ lớn thứ hai thế giới, chỉ sau Mỹ, và là nước xuất khẩu ròng dịch vụ tài chính hàng đầu thế giới.

Điều đó rất quan trọng, bởi vì dịch vụ tài chính và các dịch vụ chuyên nghiệp liên quan chiếm 11% tổng sản lượng kinh tế năm ngoái và tạo ra việc làm cho 2,5 triệu người, với hai phần ba số việc làm đó nằm ngoài London, theo tổ chức TheCityUK.

Những lo ngại rằng London sẽ mất vị thế trung tâm tài chính vào tay các thủ đô châu Âu khác đã bị thổi phồng quá mức. Vương quốc Anh vẫn là điểm đến hàng đầu châu Âu về đầu tư trực tiếp nước ngoài vào lĩnh vực dịch vụ tài chính. Theo công ty dịch vụ chuyên nghiệp EY, từ năm 2015 đến năm 2025, Anh đã thu hút 949 dự án FDI, nhiều hơn cả Pháp và Đức cộng lại.

Andrew Pilgrim, đối tác tại EY, cho biết: “Tôi không nghĩ có bất kỳ sự suy giảm tổng thể nào ở Vương quốc Anh với tư cách là một trung tâm dịch vụ tài chính. Nhìn chung, London và Anh vẫn là trung tâm tài chính toàn cầu trong khu vực này".

Việc tái gia nhập EU không còn khả thi

Mặc dù nền kinh tế của Anh có nhiều thế mạnh, nhưng việc từ bỏ quyền tiếp cận không hạn chế đối với thị trường gần nửa tỷ người tiêu dùng sẽ không dễ dàng bù đắp được những gì đã mất.

Tuy nhiên, bất chấp những ảnh hưởng tiêu cực đến nền kinh tế, rất ít lãnh đạo doanh nghiệp hay chính trị gia Anh ủng hộ việc đảo ngược Brexit và tái gia nhập EU, một phần vì vấn đề này vẫn còn gây chia rẽ chính trị.

Việc tái gia nhập cũng sẽ tạo ra thêm nhiều bất ổn cho các công ty vốn chỉ mới thích nghi với mối quan hệ thương mại mới, theo Sean McGuire, Giám đốc tại Liên đoàn Công nghiệp Anh (CBI).

Kể từ khi Đảng Lao động lên nắm quyền vào năm 2024 và Thủ tướng Keir Starmer hứa hẹn một "sự khởi đầu mới" trong mối quan hệ, Anh và EU đã thắt chặt hơn nữa các mối quan hệ này, bao gồm cả an ninh và quốc phòng.

Tuy nhiên, có rất nhiều hoài nghi về việc liệu những điều này có thực sự thúc đẩy tăng trưởng kinh tế hay không. Và việc giành lại quyền tiếp cận thị trường EU sẽ đòi hỏi xứ sở sương mù phải hy sinh một số quyền tự chủ trong việc thiết lập các quy tắc riêng, một vấn đề then chốt của Brexit.

Jessop, nhà kinh tế ủng hộ Brexit, tin rằng Anh nên tận dụng tốt hơn sự tự do khỏi các quy định của EU để cắt giảm thủ tục hành chính rườm rà và giảm bớt rào cản thương mại với phần còn lại của thế giới.

Dù vậy, Anh không thể nào phớt lờ nền kinh tế khổng lồ ngay sát bên mình.

McGuire nói: “Chúng ta đang sống trong một trật tự toàn cầu mới về thương mại. do đó việc Anh cố gắng cải thiện mối quan hệ với đối tác thương mại gần gũi nhất và lớn nhất của mình là điều hợp lý".