Nhìn lại nền kinh tế Mỹ trong năm đầu nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Trump

Tổng thống Mỹ Donald Trump - Ảnh: Reuters

Bài phát biểu Thông điệp Liên bang vào tối thứ Ba (24/2) của Tổng thống Mỹ Donald Trump là một trong những sự kiện chính trị được theo dõi nhiều nhất năm. Đây là dịp để ông trình bày các ưu tiên chính sách trước Quốc hội và công chúng Mỹ, đồng thời điểm lại các kết quả kinh tế sau hơn 1 năm trở lại cầm quyền.

Trước đó, trong một cuộc trả lời phỏng vấn tờ báo Politico, ông Trump nói rằng mình xứng đáng được mức điểm “A+++++” cho thành tích kinh tế của mình. Tuy nhiên, sau năm đầu tiên trở lại Nhà Trắng, bức tranh kinh tế Mỹ cho thấy kết quả trái chiều, với một số chỉ số tích cực nhưng cũng còn nhiều mục tiêu chưa đạt như kỳ vọng.

Dưới đây là đánh giá một số chỉ số then chốt của kinh tế Mỹ sau hơn 1 năm ông Trump trở lại Nhà Trắng, theo tổng hợp của tờ báo Wall Street Journal:

VIỆC LÀM

Theo các nhà phân tích, thị trường việc làm Mỹ hiện không thuận lợi với người tìm việc, ngoại trừ nhóm tìm việc trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe. Trong năm 2025, các doanh nghiệp Mỹ chỉ tạo thêm 181.000 việc làm, giảm mạnh so với năm trước và là mức thấp nhất trong hơn 20 năm nếu không tính các giai đoạn suy thoái.

Nguyên nhân chính dẫn tới tình trạng này là doanh nghiệp thận trọng hơn khi tuyển dụng nhân sự trong bối cảnh bất định kinh tế và thương mại. Bên cạnh đó, một số công ty công nghệ đang cắt giảm nhân sự sau giai đoạn tuyển dụng mạnh hậu đại dịch Covid-19. Chính sách siết nhập cư của ông Trump cũng làm giảm nguồn lao động nước ngoài mà doanh nghiệp có thể tuyển dụng.

Sang tháng 1/2026, thị trường lao động có dấu hiệu cải thiện khi doanh nghiệp tuyển thêm 130.000 việc làm, cao hơn đáng kể so với dự báo của các nhà kinh tế. Dù vậy, số lượng tuyển thêm này chủ yếu tập trung ở lĩnh vực chăm sóc sức khỏe và dịch vụ xã hội, còn phần lớn các lĩnh vực khác vẫn khá trầm lắng.

TỶ LỆ THẤT NGHIỆP

Thông thường, khi tốc độ tuyển dụng giảm mạnh, tỷ lệ thất nghiệp sẽ tăng lên. Tuy nhiên, diễn biến lần này không hoàn toàn như vậy. Tỷ lệ thất nghiệp tại Mỹ tăng nhẹ trong năm 2025, lên mức cao nhất 4,5% vào tháng 11/2025, trước khi giảm về khoảng 4,3% vào tháng 1/2026. Dù nhích lên, mức này vẫn thấp nếu so với mặt bằng lịch sử.

Theo các nhà kinh tế, một yếu tố quan trọng là lao động nhập cư giảm. Ngân hàng Goldman Sachs ước tính số người nhập cư ròng - chênh lệch giữa số người đến Mỹ và số người rời Mỹ - giảm xuống còn khoảng 500.000 người trong năm 2025, thấp hơn đáng kể so với mức bình quân khoảng 1 triệu người trong thập niên 2010.

Sự sụt giảm này đồng nghĩa lực lượng lao động mới gia nhập thị trường ít hơn, nên nền kinh tế cũng không cần tạo quá nhiều việc làm mới để duy trì ổn định tỷ lệ thất nghiệp.

LẠM PHÁT

Ngay khi bắt đầu nhiệm kỳ tổng thống thứ hai, ông Trump đã đẩy mạnh chương trình nghị sự thương mại bằng cách tăng thuế quan đối với nhiều quốc gia. Tháng 4 năm ngoái, ông công bố chính sách thuế quan đối ứng với phần lớn đối tác thương mại của Mỹ. Dù vậy, lạm phát tại Mỹ đến nay chưa tăng mạnh như nhiều nhà kinh tế từng lo ngại.

