Như dòng sông chở nặng phù sa
Có những người thầy đi qua cuộc đời học trò bằng những bài giảng, nhưng cũng có những người thầy để lại dấu ấn bằng phong cách và cả những điều tưởng như chẳng liên quan gì đến bài học. Với tôi, thầy giáo Ngô Gia Võ là một người thầy như thế, thầy như dòng sông chở nặng phù sa bồi đắp tri thức và cách sống cho bao thế hệ học trò.

Thầy giáo Ngô Gia Võ (ngoài cùng bên phải) cùng giảng viên Trường Đại học Sư phạm, Đại học Thái Nguyên, dịp kỷ niệm 60 năm Ngày thành lập trường.
Những giờ học khác biệt
Cơ duyên cho tôi gặp thầy Ngô Gia Võ từ những năm đầu thập niên 90 của thế kỷ trước, khi thầy là một trong những người tiên phong mở lớp ôn luyện thi vào Trường Đại học Sư phạm Việt Bắc. Tôi là một trong những học trò thuộc lớp đầu tiên ấy.
Thầy Ngô Gia Võ có một cách giảng văn rất riêng, cùng một câu thơ, một đoạn văn, qua cách phân tích của thầy, bỗng mở ra những tầng nghĩa mới mẻ, đôi khi khiến chúng tôi ngỡ ngàng. Văn chương không còn là những khuôn mẫu phải ghi nhớ, không chỉ là những lời bình có sẵn trong sách tham khảo, mà trở thành một thế giới sống động, có cảm xúc, có suy tư và có cả những tranh luận không dễ đi đến hồi kết.
Thầy không lên lớp bằng vẻ đạo mạo, khuôn phép thường thấy. Trong giờ giảng, thầy có thể đang phân tích một áng văn cổ điển, bất chợt chuyển sang một câu chuyện đời thường, một trải nghiệm cá nhân, rồi lại dẫn dắt chúng tôi trở về với tác phẩm bằng một cách rất bất ngờ. Khoảng cách thầy trò vì thế dường như được rút ngắn.
Thầy nói chuyện với học trò như những người bạn, không tạo ra một ranh giới quá lớn giữa người truyền đạt kiến thức và người tiếp nhận. Có khi chúng tôi tranh luận với thầy, có khi cười nghiêng ngả vì một câu chuyện ngoài lề, nhưng sau tất cả, điều đọng lại vẫn là tình yêu văn chương và sự háo hức được đến lớp.
Đến bây giờ tôi nghĩ, đó là điều không dễ có ở một người dạy văn. Bởi muốn khiến học trò yêu văn, trước hết người thầy phải thực sự sống trong văn chương, phải có một tâm hồn rộng mở và một cá tính đủ sức truyền cảm hứng.
Nếu những buổi ôn thi là cánh cửa đưa chúng tôi đến với thầy thì bốn năm đại học ở Trường Đại học Sư phạm là khoảng thời gian để tình cảm thầy trò trở nên sâu đậm. Sinh viên nam Khoa Ngữ văn ngày ấy không nhiều nhưng hầu hết đều thích phong cách của thầy.
Thầy không chỉ là một giảng viên có cách bình văn cuốn hút mà còn là người có rất nhiều đam mê, từ văn chương, thể thao đến những sở thích rất đời. Ví như việc thầy "cầm đầu" đội bóng đá của Khoa Ngữ văn. Đội bóng của khoa có thể không phải đội mạnh nhất, nhưng tinh thần thể thao thì chẳng hề kém.
Những chàng sinh viên văn khoa vốn quen với sách vở, thơ phú, những bài phân tích tác phẩm lại có dịp được sống với một niềm đam mê rất đàn ông bên người thầy của mình.
Không chỉ có sân bóng, giảng đường, những buổi chuyện trò văn chương, thầy còn có sức hút ở những cuộc vui đời thường. Bên chén trà, thầy vẫn là thầy Võ với lối nói chuyện không thể nhầm lẫn. Chuyện văn chương, chuyện thế sự, chuyện con người, chuyện được mất trong cuộc đời... tất cả đều có thể trở thành chủ đề.
