Nhu cầu tín dụng phục hồi mạnh mẽ trong bối cảnh Chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng cao

Sự chênh lệch giữa tốc độ tăng trưởng tín dụng và tiền gửi khách hàng khiến tỷ lệ cho vay trên tiền gửi khách hàng liên tục gia tăng trong những năm gần đây

Cuộc đua giữ chân dòng tiền

Dữ liệu cho thấy tín dụng đang tăng nhanh hơn đáng kể so với tốc độ mở rộng của nguồn vốn tiền gửi truyền thống. Trong năm 2025, dư nợ cho vay toàn hệ thống tăng từ 11,9 triệu tỷ đồng lên 14,2 triệu tỷ đồng, tương ứng mức tăng trưởng 19,4%, cao hơn mức tăng 15,0% của tiền gửi khách hàng.

Đến cuối quý I/2026, dư nợ tín dụng tiếp tục tăng thêm 3,6%, đạt 14,7 triệu tỷ đồng, trong khi tiền gửi khách hàng chỉ tăng 0,6%, lên 12,9 triệu tỷ đồng. Sự chênh lệch giữa tốc độ tăng trưởng tín dụng và tiền gửi khách hàng khiến tỷ lệ cho vay trên tiền gửi khách hàng liên tục gia tăng trong những năm gần đây. Từ mức 102,3% năm 2023, chỉ số này đã tăng lên 106,5% năm 2024, 110,6% năm 2025 và đạt 113,9% vào cuối quý I/2026.

Kết quả này chứng tỏ các ngân hàng đang phải sử dụng ngày càng nhiều nguồn vốn ngoài tiền gửi khách hàng để tài trợ cho tăng trưởng tín dụng, bao gồm phát hành giấy tờ có giá, huy động trên thị trường liên ngân hàng và các nguồn vốn trung, dài hạn khác.

Để đáp ứng nhu cầu vốn ngày càng lớn, các ngân hàng đã đẩy mạnh hoạt động huy động. Tổng huy động vốn toàn hệ thống tăng từ 15,3 triệu tỷ đồng năm 2024 lên gần 18,9 triệu tỷ đồng năm 2025, tương đương mức tăng 23,2% - mức cao nhất trong giai đoạn 2022-2025.

Đến cuối quý I/2026, tổng huy động vốn tiếp tục vượt 19,3 triệu tỷ đồng. Việc tổng huy động vốn tăng nhanh hơn tiền gửi khách hàng cũng phản ánh xu hướng các ngân hàng đa dạng hóa cơ cấu nguồn vốn nhằm giảm áp lực thanh khoản và đáp ứng các yêu cầu quản trị an toàn ngày càng chặt chẽ.

Áp lực huy động vốn gia tăng đã nhanh chóng phản ánh lên mặt bằng lãi suất. Sau khi chạm vùng đáy trong năm 2024, lãi suất huy động đã đảo chiều tăng trở lại từ cuối năm 2025 ở hầu hết các nhóm ngân hàng.

Diễn biến này phần nào gợi nhớ giai đoạn cạnh tranh huy động vốn năm 2022, song nguyên nhân có sự khác biệt đáng kể. Nếu như áp lực lãi suất giai đoạn 2022 chủ yếu xuất phát từ căng thẳng thanh khoản và những biến động của môi trường vĩ mô toàn cầu, thì đợt tăng lãi suất hiện nay chủ yếu phản ánh nhu cầu chuẩn bị nguồn vốn cho tăng trưởng tín dụng và yêu cầu nâng cao các chỉ tiêu an toàn hoạt động.

Trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng tín dụng năm 2026 tiếp tục được duy trì ở mức cao, cuộc cạnh tranh huy động vốn nhiều khả năng sẽ còn kéo dài, qua đó tạo thêm sức ép lên chi phí vốn, biên lãi ròng (NIM) và hiệu quả sinh lời của ngành ngân hàng trong thời gian tới.

