Nhìn lại một tuần xung đột giữa Mỹ - Israel và Iran khiến thế giới chao đảo

Khói lửa bốc lên trong một vụ nổ sau đợt không kích nhằm vào Tehran, Iran ngày 6/3/2026. Ảnh: THX/TTXVN

Theo trang npr.com ngày 7/3, chiến dịch quân sự của Mỹ và Israel đã kích hoạt một chuỗi các cuộc tấn công và phản công nhắm vào nhiều quốc gia Vùng Vịnh. Cuộc xung đột cũng gây ra căng thẳng chính trị và biến động kinh tế, kéo theo sự tham gia của các quốc gia ngoài Trung Đông.

Theo Hội Chữ thập Đỏ Iran, trên 1.300 người ở Iran đã thiệt mạng do các cuộc giao tranh. Các cuộc tấn công của Mỹ và Israel đã giết chết Lãnh tụ Tối cao Iran Ayatollah Ali Khamenei cùng hàng chục quan chức cấp cao. Hải quân và không quân Iran cũng bị hủy diệt và theo Lầu Năm Góc, Israel và Mỹ sẽ sớm kiểm soát hoàn toàn bầu trời Iran.

Ngày 6/3, Tổng thống Trump nói rằng ông sẽ không đàm phán với Iran trừ khi nước này chuẩn bị đầu hàng vô điều kiện. Đáp lại, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian tuyên bố sẽ không bao giờ đầu hàng, khiến chưa rõ khi nào chiến sự sẽ chấm dứt và có bao nhiêu quốc gia nữa sẽ bị kéo vào xung đột.

Các quốc gia bị cuốn vào vòng xoáy chiến tranh

Khói bốc lên sau vụ không kích của Iran nhằm vào hạm đội hải quân số 5 của Mỹ ở Manama, Bahrain ngày 28/2/2026. Ảnh: Anadolu Agency/TTXVN

Ngay sau khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc tấn công đầu tiên, Iran thực hiện các cuộc trả đũa nhắm vào Israel và các căn cứ quân sự Mỹ ở Kuwait, Qatar, Bahrain, Jordan và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất. Một số cuộc tấn công cũng ảnh hưởng tới khu dân cư, bao gồm khách sạn và sân bay, cùng cơ sở hạ tầng dầu khí.

Lực lượng Mỹ đã chặn được nhiều cuộc tấn công bằng tên lửa và thiết bị bay không người lái của Iran. Tuy nhiên, sáu binh sĩ Mỹ đã thiệt mạng do một cuộc tấn công vào trung tâm chỉ huy ở Kuwait. Ít nhất 11 người ở Israel đã chết do giao tranh. Một cuộc tấn công bằng thiết bị bay không người lái cũng nhằm trúng vào căn cứ không quân Anh trên đảo Síp ở Địa Trung Hải vào ngày 1/3 và Anh cho biết đã chặn nhiều thiết bị bay khác tại đây.

Các thiết bị bay không người lái của Iran cũng rơi xuống Azerbaijan. Trước xung đột, Azerbaijan muốn giữ trung lập. Nhưng vào ngày 5/3, Tổng thống Ilham Aliyev phát biểu: “Chúng tôi sẽ không dung thứ cho hành động vô cớ nhằm vào Azerbaijan. Lực lượng Vũ trang của chúng tôi đã được lệnh chuẩn bị và thực hiện các biện pháp trả đũa thích hợp”.

Đầu tuần này, một tên lửa Iran hướng về Thổ Nhĩ Kỳ đã bị tàu chiến Mỹ bắn hạ. Thổ Nhĩ Kỳ cũng là nơi nhiều người Iran chạy trốn trong bối cảnh Mỹ và Israel oanh tạc liên tục tại Iran.

Tòa nhà bị phá hủy sau vụ không kích của Israel xuống ngoại ô thủ đô Beirut, Liban ngày 4/3/2026. Ảnh: THX/TTXVN

Trong khi đó, giao tranh đã lan sang Liban sau khi Hezbollah, nhóm tay súng thân Iran ở Liban, tiến hành các cuộc tấn công vào Israel. Hezbollah ban đầu nói rằng các cuộc tấn công nhằm trả thù vụ ám sát lãnh đạo tối cao Iran, nhưng sau đó cho biết còn là phản ứng trước các cuộc tấn công liên tục của Israel ở Liban dù có lệnh ngừng bắn. Đáp lại, lực lượng Israel ra lệnh cho dân cư Liban sơ tán khi họ tiến hành các cuộc tấn công khắp miền Nam và Đông Liban, bao gồm khu vực quanh thủ đô Beirut.

