Nhu cầu vay margin cá nhân thấp, rủi ro khi công ty chứng khoán tập trung tín dụng ở vài khách hàng lớn

Ngành chứng khoán Việt Nam trải qua nửa đầu năm 2026 đầy thách thức khi mặt bằng lãi suất cao và những bất ổn địa chính trị ảnh hưởng đến tâm lý nhà đầu tư và hoạt động giao dịch cổ phiếu, mặc dù thị trường đã được FTSE nâng hạng. Chi phí vốn gia tăng và lợi suất đầu tư cổ phiếu suy giảm gây áp lực lên khả năng sinh lời của toàn ngành, đặc biệt đối với các công ty có tỷ trọng đầu tư cổ phiếu cao.

Trong cập nhật mới đây, VISRating kỳ vọng rủi ro tập trung tín dụng sẽ tiếp tục gia tăng trong nửa cuối năm 2026 khi các công ty chứng khoán mở rộng hoạt động kinh doanh. Tuy nhiên, khả năng tiếp cận nguồn vốn nước ngoài và nguồn vốn dài hạn từ phát hành trái phiếu sẽ phần nào giảm áp lực cấp vốn.

Tỷ lệ khẩu vị rủi ro của toàn ngành tăng lên 21% trong quý 2/2026, từ mức 19% năm 2025, chủ yếu do gia tăng đầu tư vào trái phiếu của một số doanh nghiệp bất động sản tại các công ty chứng khoán liên kết ngân hàng.

Phần lớn trái phiếu của các doanh nghiệp bất động sản và nghỉ dưỡng đang gặp khó khăn, như TPS và VND, sẽ mất nhiều thời gian hơn để thu hồi các khoản đầu tư do lãi suất cao làm suy giảm dòng tiền của tổ chức phát hành và làm chậm quá trình xử lý tài sản bảo đảm.

Mức độ tập trung tín dụng trong hoạt động cho vay ký quỹ gia tăng khi nhu cầu vay của khách hàng cá nhân ở mức thấp, thúc đẩy các công ty chứng khoán có liên kết với ngân hàng mở rộng quy mô đối với một số khách hàng lớn.

VISRating kỳ vọng rủi ro tập trung tín dụng của toàn ngành sẽ tiếp tục gia tăng trong nửa cuối năm 2026, do dư nợ ngày càng tập trung vào một số tổ chức phát hành trái phiếu và khách hàng vay ký quỹ lớn. Điều này làm suy giảm khả năng chống chịu của các công ty nếu các khách hàng này gặp áp lực tài chính.

VnEconomy bóc tách số liệu từ VISRating cho thấy, dư nợ cho vay ký quỹ tăng khá đều từ năm 2024 và tăng tốc rõ rệt từ nửa cuối năm 2025. Đến quý 2/2026, dư nợ đã lên mức cao nhất, vượt đáng kể so với mức đầu năm 2024. Đáng chú ý, xu hướng tăng dư nợ diễn ra ngay cả khi nhu cầu giao dịch của nhà đầu tư cá nhân chưa thực sự mạnh.

Điểm đáng lưu ý hơn nằm ở tỷ lệ cho vay ký quỹ trên giá trị giao dịch của nhà đầu tư. Chỉ tiêu này dao động quanh mức 8-10% trong phần lớn năm 2024, sau đó có thời điểm tăng mạnh lên khoảng 17% trong quý 1/2025. Sau khi điều chỉnh trong quý 2 và quý 3/2025, tỷ lệ này tiếp tục tăng trở lại, đạt khoảng 17% trong quý 2/2026.

Diễn biến trên cho thấy tốc độ mở rộng dư nợ cho vay ký quỹ đang nhanh hơn tương đối so với quy mô giao dịch của nhà đầu tư. Nói cách khác, các công ty chứng khoán đang gia tăng mức độ sử dụng bảng cân đối để hỗ trợ hoạt động cho vay ký quỹ, trong bối cảnh nhu cầu từ nhóm khách hàng cá nhân còn hạn chế.

Đây vừa là cơ hội vừa là điểm cần theo dõi đối với ngành chứng khoán. Khi thị trường thuận lợi, dư nợ ký quỹ tăng có thể giúp các công ty chứng khoán mở rộng thu nhập từ hoạt động cho vay và cải thiện thị phần. Tuy nhiên, mức độ tập trung tín dụng cao cũng làm gia tăng rủi ro nếu thị trường điều chỉnh mạnh hoặc một số khách hàng lớn gặp vấn đề về khả năng tài chính. Khi đó, việc xử lý tài sản bảo đảm có thể mất nhiều thời gian hơn, đặc biệt trong bối cảnh thanh khoản thị trường suy yếu.

Tỷ lệ đòn bẩy toàn ngành giảm từ 2,4 lần năm 2025 xuống 2,2 lần trong nửa đầu năm 2026, nhờ các công ty HDBS, LPS, VCBS và VIX huy động thành công tổng cộng 40 nghìn tỷ đồng vốn mới.

Tuy nhiên, một số công ty liên kết ngân hàng tăng trưởng nhanh, như TCX, VPX đã tăng vay ngắn hạn để tài trợ cho hoạt động cho vay ký quỹ và đầu tư trái phiếu, qua đó hỗ trợ mở rộng thị phần.

VISRating cũng kỳ vọng tỷ lệ đòn bẩy toàn ngành sẽ tăng trở lại lên 2,3-2,4 lần trong nửa cuối năm 2026, do nhu cầu vay vốn tăng khi quy mô bảng cân đối tiếp tục mở rộng, trong khi điều kiện thị trường chứng khoán kém thuận lợi sẽ hạn chế khả năng tăng vốn chủ.

Nếu không huy động thêm vốn trong nửa cuối năm 2026, các công ty có hoạt động cho vay ký quỹ, như BSI, CTS, và đầu tư trái phiếu, như TCX, HDS, đang tiệm cận giới hạn quy định sẽ gặp khó khăn trong việc duy trì tăng trưởng lợi nhuận từ các mảng kinh doanh cốt lõi.