Nhộn nhịp làng nghề lợn đất truyền thống

Người thợ đổ đất vào khuôn để làm heo đất.

Dù chịu tác động từ biến động thị trường và sự cạnh tranh của các sản phẩm tiết kiệm hiện đại, lợn đất - vật phẩm quen thuộc gắn với Tết cổ truyền vẫn giữ được chỗ đứng riêng nhờ giá trị văn hóa và nhu cầu biếu tặng dịp đầu năm.

Anh Lê Giang Nam, ngụ tại phường Thủ Dầu Một ( TP Hồ Chí Minh) cho biết, năm nay anh chọn mua lợn đất với hình ảnh cách tân con ngựa để biếu Tết cho bạn bè và người thân. Mua lợn đất theo con giáp vừa mang ý nghĩa may mắn đầu năm, vừa tạo không khí vui vẻ ngày Tết gửi gắm thông điệp tích lũy, sung túc và khởi đầu mới. Đặc biệt, lợn đất vẫn giữ vai trò biểu tượng được trẻ nhỏ thích thú.

Xưởng làm heo đất hơn 30 năm tuổi của ông Nguyễn Văn Nhàn, tại khu phố Khánh Lợi, phường Tân Khánh.

Phường Tân Khánh, TP. Hồ Chí Minh - một trong trong những địa phương còn có nhiều hộ dân bám trụ duy trì nghề làm heo đất thủ công, các nhân lực của xưởng đang tăng công suất để kịp giao hàng cho đầu mối sơn và phân phối đi địa phương khác... Theo ông Đỗ Văn Tuấn, một hộ sản xuất lợn đất hơn 20 năm, giá lợn đất thô năm nay có xu hướng tăng nhẹ so với trước. Trước đây, mỗi con lợn đất bán khoảng 6.000 - 6.500 đồng, nay có thể đạt mức 7.000 đồng/con, tùy thời điểm và số lượng đặt hàng. Trung bình mỗi ngày, cơ sở của ông sản xuất từ 500 đến 700 con; những đợt cao điểm, lượng xuất đi các nơi có thể đạt khoảng 3.000 - 3.500 con.

Quy trình làm lợn đất vẫn được giữ theo phương thức truyền thống, từ khâu chuẩn bị và xử lý đất, xay nhuyễn, đổ khuôn, phơi khô đến nung lò. Đất sét tại địa phương có hàm lượng cao lanh cao, giúp sản phẩm sau nung có độ mịn, màu sắc đẹp và bền. Sau khi hoàn thiện phần thô, lợn đất được chuyển đến các xưởng sơn tại địa bàn hoặc phường Lái Thiêu (TP Hồ Chí Minh) để tạo hình, trang trí, rồi phân phối ra thị trường miền Trung, miền Bắc và xuất sang Campuchia, Lào.

Người làm heo đất gọt dũa lại thành phẩm, chuẩn bị đem phơi.

Không chỉ lợn đất truyền thống, các cơ sở sản xuất còn linh hoạt đổi mới mẫu mã để phù hợp thị hiếu của người dân. Ngoài các dáng quen thuộc, nhiều mẫu nhân vật hoạt hình, con vật ngộ nghĩnh được đưa vào sản xuất nhằm hướng đến trẻ em và phân khúc quà tặng. Đặc biệt, vào mỗi dịp Tết Nguyên đán, sản phẩm theo con giáp của năm cũng luôn được đẩy mạnh.

Ông Nguyễn Văn Nhàn, người gắn bó với nghề hơn 30 năm tại khu phố Khánh Lợi, phường Tân Khánh chia sẻ, việc sản xuất theo con giáp đã trở thành thông lệ của làng nghề. Nhân lực làm lợn đất tại địa phương đều là người trong gia đình, từ bố mẹ truyền cho con cái. Năm nào cũng vậy, cứ theo con giáp mà làm. Năm nay là Tết Bính Ngọ thì tập trung chủ lực vào mẫu con ngựa bên cạnh các mặt hàng truyền thống bán quanh năm.

Những chú heo đất dễ thương được phơi khô dưới nắng, chờ vào lò nung.

Với quy mô sản xuất khoảng 1.000 con mỗi ngày, sản phẩm của cơ sở ông Nhàn được giao trực tiếp cho thương lái, sau đó chuyển đi các hộ sơn màu và phân phối đi địa phương khác. Giá lợn đất thô dao động khá rộng, từ khoảng 3.000 đồng với sản phẩm nhỏ đến 30.000 đồng đối với mẫu lớn. Giá giao tại lò tương đối ổn định, trong khi giá bán lẻ phụ thuộc vào khâu phân phối.

Là một hộ sơn tại địa phương đã hơn 20 năm, bà Nguyễn Lệ, phường Tân Khánh cho rằng, nhu cầu tiêu thụ lợn đất thường tập trung vào hai tháng đầu năm và hai tháng cuối năm. Cuối năm là mùa con giáp, còn các mẫu truyền thống thì đi đều quanh năm.

Theo bà Lệ, đơn hàng thường được đặt với số lượng lớn, có khi lên đến vài nghìn con mỗi đợt, vận chuyển bằng xe tải từ 8 đến 10 tấn để đưa đi các địa phương tiêu thụ. Vào cao điểm, mỗi ngày các xưởng sơn có thể hoàn thiện hơn 1.000 sản phẩm, tùy kích cỡ và mẫu mã. Dù vậy, bà Lệ cũng thừa nhận thị trường hai năm gần đây có dấu hiệu chững lại, sức mua giảm vào các tháng hè, chỉ thực sự sôi động trở lại khi cận Tết.

Các mẫu heo đất được bày bán sau khi được sơn hoàn thiện.

Bên cạnh kênh phân phối truyền thống, lợn đất hiện cũng xuất hiện trên các sàn thương mại điện tử như Shopee, Lazada, phục vụ nhóm khách hàng trẻ với mẫu mã linh hoạt. Tuy nhiên, nhiều hộ sản thủ công như bà Lệ vẫn chủ yếu bán theo mối quen, chưa mạnh dạn đưa sản phẩm lên môi trường số do hạn chế về nhân lực, hiểu biết và khâu vận hành.

Dù còn nhiều khó khăn, nhưng những người làm nghề lợn đất thủ công ở TP Hồ Chí Minh vẫn bền bỉ giữ nghề, góp phần bảo tồn một nét đẹp truyền thống trong đời sống Tết Việt.

Bài và ảnh: Huyền Trang (TTXVN)