NHNN siết chặt giám sát rửa tiền: Yêu cầu phân loại khách hàng VIP và rà soát tỷ lệ sở hữu nước ngoài

Áp dụng công cụ chấm điểm rủi ro và yêu cầu minh bạch cơ cấu cổ đông

Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đang trong quá trình lấy ý kiến đóng góp cho Dự thảo Thông tư quy định trình tự, thủ tục giám sát hoạt động phòng, chống rửa tiền trong lĩnh vực tiền tệ và hoạt động ngân hàng. Theo nội dung dự thảo, bên cạnh hoạt động giám sát tuân thủ truyền thống, cơ quan quản lý sẽ bổ sung và luật hóa các quy định về hoạt động giám sát trên cơ sở rủi ro.

Theo phương pháp mới, đơn vị giám sát sẽ tiến hành công tác đánh giá dựa trên mức độ rủi ro thông qua việc sử dụng các phương pháp và công cụ chấm điểm do Thống đốc NHNN phê duyệt. Bộ công cụ này sẽ được áp dụng đối với các nhóm đối tượng giám sát trong từng thời kỳ cụ thể nhằm phân tích, đánh giá, chấm điểm và xếp loại mức độ rủi ro rửa tiền của từng đơn vị.

Để phục vụ công tác giám sát hiệu quả, dự thảo yêu cầu các tổ chức phải cung cấp hệ thống thông tin tổng quan, bao gồm cơ cấu tổ chức, mô hình quản trị, điều hành và hệ thống kiểm soát nội bộ. Về cấu trúc sở hữu, các đơn vị phải báo cáo chi tiết thông tin cổ đông, tổng số lượng cổ đông, trong đó phân tách rõ số lượng cổ đông là cá nhân và tổ chức nước ngoài. Đặc biệt, NHNN yêu cầu các tổ chức phải báo cáo cụ thể tỷ lệ sở hữu của 10 cổ đông cá nhân và 10 cổ đông tổ chức nước ngoài lớn nhất.

Ngoài ra, thông tin cung cấp còn phải bao quát mạng lưới hoạt động trong và ngoài nước, quy mô tổng tài sản, cùng với số lượng và lĩnh vực hoạt động của công ty mẹ, công ty con và các đối tác liên kết nước ngoài nếu có. Sự thay đổi này được đưa ra trong bối cảnh phương pháp giám sát tuân thủ hiện tại, vốn tập trung vào việc thanh tra chấp hành quy định pháp luật, đã bộc lộ nhiều hạn chế. Phương pháp cũ chưa phản ánh đầy đủ rủi ro thực tế, chưa tối ưu hóa việc phân bổ nguồn lực giám sát và thiếu khả năng phát hiện sớm các dấu hiệu rủi ro.

Nâng cao năng lực phân loại khách hàng và tập trung vào các nhóm rủi ro cao

Bên cạnh thông tin về tổ chức, dự thảo Thông tư đặt ra yêu cầu khắt khe đối với việc báo cáo thông tin khách hàng. Các đối tượng giám sát phải thống kê tổng số khách hàng đang duy trì quan hệ, phân định rõ giữa số lượng khách hàng cá nhân và tổ chức. Đối với dữ liệu khách hàng cá nhân, báo cáo phải nêu rõ tổng số, tỷ lệ phần trăm và kết quả phân loại theo mức độ rủi ro. Điểm đáng chú ý là các tổ chức phải thống kê chi tiết số lượng và tỷ lệ khách hàng là người có ảnh hưởng chính trị (PEP), cũng như nhóm khách hàng VIP và khách hàng ưu tiên.

Đối với phân khúc khách hàng tổ chức, ngoài các yêu cầu tương tự khách hàng cá nhân, các đơn vị chịu sự giám sát còn phải thực hiện báo cáo và phân loại rủi ro đối với các tổ chức hoạt động trong những ngành nghề kinh doanh đặc thù. Danh sách này bao gồm các tổ chức cung cấp dịch vụ chuyển tiền, doanh nghiệp kinh doanh ngoại tệ, sòng bạc và doanh nghiệp kinh doanh trò chơi có thưởng. Cơ quan quản lý cũng đặc biệt lưu tâm đến các ngân hàng đại lý, tổ chức phi lợi nhuận, công ty kinh doanh bất động sản, cửa hàng kinh doanh kim loại quý, đá quý, trang sức, các tổ chức trung gian và tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa.

Kết quả phân loại khách hàng theo ba mức rủi ro bao gồm thấp, trung bình và cao sẽ trở thành căn cứ then chốt để NHNN xác định đối tượng trọng điểm. Từ đó, cơ quan quản lý sẽ thiết lập tần suất, nội dung và quy mô thanh tra, kiểm tra phù hợp, bảo đảm nguyên tắc giám sát chính xác, khách quan và kịp thời.

Thời gian qua, với sự hỗ trợ của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), NHNN đã bước đầu xây dựng và thử nghiệm công cụ giám sát trên cơ sở rủi ro đối với các tổ chức tín dụng. Kết quả cho thấy bộ công cụ này giúp NHNN nhận diện tốt hơn các đối tượng và lĩnh vực rủi ro cao để ưu tiên nguồn lực thanh tra. Tuy nhiên, việc áp dụng vẫn đang ở giai đoạn sơ khởi và thiếu một khuôn khổ pháp lý đồng bộ, tạo ra sự cần thiết cho việc ban hành Thông tư mới nhằm triển khai công tác giám sát phòng, chống rửa tiền một cách toàn diện và hiệu quả.