Theo Bộ Y tế Liban, các cuộc tấn công của Israel đã khiến ít nhất 123 người thiệt mạng tính đến ngày 5/3. Chính phủ Liban cũng đã có những bước đi để tránh liên quan Hezbollah, bao gồm phát lệnh bắt các thành viên thực hiện các vụ tấn công vào Israel và kêu gọi giải tán cánh quân sự của Hezbollah.

Các quốc gia Nam Á cũng đang căng thẳng sau khi một tàu ngầm Mỹ đánh chìm một chiến hạm Iran gần Sri Lanka vào ngày 4/3. Chính phủ Sri Lanka kêu gọi hòa bình, đồng thời cho biết họ không muốn trở thành nạn nhân của cuộc chiến này.

Thử thách với các đồng minh

Ngoài giao tranh, cuộc chiến cũng là thử thách với các đồng minh của Mỹ và Iran.

Pháp, Italy và Anh ban đầu thận trọng trước cách Mỹ và Israel lật đổ lãnh đạo tối cao Iran. Nhưng hiện nay, để bảo vệ công dân và lợi ích tại Trung Đông, cũng như ngăn chặn leo thang thêm, các quốc gia châu Âu đã tăng cường hiện diện quân sự trong khu vực.

Xung đột cũng tạo ra căng thẳng đặc biệt trong mối quan hệ Anh – Mỹ. Ban đầu, Anh từ chối yêu cầu của Mỹ về sử dụng căn cứ quân sự Anh. Sau đó, Anh nới lỏng quyết định này một phần, cho phép Mỹ dùng căn cứ để thực hiện hành động phòng thủ hạn chế chống cơ sở tên lửa ở Iran, nhưng Tổng thống Trump vẫn tỏ ra thất vọng.

Tổng thống Mỹ Donald Trump giám sát chiến dịch tấn công quân sự Iran tại Washington D.C., ngày 2/3/2026. Ảnh: Anadolu Agency/TTXVN

Chiến tranh cũng làm sâu sắc thêm mâu thuẫn giữa Mỹ và Tây Ban Nha. Đầu tuần này, Tây Ban Nha từ chối cho Mỹ sử dụng hai căn cứ quân sự chung, vốn là điểm dừng chiến lược cho các hoạt động Mỹ tại Trung Đông. Đáp lại, Tổng thống Trump cảnh báo sẽ ngừng toàn bộ hoạt động thương mại với Tây Ban Nha nếu chính phủ nước này không hợp tác.

Cùng lúc, Tây Ban Nha, Pháp, Italy, Anh, Hy Lạp và Hà Lan đều cam kết giúp bảo vệ CH Síp, một thành viên Liên minh châu Âu.

Mối quan hệ của Iran với các quốc gia Arab ở Vùng Vịnh cũng bị rung chuyển. Mặc dù có quan hệ thương mại và văn hóa hàng thế kỷ, nhưng Iran đã tấn công mục tiêu tại nhiều quốc gia này trong tuần qua. Xung đột cũng đe dọa ngành du lịch và vị thế trung tâm thương mại toàn cầu của khu vực, đặc biệt là Dubai, vốn tự hào là nơi an toàn ở Trung Đông nhưng đã chịu thiệt hại nặng do các cuộc tấn công của Iran.

Trung Quốc cũng đã can thiệp, cử đặc phái viên tới Trung Đông. Trung Quốc kêu gọi cả Iran và Mỹ ngừng hoạt động quân sự và quay trở lại đàm phán. Một phần mối quan tâm của Trung Quốc là tác động của chiến tranh tới thị trường năng lượng toàn cầu, vì nước này là nhà nhập khẩu dầu và khí đốt lớn nhất thế giới.

Một trong những đồng minh lớn nhất của Iran là Nga đã cung cấp thông tin tình báo về các mục tiêu cho Iran. Nhưng phần lớn, Nga chỉ theo dõi từ bên lề. Theo Điện Kremlin ngày 5/3, Tổng thống Vladimir Putin gửi thư chia buồn sau cái chết của lãnh đạo tối cao Iran, nhưng nước này không tham gia vào chiến sự và Iran cũng không yêu cầu hỗ trợ.

Thị trường hàng hóa và tài chính chao đảo

Xung đột ở Trung Đông đã tác động tới các thị trường hàng hóa và tài chính toàn cầu.

