Những bài học chiến lược thúc đẩy Iran hướng tới khả năng tự lực răn đe

Tên lửa được phóng trong cuộc tập trận Eqtedar ở Iran. Ảnh: IRNA/TTXVN

Iran bước vào năm 2026 trong một bối cảnh đầy thách thức: khủng hoảng tiền tệ, suy thoái kinh tế kéo dài và làn sóng biểu tình trong nước. Các chuyên gia được trích dẫn bởi tờ National (UAE) cho rằng, Tehran đang phải đối mặt với những bài học chiến lược xương máu sau một năm 2025 đầy biến động, từ cú sốc của cuộc đối đầu trực tiếp với Israel đến sự suy yếu của mạng lưới dân quân ủy nhiệm tại khu vực.

Trong nước, sự đổ vỡ của ngoại giao hạt nhân và việc tái áp đặt lệnh trừng phạt (đặc biệt là sau khi châu Âu khôi phục các lệnh trừng phạt vào tháng 9/2025) đã đẩy đồng rial xuống mức thấp lịch sử. Hiện nay, đồng rial giao dịch ở mức khoảng 1,3 triệu đổi 1 USD, khiến lạm phát tăng vọt trên 50%. Quốc gia hơn 90 triệu dân này không chỉ vật lộn với giá thực phẩm leo thang mà còn phải đối mặt với hạn hán và tình trạng mất điện diện rộng.

Tổng thống Masoud Pezeshkian mới đây đã cảnh báo về sự chia rẽ nội bộ và thừa nhận nước này đang trong một "cuộc chiến toàn diện" về kinh tế và chính trị với Mỹ, châu Âu và Israel. Đối với Tehran, năm 2026 được xem là "năm của những điều khó dự báo".

Chuyển dịch học thuyết: Từ "phòng thủ từ xa" đến "tự lực răn đe"

Dù đối mặt với khó khăn, tuyên bố chính thức của Iran vẫn khẳng định 2025 là năm của "sự kiên cường". Điểm mấu chốt thay đổi chiến lược của Iran bắt nguồn từ cuộc chiến 12 ngày với Israel vào tháng 6/2025 (Chiến dịch "Rising Lion - Sư tử Trỗi dậy"). Cuộc xung đột này đã làm bộc lộ những lỗ hổng an ninh nghiêm trọng.

Nhà bình luận về các vấn đề Trung Đông Ali Mousavi Khalkhali nhận định với tờ National: “Điểm yếu lớn nhất nằm ở lĩnh vực tình báo và an ninh”. Các hoạt động gây bất ổn nội bộ và thiết bị bay không người lái xâm nhập đã tấn công trực diện vào các hệ thống radar phòng không và bệ phóng tên lửa ngay trên đất Iran.

Đáp lại, Tehran đã bắt đầu một lộ trình tái thiết quân sự quyết liệt. Thứ nhất, cải tổ bộ máy: Thành lập Hội đồng Quốc phòng mới vào tháng 8/2025 để hợp nhất quyền quyết định thời chiến và thay thế hàng loạt chỉ huy quân sự cấp cao.

Thứ hai, tăng cường nội lực: Thay vì chỉ dựa vào "Trục Kháng chiến" (Hezbollah, Hamas, Houthi) như trước, Iran tập trung bảo vệ lãnh thổ bằng cách bổ sung kho tên lửa đạn đạo và tăng cường lưới lửa phòng không.

Thứ ba, tín hiệu răn đe: Các cuộc tập trận gần đây thử nghiệm tên lửa tiên tiến đã khiến Israel lo ngại về một cuộc tấn công phủ đầu, dù các chuyên gia Iran như Mahdi Bakhtiari khẳng định nước này "chưa bao giờ hành động trước".

"Đòn bẩy' từ hồ sơ hạt nhân

Mặc dù Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố các căn cứ hạt nhân của Iran đã bị "phá hủy hoàn toàn" sau các cuộc không kích bằng máy bay ném bom B-2, các báo cáo tình báo lại cho thấy sự thụt lùi chỉ kéo dài từ vài tháng đến vài năm. Trước khi nổ ra xung đột, Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) báo cáo Iran sở hữu hơn 400 kg uranium làm giàu đến mức 60% - ngưỡng cận kề vũ khí hạt nhân.

Chuyên gia phân tích về các vấn đề Iran Hadi Mohammadi nhấn mạnh: "Kiến thức thu được trong hơn 20 năm không thể bị xóa sạch chỉ bằng vài trận bom hay việc ám sát các nhà khoa học". Điều này cho thấy Iran vẫn giữ được năng lực kỹ thuật cốt lõi làm công cụ mặc cả trên bàn đàm phán.

Cuộc chiến tháng 6/2025 cũng mang lại bài học về quan hệ đối ngoại. Nhiều nhà phân tích chỉ ra rằng sự hỗ trợ từ Nga và Trung Quốc trong thực tế chiến tranh vẫn còn hạn chế, củng cố niềm tin của Tehran rằng họ "phần lớn vẫn phải đứng một mình".

Hiện tại, đòn bẩy thực sự của Iran nằm ở khả năng sản xuất hàng nghìn tên lửa và thiết bị bay không người lái mỗi tháng. Bất chấp những tổn thất của các nhóm dân quân thân Iran, Tehran đang chuyển hướng sang khả năng tự lực răn đe, coi đó là nền tảng cốt yếu để duy trì an ninh lâu dài và vị thế ngoại giao trong tương lai.

Công Thuận/Báo Tin tức và Dân tộc