Tỷ lệ lạm phát của Mỹ trong tháng 1/2026 ở mức 2,4%, thấp hơn mức 3% của tháng 1/2025 - thời điểm ông Trump trở lại Nhà Trắng. Tuy nhiên, chỉ số giá tiêu dùng cá nhân (PCE) - thước đo lạm phát mà Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) ưu tiên theo dõi - cho thấy đà tăng giá tại Mỹ đã tăng tốc trong tháng 12/2025.

Dù vậy, lạm phát hạ nhiệt không có nghĩa thuế quan không gây tổn thất cho nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Theo một phân tích gần đây của Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York, đến hết tháng 11/2025, các doanh nghiệp và người tiêu dùng Mỹ đã gánh gần 90% chi phí kinh tế phát sinh từ thuế quan đối ứng - nhóm thuế quan mà Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ vào tuần trước. Giá cả cũng tăng nhẹ sau khi chính quyền ông Trump triển khai thuế quan đối ứng này.

Với người dân Mỹ, áp lực chi phí sinh hoạt vẫn còn lớn. Dù tốc độ tăng giá đã chậm lại và giá xăng đi xuống giúp giảm bớt phần nào gánh nặng, mặt bằng giá hiện nay vẫn cao hơn đáng kể so với trước đại dịch. Vì vậy, nhiều hộ gia đình Mỹ vẫn phải chi nhiều hơn cho các mặt hàng thiết yếu như cà phê và thịt bò xay do giá tăng mạnh.

TIỀN LƯƠNG

Nhìn chung, trong giai đoạn từ tháng 1/2025 đến tháng 1/2026, tiền lương thực tế của người lao động Mỹ tăng lên. Cùng với tỷ lệ thất nghiệp vẫn ở mức thấp, điều này giúp giải thích vì sao tiêu dùng hộ gia đình vẫn được duy trì và tiếp tục hỗ trợ tăng trưởng kinh tế.

Tuy nhiên, bức tranh không đồng đều giữa các nhóm thu nhập. Theo nghiên cứu của viện nghiên cứu Economic Policy Institute (EPI) dựa trên dữ liệu điều tra dân số Mỹ, nhóm người Mỹ có thu nhập thấp nhất lại chứng kiến tiền lương thực tế giảm trong năm 2025.

Khi thị trường lao động suy yếu, nhóm lao động kỹ năng thấp thường là nhóm chịu tác động trước tiên và điều này đã thể hiện khá rõ trong năm ngoái. Đây cũng là nhóm ít được hưởng lợi từ đà tăng của thị trường chứng khoán, bởi sự tăng trưởng này chủ yếu giúp tài sản của các hộ gia đình thu nhập cao tăng lên.

Các nhà kinh tế gọi đây là hiện tượng “nền kinh tế hình chữ K” - khi nhóm thu nhập cao tiếp tục cải thiện thu nhập, còn nhóm thu nhập thấp nhất ngày càng tụt lại phía sau.

THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN

Thị trường chứng khoán Mỹ vừa có một năm tăng trưởng mạnh. Đây là điều ít người tưởng tượng có thể xảy ra vào thời điểm thuế quan đối ứng được công bố vào tháng 4 năm ngoái - khi loạt thuế quan mới của chính quyền ông Trump khiến thị trường giảm sâu. Tuy nhiên, nhịp điều chỉnh đó diễn ra không lâu.

Từ mức đáy thiết lập vào tháng 4 đến nay, chỉ số S&P 500 đã tăng hơn 1/3 nhờ dòng tiền đổ mạnh vào nhóm cổ phiếu liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI). Trong khi đó, chỉ số công nghiệp Dow Jones gần đây lần đầu tiên vượt mốc 50.000 điểm.

Đà tăng của chứng khoán là tín hiệu tích cực với nền kinh tế, vì giá cổ phiếu đi lên giúp giá trị tài sản của các hộ gia đình tăng, qua đó hỗ trợ tiêu dùng.

TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ

Dù thị trường lao động chững lại, kinh tế Mỹ vẫn giữ được tăng trưởng trong năm 2025, nhưng tốc độ tăng đã yếu hơn trước. Tổng sản phẩm trong nước (GDP) của Mỹ tăng 2,2% trong năm 2025, tính theo mức tăng từ quý 4/2024 đến quý 4/2025. Mức này thấp hơn mức tăng 2,4% của năm 2024 và thấp nhất kể từ năm 2022. Đợt đóng cửa chính phủ kéo dài kỷ lục vào mùa thu là một trong những yếu tố lớn khiến tăng trưởng trong quý cuối năm ngoái bị ảnh hưởng.

