Những bóng hồng kiến tạo kinh tế xanh

Giữa khán phòng trang nghiêm của một hội thảo chuyên đề về phát triển bền vững, chị Kim Lê dường như “lọt thỏm” giữa những chuyên gia nước ngoài cao lớn. Cho đến khi chị cất lời phát biểu, ít ai ngờ được cô gái có vẻ ngoài nhỏ bé và giản dị ấy, bằng chất giọng có phần cương nghị, lại đưa ra nhiều luận điểm thuyết phục với những dẫn chứng khoa học.

Và nếu không biết đến từ trước, có lẽ cũng ít ai ngờ rằng cô gái 9x ấy là đối tác tư vấn của không ít doanh nghiệp nước ngoài hoạt động tại Việt Nam, góp phần quan trọng cho những thay đổi từ tận sâu trong cấu trúc vận hành nhằm tiết kiệm tài nguyên, tiết giảm phát thải của những cơ sở sản xuất đồ sộ.

Cách đó không xa, trong văn phòng hiện đại của một ngân hàng quốc tế, chị Võ Ngọc Tuyền (Kelly), với nụ cười tươi, tỉ mỉ đặt từng câu hỏi đào sâu về cách một vị trí công việc có thể tạo ra tác động lan tỏa tới môi trường, cộng đồng và xã hội.

Khéo léo khai thác câu chuyện chuyên môn của vị khách mời, Tuyền cũng dẫn dắt người xem, đặc biệt là các bạn trẻ, tới thông điệp: làm trong lĩnh vực phát triển bền vững không phải là sự hy sinh lợi ích kinh tế, mà là một lựa chọn nghề nghiệp văn minh, đẳng cấp và đầy tiềm năng thăng tiến.

Hai người phụ nữ trẻ với hai dự án khởi nghiệp, hai cách tiếp cận phát triển bền vững. Một người đi sâu vào giải quyết bài toán "phần cứng" về kỹ thuật, hệ thống và quy trình; một người bền bỉ vun trồng "phần mềm" là tư duy, nhận thức và văn hóa.

Dẫu khác biệt về phương thức, họ gặp nhau ở một giao điểm chung: Khát vọng kiến tạo một Việt Nam bền vững bằng chính năng lực chuyên môn và sự kiên định của người phụ nữ hiện đại.

Dấn thân

Tốt nghiệp cử nhân quản trị kinh doanh tại Đại học Sunderland, London, Kim mất thêm hai năm học về kinh tế học hành vi và tâm lý học theo chương trình học tập suốt đời của Đại học Oxford. Quãng thời gian đó không chỉ tích lũy tri thức mà manh nha định hình cho cô gái trẻ hướng đi trong tương lai.

Trở về Việt Nam, chị đảm nhiệm vị trí về phát triển bền vững và tuân thủ tại một số doanh nghiệp sản xuất. Quá trình làm việc, đi sâu vào chuỗi cung ứng và vận hành giúp chị nhận ra nền kinh tế, sản xuất đang đẩy thế giới đến những rủi ro từ sự thiếu bền vững.

Mong muốn tạo ra thay đổi từ gốc rễ, đến năm 2019, Kim thành lập CL2B – Closed loops to balance (khép kín vòng lặp để cân bằng), công ty tư vấn về kinh tế tuần hoàn đầu tiên tại Việt Nam.

Chị Kim Lê, co-founder&CEO CL2B.

Bất chấp cơn khủng hoảng từ Covid-19 cũng như biến động kinh tế, chính trị toàn cầu, CL2B nhanh chóng trở thành cái tên uy tín trong giới tư vấn. Cùng với các cộng sự tại CL2B, Kim cùng các cộng sự tiến hành hàng chục nghiên cứu về kinh tế tuần hoàn, tư vấn thành công cho nhiều doanh nghiệp, tổ chức trong nước và quốc tế, có thể kể đến như siêu cảng nước sâu Gemalink, Liên minh Tái chế bao bì Việt Nam hay hãng thời trang toàn cầu H&M.

Trong khi đó, Kelly lựa chọn một cách tiếp cận khác, thông qua truyền thông và giáo dục để thay đổi nhận thức, hành vi và trang bị kỹ năng cho giới trẻ, lực lượng lao động và cũng là lực lượng tiêu dùng chính của nền kinh tế trong tương lai.

Sinh ra và lớn lên tại một con hẻm nhỏ giữa TP.HCM hoa lệ, Kelly có cơ hội được chứng kiến những chuyển động đa chiều của đời sống đô thị. Sự phát triển như vũ bão của nền kinh tế mở ra nhiều cơ hội nhưng cũng để lại không ít khoảng trống về xã hội và môi trường.

Những quan sát thực tế ấy đã thôi thúc chị tìm kiếm một giải pháp kết nối, để sự phát triển không chỉ đo đếm bằng những con số tài chính mà còn bằng những giá trị bền vững cho cộng đồng.