Các thị trường thế giới chao đảo chủ yếu do dầu mỏ và căng thẳng quanh eo biển Hormuz. Đây là tuyến đường thủy giáp Iran, là điểm trung chuyển khoảng 1/5 nguồn cung dầu toàn cầu.

Tàu của hải quân tuần tra tại eo biển Hormuz ngày 1/3/2026. Ảnh: rnz.co.nz/TTXVN

Ngày 2/3, Iran tuyên bố đóng eo biển này, khiến Iraq, một nước sản xuất dầu lớn, phải tạm dừng một số hoạt động khai thác. Trong khi đó, chiến sự khiến nhà máy lọc dầu lớn nhất Saudi Arabia ngừng sản xuất. Bahrain, Kuwait, Qatar và UAE thông báo các nhà máy lọc dầu của họ bị tấn công trong tuần qua.

Vào ngày 6/3, giá dầu tăng trên 90 USD/thùng - mức cao nhất kể từ tháng 9/2023. Tình trạng gián đoạn đã đẩy giá xăng trung bình ở Mỹ lên 3,32 USD mỗi gallon tính đến ngày 6/3. Trong bối cảnh giá xăng cao, Bộ Tài chính Mỹ đã cấp giấy phép miễn trừ 30 ngày cho phép các nhà máy lọc dầu Ấn Độ mua dầu Nga, vốn trước đó bị Mỹ trừng phạt. Đáp lại, ngày 7/3, Ấn Độ cho biết nước này sẽ tiếp tục nhập khẩu dầu từ Nga. Tuy nhiên, chính phủ Ấn Độ khẳng định không phụ thuộc vào sự miễn trừ ngắn hạn này. Thông cáo nêu rõ Ấn Độ không phụ thuộc vào sự cho phép của bất kỳ quốc gia nào để mua dầu từ Nga, đồng thời cho biết Nga hiện vẫn là nhà cung cấp dầu thô lớn nhất của Ấn Độ.

Các mối đe dọa đối với dòng chảy dầu đã khiến thị trường chứng khoán đi xuống và dấy lên lo ngại lạm phát cao. Thị trường chứng khoán Mỹ và châu Âu đồng loạt lao dốc trong phiên giao dịch ngày 6/3, khép lại một tuần đầy biến động khi nhà đầu tư phải đối mặt với "cú sốc kép": giá dầu tăng vọt do xung đột leo thang tại Trung Đông và dữ liệu việc làm của Mỹ xấu hơn dự kiến. Những diễn biến này làm dấy lên lo ngại về tình hình lạm phát, buộc thị trường phải lùi dự báo về thời điểm cắt giảm lãi suất của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed).

Giao dịch viên tại sàn chứng khoán New York, Mỹ ngày 2/3/2026. Ảnh: THX/TTXVN

Kết thúc phiên giao dịch ngày 6/3, sắc đỏ bao trùm các chỉ số chính tại Phố Wall. Chỉ số công nghệ Nasdaq giảm mạnh 1,6% xuống 22.387,68 điểm. Chỉ số công nghiệp Dow Jones và chỉ số S&P 500 cùng giảm 1,3%, lần lượt đóng cửa ở mức 47.501,55 điểm và 6.740,02 điểm.

Đà giảm cũng lan rộng sang bên kia bờ Đại Tây Dương. Tại châu Âu, chỉ số FTSE 100 của London (Anh) giảm 1,2% xuống 10.284,75 điểm; chỉ số DAX của Frankfurt (Đức) giảm 0,9% xuống 23.591,03 điểm và chỉ số CAC 40 của Paris (Pháp) giảm 0,7% xuống 7.993,49 điểm.

Trên thị trường vàng, giá kim loại quý này biến động mạnh do chịu tác động từ xung đột ở Trung Đông. Giá vàng thế giới chốt phiên ngày 6/3 (giờ Mỹ) là 5.172 USD/ounce, tăng 91,7 USD/ounce so với ngày trước đó.

Dù trồi sụt bất nhất trong cả tuần xảy ra chiến sự, nhưng giá vàng vẫn duy trì xu hướng tăng ấn tượng trong năm nay, với mức tăng gần 20% từ đầu năm đến nay. Nhiều nhà đầu tư tiếp tục tìm đến vàng như một tài sản an toàn trước những bất ổn địa chính trị và kinh tế toàn cầu, đặc biệt khi căng thẳng giữa Mỹ, Israel và Iran chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.

Thùy Dương/Báo Tin tức và Dân tộc