Sức bền tăng trưởng được đo bằng chất lượng tài sản

Theo các chuyên gia phân tích, trong khi tăng trưởng tín dụng và lợi nhuận tiếp tục duy trì xu hướng tích cực, chất lượng tài sản vẫn là một trong những vấn đề được quan tâm hàng đầu đối với hệ thống ngân hàng, buộc các ngân hàng tiếp tục duy trì chính sách trích lập dự phòng thận trọng.

Điều này cho thấy áp lực chất lượng tài sản vẫn chưa thực sự được giải tỏa dù môi trường kinh doanh đã có những tín hiệu cải thiện. Mặc dù tỷ lệ nợ xấu toàn ngành đã giảm từ 1,93% năm 2023 xuống 1,86% năm 2025 nhờ tăng trưởng tín dụng tích cực và nỗ lực xử lý nợ của các ngân hàng, chỉ số này đã tăng trở lại lên 1,98% trong quý I/2026, cho thấy áp lực chất lượng tài sản vẫn hiện hữu.

Xét theo quy mô ngân hàng, nhóm có tổng tài sản trên 1 triệu tỷ đồng tiếp tục duy trì chất lượng tài sản tốt nhất với tỷ lệ nợ xấu chỉ 1,45% trong quý I/2026, dù quy mô nợ xấu đã tăng lên gần 143 nghìn tỷ đồng và chiếm gần một nửa tổng nợ xấu toàn hệ thống.

Ngược lại, nhóm ngân hàng có quy mô tài sản từ 500 nghìn tỷ đồng đến 1 triệu tỷ đồng ghi nhận áp lực lớn nhất khi tỷ lệ nợ xấu tăng từ 1,75% năm 2022 lên 3,28% trong quý I/2026, đồng thời quy mô nợ xấu vượt 97 nghìn tỷ đồng, tăng hơn 3 lần sau 4 năm.

Trong khi đó, nhóm ngân hàng dưới 500 nghìn tỷ đồng đã cải thiện đáng kể chất lượng tài sản khi tỷ lệ nợ xấu giảm từ mức đỉnh 3,48% năm 2023 xuống 2,78% trong quý I/2026, song quy mô nợ xấu vẫn ở mức trên 50 nghìn tỷ đồng. Diễn biến trên cho thấy nhóm ngân hàng quy mô trung bình là nhóm chịu nhiều sức ép nhất về chất lượng tài sản trong giai đoạn hiện nay.

Song song với sự gia tăng của nợ xấu, khả năng bao phủ rủi ro của hệ thống đang có xu hướng suy giảm. Tỷ lệ bao phủ nợ xấu (LLR) toàn ngành giảm từ 121,8% năm 2022 xuống còn 82,9% năm 2025 và tiếp tục giảm xuống 80,1% trong quý I/2026.

Đặc biệt, nhóm ngân hàng trên 1 triệu tỷ đồng - vốn là nhóm sở hữu bộ đệm dự phòng mạnh nhất hệ thống - cũng ghi nhận LLR giảm mạnh từ 163,5% xuống còn 106,7% trong cùng giai đoạn. Điều này cho thấy tốc độ gia tăng nợ xấu đang nhanh hơn khả năng tích lũy dự phòng của nhiều ngân hàng.

Xu hướng trên phản ánh một thực tế rằng mặc dù lợi nhuận ngành ngân hàng vẫn tăng trưởng tích cực, một phần đáng kể nguồn lực vẫn đang được sử dụng để xử lý và dự phòng cho các khoản nợ tiềm ẩn rủi ro.

Trong bối cảnh tín dụng tiếp tục được thúc đẩy nhằm hỗ trợ tăng trưởng kinh tế, chất lượng tài sản sẽ tiếp tục là yếu tố then chốt quyết định mức độ bền vững của lợi nhuận và là tiêu chí phân hóa quan trọng giữa các ngân hàng trong giai đoạn tới./.