Có lẽ, chính những điều ấy đã tạo nên một sức hấp dẫn rất riêng. Thầy không chỉ dạy chúng tôi cách đọc một tác phẩm văn học, cảm nhận một câu thơ, mà còn dạy chúng tôi cách sống: hãy có đam mê, thể hiện cá tính, hãy biết yêu cái đẹp và đừng để cuộc sống trở nên nhạt nhẽo bởi những khuôn phép cứng nhắc.
Thầy giáo - nhà thơ
Sau này, khi đã rời trường, tôi mới có dịp nhìn rõ hơn một phần khác trong con người thầy: nhà thơ Võ Sa Hà. Thầy tên thật là Ngô Gia Võ, sinh năm 1957 tại Quảng Uyên, Cao Bằng. Năm 1976, thầy xuống Thái Nguyên học Khoa Văn, Trường Đại học Sư phạm Việt Bắc.
Tốt nghiệp năm 1980, thầy được giữ lại làm cán bộ giảng dạy. Sau thời gian phục vụ trong quân đội, năm 1984 thầy trở lại trường tiếp tục công tác. Thầy là Tiến sĩ, hội viên Hội Nhà văn Việt Nam, nguyên giảng viên Khoa Ngữ văn và nguyên Chủ nhiệm Khoa Giáo dục Tiểu học, Trường Đại học Sư phạm thuộc Đại học Thái Nguyên.

Thầy giáo Ngô Gia Võ và học trò Khoa Ngữ Văn K25.
Điều thú vị là thầy vừa là người đứng trên bục giảng truyền tình yêu văn chương cho bao thế hệ sinh viên, vừa là người miệt mài sáng tạo văn chương bằng chính những trải nghiệm của đời mình.
Với bút danh Võ Sa Hà, thầy đã xuất bản nhiều tập thơ như: Sóng nhạc hồn tôi, Ngựa đá, Cánh chim về núi, Lửa trắng. Thơ của thầy mang dấu ấn một tâm hồn gắn bó sâu nặng với miền núi, với quê hương Cao Bằng, Thái Nguyên, với những phận người và những suy tư về con người.
Trong những bài viết chân dung về nhà thơ, người ta nhắc đến một Võ Sa Hà nhiều trải nghiệm, giàu nội lực, có cá tính sáng tạo và một tình yêu đặc biệt đối với thơ ca.
Tôi nhớ đến những câu thơ trong bài "Với các em" của thầy sáng tác năm 1993, được Khoa Ngữ văn giới thiệu trong dịp kỷ niệm 60 năm thành lập khoa mới đây:
"Nếu có thể xin một lần
Xin một lần thôi quay về bầu trời cũ
Để những gương mặt thầy cô giáo già nua
Sống lại một nỗi niềm!"
Đọc những câu thơ ấy, tôi có cảm giác như thầy đang nói hộ tâm trạng của rất nhiều học trò cũ. Bởi sau bao nhiêu năm tháng, điều khiến người ta muốn trở về không hẳn là mái trường, giảng đường hay những hàng cây cũ, mà chính là những con người từng làm nên một phần thanh xuân của mình.
Thời gian có thể làm thay đổi nhiều thứ, những chàng sinh viên năm xưa giờ đã có gia đình, có công việc, có những lo toan riêng. Mái tóc xanh ngày nào đã ít nhiều điểm bạc, nhưng mỗi khi gặp lại thầy chúng tôi vẫn nhận ra ngay cái phong thái quen thuộc xa xưa.
Tôi thường nghĩ, nếu chỉ tính bằng số giờ lên lớp thì bốn năm đại học có thể là một quãng thời gian không quá dài. Nhưng nếu tính bằng những dấu ấn mà một người thầy để lại trong tâm hồn học trò thì có những người thầy theo ta suốt cả cuộc đời.
Và tôi tin rằng, trong ký ức của nhiều thế hệ học trò Khoa Ngữ văn, Đại học Sư phạm, Đại học Thái Nguyên, hình ảnh thầy Ngô Gia Võ luôn còn nguyên vẹn: một thầy giáo dạy văn có chút bụi bặm, phong trần; một thi sĩ mang bút danh Võ Sa Hà, một người mê bóng đá, thích chuyện trò và luôn có cách riêng để làm cho cuộc sống trở nên thú vị.
Nguồn Thái Nguyên: https://baothainguyen.vn/nhu-dong-song-cho-nang-phu-sa

