Nhịp cầu tre - nơi ký ức ngân vang

Hình ảnh minh họa

“...Quê hương là cầu tre nhỏ/Mẹ về nón lá nghiêng che...”, những câu hát rất đỗi giản dị ấy trong ca khúc “Quê hương” của nhạc sĩ Đỗ Trung Quân, phổ thơ Giáp Văn Thạch, như mở ra trước mắt chúng ta cả một miền ký ức tuổi thơ đã lùi xa. Nơi ấy có những cây cầu tre lặng lẽ bắc qua con mương nhỏ, in bóng hàng tre xanh rì rào trong gió, từng chứng kiến bao bước chân của tuổi thơ sau buổi tan trường rộn rã tiếng cười. Ở đó có hình bóng người mẹ tảo tần trở về sau buổi chợ quê, nón lá nghiêng che nắng mưa, có nhịp sống chậm rãi, yên bình của một làng quê thuần khiết.

Cây cầu tre trong giai điệu mộc mạc ấy không chỉ là một chi tiết không gian, mà trở thành biểu tượng của quê hương - giản dị, ấm áp và bền bỉ trong ký ức. Để mỗi lần ca khúc vang lên, lòng người lại khẽ chùng xuống, lắng nghe tiếng gọi thân thương từ miền tuổi thơ xa vắng. Có lẽ cũng bởi thế, hình ảnh cây cầu tre trong bài “Quê hương” của nhạc sĩ Đỗ Trung Quân không chỉ gắn với mẹ, với làng, với cội nguồn, mà còn gắn với một nỗi nhớ vô hình nhưng đủ sức lay động trái tim. Để rồi, dù đi xa đến đâu, dù cuộc sống có đổi thay thế nào, chỉ cần nghe lại hai câu hát ấy, trong mỗi chúng ta lại hiện lên một cây cầu tre rất riêng - nơi có bóng mẹ nghiêng nón chờ con, nơi quê hương chưa bao giờ là điều trừu tượng hay xa vời, mà hiện hữu bằng những hình ảnh rất đỗi thân thương, cụ thể.

Trong dòng chảy của nền âm nhạc Việt nam, ở rất nhiều ca khúc viết về quê hương, hình ảnh chiếc cầu tre hiện lên không chỉ là một chi tiết tả cảnh, mà còn là biểu tượng của cội nguồn, của tuổi thơ, của tình mẹ, tình quê bền chặt. Qua giai điệu và ca từ, cầu tre trở thành nhịp nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa những tháng ngày gian khó và niềm yêu thương còn vẹn nguyên. Bài hát “Mấy nhịp cầu tre” của nhạc sĩ Hoàng Thi Thơ là một trong số những tác phẩm âm nhạc như thế. Ca khúc tựa như một bức tranh âm nhạc giàu chất hoài niệm, gợi mở trọn vẹn vẻ đẹp mộc mạc của làng quê Việt một thời. Ngay từ tựa đề, tác giả đã không gọi tên một cây cầu cụ thể, mà dùng cụm từ “mấy nhịp cầu tre” - một cách đếm mơ hồ, gợi cảm, như chính ký ức của mỗi người về quê hương: không rõ ràng về số lượng, nhưng lại rất rõ ràng về cảm xúc.

Thưởng thức ca khúc ấy, người nghe có thể cảm nhận và hình dung được một chiếc cầu tre lắc lẻo, gập ghềnh, bắc qua con mương nhỏ hay dòng nước quê hiền hòa. Đó là nơi in dấu những bước chân chập chững của đứa trẻ lần đầu đến lớp, nơi bàn tay mẹ nắm chặt tay con, dắt con qua những nhịp cầu chông chênh để đi tới tương lai. Cầu tre khó đi, nhưng lại là con đường quen thuộc, gần gũi và đầy yêu thương. Hình ảnh ấy vừa gợi sự nhọc nhằn của đời sống thôn quê, vừa thấm đẫm tình người, tình mẹ, tình làng xóm.