Dù vậy, kết quả này vẫn tốt hơn nhiều so với các lo ngại trước đó. Sau khi chính quyền ông Trump công bố loạt thuế quan vào tháng 4, các nhà kinh tế tham gia khảo sát của Wall Street Journal chỉ dự báo kinh tế Mỹ tăng 0,8% trong cả năm 2025. Vì vậy, dù chưa đạt tới “kỷ nguyên vàng mới” như cam kết của ông Trump trong chiến dịch tranh cử, mức tăng trưởng thực tế vẫn vượt kỳ vọng của thị trường.

THÂM HỤT THƯƠNG MẠI

Các nhà kinh tế và giới chính trị Mỹ hiện vẫn chưa đồng thuận về việc thâm hụt thương mại hàng hóa lớn của Mỹ có phải là một vấn đề nghiêm trọng hay không.

Một số ý kiến cho rằng tình trạng Mỹ nhập khẩu nhiều hơn xuất khẩu đã làm suy giảm việc làm của lao động phổ thông. Ngược lại, một số ý kiến khác cho rằng đây cũng là đặc điểm thường thấy ở một nền kinh tế phát triển, có khả năng thu hút mạnh vốn đầu tư nước ngoài, đặc biệt là khi Mỹ là nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Dù luôn chỉ trích thâm hụt thương mại, ông Trump đến nay vẫn chưa thể đảo ngược xu hướng này. Trong năm 2025, thâm hụt thương mại hàng hóa của Mỹ tăng lên mức kỷ lục 1,241 nghìn tỷ USD, cao hơn mức 1,215 nghìn tỷ USD của năm 2024, dù tỷ lệ thâm hụt trên quy mô nền kinh tế giảm nhẹ.

Một lý do là thuế quan chưa đủ mạnh để kéo nhập khẩu đi xuống, một phần do nhiều mặt hàng được miễn thuế. Ngoài ra, doanh nghiệp Mỹ cũng có thể chuyển sang nhập khẩu từ các quốc gia chịu mức thuế quan thấp hơn - như nhập điện thoại thông minh từ Ấn Độ thay vì Trung Quốc. Bên cạnh đó, nhập khẩu con chip từ Đài Loan tăng mạnh để phục vụ làn sóng đầu tư AI cũng góp phần khiến thâm hụt thương mại duy trì ở mức cao.

LĨNH VỰC SẢN XUẤT

Sau khi ông Trump công bố thuế quan toàn cầu, việc làm trong lĩnh vực sản xuất của Mỹ giảm liên tiếp 8 tháng. Thuế quan này giúp một số doanh nghiệp giảm áp lực cạnh tranh từ hàng nhập khẩu, nhưng mặt khác cũng làm gia tăng bất định và đẩy chi phí sản xuất lên cao. Nguyên nhân là chuỗi cung ứng của ngành sản xuất Mỹ vẫn gắn chặt với thị trường toàn cầu, nhiều máy móc và nguyên vật liệu đầu vào vẫn phải nhập từ nước ngoài.

Dù vậy, số liệu của Fed cho thấy một bức tranh trái chiều. Trong khi thị trường việc làm trong lĩnh vực sản xuất vẫn yếu, sản lượng của lĩnh vực này ghi nhận mức tăng 2,6% trong năm 2025. Sang tháng 1/2026, việc làm sản xuất tăng nhẹ.

Ngoài ra, chỉ số hàng tháng về hoạt động sản xuất của Viện Quản lý Nguồn cung (ISM) cho thấy khu vực nhà máy đã quay lại xu hướng mở rộng lần đầu tiên kể từ tháng 2/2025.

KHẢ NĂNG MUA NHÀ CỦA NGƯỜI DÂN

Trong hơn 1 năm qua, khả năng chi trả nhà ở của người dân Mỹ đã cải thiện nhẹ nhưng vẫn chịu áp lực lớn. Hiện một hộ gia đình có thu nhập trung vị muốn mua một căn nhà có giá trung vị phải dành khoảng 42% thu nhập hàng tháng để chi cho khoản vay mua nhà, thuế bất động sản và bảo hiểm - thấp hơn mức 44% của tháng 1/2025, nhưng vẫn là tỷ lệ rất cao.

Lãi suất vay mua nhà đã giảm trong năm ngoái, song vẫn cao hơn nhiều so với đầu năm 2022, thời điểm Fed bắt đầu nâng lãi suất để kiềm chế lạm phát. Trong khi đó, giá nhà hầu như chưa giảm. Giá thuê nhà có giảm nhẹ tại một số thành phố thuộc vành đai Sun Belt - khu vực miền Nam và Tây Nam nước Mỹ - nhưng nhìn chung vẫn cao hơn đáng kể so với trước đại dịch.

Ngọc Trang