Nhóm ung thư tăng nhanh ở người trẻ khiến chuyên gia 'bối rối'

Ung thư khởi phát ở người trẻ đang có xu hướng gia tăng tại nhiều quốc gia, đặc biệt với bệnh lý đại trực tràng và ung thư vú. Ảnh: Scilifelab.

Trong Hoàng đế của Bách bệnh: Lịch sử Ung thư (The Emperor of All Maladies: A Biography of Cancer), bác sĩ Siddhartha Mukherjee khắc họa ung thư như một căn bệnh gắn liền với lịch sử và những thay đổi trong môi trường sống của con người - từ thuốc lá, thói quen sinh hoạt đến các tác nhân hóa học và công nghiệp. Cuốn sách đoạt giải Pulitzer năm 2011.

Hơn một thập kỷ sau, một xu hướng đáng chú ý đang khiến câu chuyện ấy được nhìn lại: ung thư không còn chỉ là căn bệnh của tuổi già. Các nghiên cứu gần đây cho thấy tỷ lệ mắc một số loại ung thư đang gia tăng ở người dưới 50 tuổi, đặc biệt là ung thư đại trực tràng và ung thư vú.

Phân tích dựa trên cơ sở dữ liệu Hiệp hội Ung thư lâm sàng Mỹ (ASCO) cho thấy mỗi ngày thế giới ghi nhận hơn 9.000 ca ung thư mới ở người dưới 50 tuổi.

Các loại ung thư phổ biến nhất cũng có sự khác biệt theo giới. Ở nữ, ung thư vú đứng đầu, tiếp theo là ung thư tuyến giáp, ung thư đại trực tràng, u hắc tố và ung thư tử cung. Trong khi đó, ở nam giới, ung thư đại trực tràng là loại phổ biến nhất, sau đó là ung thư thận, u hắc tố, bệnh bạch cầu và u lympho không Hodgkin.

Bên cạnh bức tranh chung về ung thư khởi phát sớm, các nghiên cứu mới cũng cho thấy một diễn biến đáng lo ngại khác là sự gia tăng nhanh của các bệnh ung thư đường tiêu hóa ở người trẻ.

Tại Mỹ, trong giai đoạn 2010-2019, số ca ung thư đường tiêu hóa khởi phát sớm tăng 14,8%, từ 6.431 lên 7.383 ca. Đồng thời, tỷ lệ mắc của nhóm ung thư này tăng trung bình 2,16% mỗi năm - nhanh nhất trong các nhóm ung thư khởi phát sớm được nghiên cứu. Không chỉ ung thư đại trực tràng gia tăng, nhiều loại ung thư khác cũng ghi nhận xu hướng tương tự, bao gồm ung thư tuyến tụy, dạ dày, ruột thừa, đường mật và các khối u thần kinh nội tiết. Riêng ung thư thực quản không cho thấy mức tăng có ý nghĩa thống kê trong nghiên cứu này.

Theo bác sĩ Kimmie Ng, chuyên gia ung thư tiêu hóa tại Viện Ung thư Dana-Farber (Mỹ), việc ung thư đại trực tràng khởi phát sớm gia tăng trong nhiều năm qua thực chất chỉ là dấu hiệu đầu tiên của một xu hướng lớn hơn.

"Bấy lâu nay, sự gia tăng của ung thư đại trực tràng khởi phát sớm giống như một lời cảnh báo về những gì sẽ xảy ra tiếp theo. Đó là chỉ dấu đầu tiên cho thấy nhiều loại ung thư đường tiêu hóa khác cũng đang gia tăng ở người trẻ, và điều này thực sự đáng lo ngại", bà nhận định.

Đến nay, các nhà khoa học vẫn chưa thể đưa ra câu trả lời dứt khoát về nguyên nhân khiến ung thư khởi phát sớm gia tăng.

Theo các nghiên cứu, nhiều yếu tố nguy cơ có thể cùng tác động.

Nhóm yếu tố có thể thay đổi bao gồm béo phì, chế độ ăn thiếu lành mạnh, ít vận động, hút thuốc và sử dụng rượu bia. Các yếu tố không thể thay đổi gồm các bệnh mạn tính như bệnh viêm ruột, tiền sử gia đình và các rối loạn di truyền như hội chứng Lynch.

Theo bác sĩ Ng, khoảng 15-30% các trường hợp ung thư đường tiêu hóa khởi phát sớm mang các biến thể di truyền gây bệnh, cho thấy yếu tố di truyền có vai trò nhất định trong nguy cơ mắc ung thư.

"Tuy nhiên, yếu tố di truyền không đủ để giải thích vì sao các bệnh ung thư này lại gia tăng nhanh đến vậy ở người trẻ", bà nhấn mạnh.

Theo vị chuyên gia, nhiều khả năng sự gia tăng này xuất phát từ sự kết hợp của nhiều yếu tố khác nhau.

"Điều chúng tôi biết là có một yếu tố nào đó trong môi trường sống - có thể là chế độ ăn, một yếu tố lối sống hoặc một tác nhân từ môi trường - đang góp phần khiến các ca ung thư khởi phát sớm gia tăng", theo bác sĩ Ng.

Tuy nhiên, đến nay chưa xác định được một tác nhân môi trường cụ thể nào có thể giải thích toàn bộ xu hướng này.

Để giảm nguy cơ ung thư, mỗi người có thể chủ động duy trì chế độ ăn lành mạnh, hạn chế thực phẩm siêu chế biến, tập luyện thường xuyên, kiểm soát cân nặng, không hút thuốc, hạn chế rượu bia và tiêm vaccine phòng các virus có thể gây ung thư. Việc tầm soát nên được thực hiện theo độ tuổi, nguy cơ cá nhân và khuyến cáo y khoa, thay vì áp dụng chung cho tất cả người dưới 50 tuổi.