Bằng giai điệu chậm rãi, ca từ giản dị mà sâu lắng, nhạc sĩ Hoàng Thi Thơ đã nâng hình ảnh cầu tre từ một chi tiết đời thường trở thành biểu tượng cảm xúc. Mỗi nhịp cầu trong bài hát như một nhịp nhớ, nối quá khứ với hiện tại, nối những con người đã đi xa với miền quê vẫn âm thầm neo giữ trong tim. “Mấy nhịp cầu tre” vì thế không chỉ là lời ca về một hình ảnh cũ, mà còn là khúc nhạc gìn giữ ký ức, để dù thời gian có trôi xa, những nhịp cầu tre của quê hương vẫn còn ngân vang mãi trong tâm hồn người nghe.

Hình ảnh minh họa - nguồn internet

Không chỉ điểm tô thêm cho nét đẹp làng quê, cây cầu tre còn là nơi in dấu bao mối tình đẹp của nhiều đôi trai gái. Trong các ca khúc như: ‘‘Trên nhịp cầu tre’’ của Khánh Băng, “Nhớ nhịp cầu tre” của Tiến Luân, hay “Cầu tre thương nhớ” của Vinh Sử... với lời ca mượt mà, thiết tha và tính gợi hình đã phần nào giúp người nghe cảm nhận được vẻ đẹp giản dị, trữ tình, nên thơ của nhịp cầu tre thương nhớ cùng những kỷ niệm của mối tình trong sáng chốn thôn quê.

Đáng nói thêm, dù được nhắc đến trong những ca khúc ra đời ở nhiều thời kỳ khác nhau, cùng những cung bậc cảm xúc riêng, hình ảnh cầu tre trong âm nhạc Việt vẫn giữ nguyên vẻ đẹp mộc mạc và nhân hậu. Không bị lãng mạn hóa một cách sáo mòn, cầu tre hiện lên đúng với bản chất của nó: giản dị, mong manh nhưng bền bỉ. Có lẽ chính bởi thế, trong dòng chảy âm nhạc đương đại, khi đề tài đô thị, tình yêu hiện đại ngày càng chiếm ưu thế, những ca khúc gợi nhắc hình ảnh cầu tre lại càng trở nên quý giá. Nó không chỉ mang giá trị nghệ thuật, mà còn là lời nhắc nhớ về cội nguồn, về những giá trị căn bản đã nuôi dưỡng tâm hồn và tình yêu thương trong mỗi con người.

Hình ảnh minh họa

Có thể thấy, âm nhạc, với khả năng khơi gợi và lưu giữ cảm xúc, đã giúp hình ảnh cầu tre vượt ra khỏi giới hạn của không gian vật chất để tồn tại bền bỉ trong tâm thức người nghe. Và khi âm nhạc gọi tên cây cầu tre, cũng là lúc ký ức gọi tên quê hương. Bởi quê hương, suy cho cùng, không phải là khái niệm rộng lớn, mà được kết tinh từ những điều rất nhỏ bé: một con đường đất, một bờ tre xanh, một cây cầu mong manh bắc qua dòng mương nhỏ... Những điều tưởng chừng giản đơn ấy, qua năm tháng, lại trở thành mạch nguồn cảm xúc, nâng đỡ bước chân ta trên mỗi bước đường mưu sinh. Để rồi, dù thời gian có trôi đi, và dù ta có đi xa đến phương trời nào, chỉ cần một bắt gặp đâu đó hình ảnh quen thuộc của chiếc cầu tre, lòng ta lại bỗng chùng xuống, thổn thức nhớ thương nơi chốn đã sinh ra và chở che mình suốt những năm tháng đầu đời.

Cùng với sự phát triển đi lên của quê hương, đất nước, dẫu những nhịp cầu tre ngoài đời thực đã dần thưa vắng, thế nhưng, trong âm nhạc và cả trong miền ký ức sâu thẳm của nhiều thế hệ người Việt, hình ảnh những cây cầu đơn sơ, bé nhỏ ấy vẫn sẽ hiện hữu như một biểu tượng thân thương của làng quê yêu dấu. Nơi đó là cả một bầu trời kỷ niệm với biết bao yêu thương, nỗi nhớ đã thấm sâu trong mỗi câu hát, giai điệu, để rồi lặng lẽ ngân vang mãi trong lòng người nghe qua bao thế hệ.

Nguyễn Hợi