Sau nhiều năm làm việc cho doanh nghiệp đa quốc gia và tổ chức phi lợi nhuận, Kelly bắt đầu triển khai dự án Dear Our Community, khởi điểm là một chuỗi podcast về “nghề bền vững” sau đó phát triển thành doanh nghiệp với hệ sinh thái truyền thông và giáo dục hướng đến người trẻ.

Vượt chông gai

Tiếp xúc với chị Kim, không khó để nhận ra thái độ đầy cương quyết của một cô gái trẻ trước những vấn đề môi trường, xã hội. Không chấp nhận thỏa hiệp, không hài lòng với những tô vẽ hoa mỹ hay những cải thiện chỉ mang tính “tốt hơn một chút”, Kim đào sâu vào tận cùng vấn đề, mong muốn giải quyết những bất ổn một cách toàn diện.

Thái độ đó giúp chị nhận được sự tin tưởng và kính trọng từ cộng đồng học thuật, nghiên cứu về kinh tế tuần hoàn cũng như những doanh nhân, chuyên gia đang mong muốn tìm kiếm giải pháp bền vững hóa chuỗi cung ứng.

Dù vậy, Kim không ít lần cảm thấy hoang mang và bất lực trước những vấn đề môi trường ngày càng trầm trọng, cả những tư duy “ăn xổi”, thái độ thờ ơ, giải pháp mang tính “đối phó” của một bộ phận doanh nghiệp.

Nhưng thay vì chùn bước, sự hoang mang ấy lại trở thành chất xúc tác để Kim càng thêm quyết liệt. Chị hiểu rằng thay đổi cấu trúc của một nền kinh tế tuyến tính đã vận hành hàng trăm năm không phải là câu chuyện một sớm một chiều.

Không rao giảng đạo lý, Kim chọn cách chứng minh bằng những con số thực tế, dùng lợi ích dài hạn và trách nhiệm con người với xã hội và với hành tinh để thuyết phục các chủ doanh nghiệp bước vào con đường ứng dụng kinh tế tuần hoàn.

Từng điểm nghẽn được tháo gỡ, từng quy trình được tối ưu hóa, dù là nhỏ nhất, đều là những viên gạch vững chắc giữ cho Kim ngọn lửa nhiệt huyết với nghề.

Về phần Kelly, khó khăn của chị lại mang một hình hài khác. Khởi nghiệp trong lĩnh vực giáo dục và truyền thông về phát triển bền vững đồng nghĩa với việc phải bán một sản phẩm "vô hình".

Có một thực tế là đại đa số các startup đều thất bại bởi nhiều lý do, từ thị trường chưa thực sự có nhu cầu cho đến khả năng quản trị, cân đối tài chính. Bài toán vận hành doanh nghiệp càng khó nhằn hơn với Dear Our Community, một startup muốn đạt được sự cân bằng giữa kinh tế và việc tạo ra giá trị lan tỏa.

May mắn, ý tưởng độc đáo cũng như sự nhiệt huyết của Kelly nhận được sự quan tâm và đánh giá cao của một số chuyên gia, doanh nghiệp, những cá nhân, tập thể mong mỏi đóng góp điều gì đó thiết thực cho cộng đồng và xã hội.

Từ những kết nối sâu sắc, chị và các cộng sự thiết kế nhiều chương trình sáng tạo, bao gồm việc tiếp nối chuỗi podcast, mở các khóa đào tạo gắn với thực hành ngay tại doanh nghiệp về tính bền vững hay những hội thảo, tọa đàm với nội dung thảo luận lắng đọng, đi vào chiều sâu.

Chị Võ Ngọc Tuyền, Founder&CEO Dear Our Community.

Đến với Dear Our Community, các bạn trẻ không được dạy cách “giải cứu thế giới”. Thay vào đó, bằng sự tinh tế, khả năng thấu cảm, Kelly cùng đội ngũ của mình hướng người trẻ tới tư duy đúng, lấy đó làm nền tảng để bắt đầu hành trình tạo tác động từ những thay đổi nhỏ nhất.

“Nếu bạn đang làm một cái gì đó mà mọi người ai cũng muốn bạn tồn tại và thành công, thì có nghĩa là bạn đang làm điều gì đó đúng”, Kelly dẫn lại lời của một doanh nhân nổi tiếng, lấy đó làm phương châm, nhìn về những cá nhân, tổ chức đang ủng hộ Dear Our Community để tạo động lực, vượt qua khó khăn và bước tiếp.

Những người phụ nữ kiến tạo tương lai

Kim và Kelly không phải hai mảnh ghép cá biệt. Guồng quay của bánh xe phát triển bền vững không vắng bóng lực đẩy từ người phụ nữ.

Họ có thể là những nữ lãnh đạo cấp cao đang từng ngày đưa tiêu chí vào chiến lược cốt lõi của các tập đoàn lớn, hay những nhà sáng lập trẻ của các dự án vật liệu xanh đang nở rộ. Thế nhưng, bức tranh kinh tế xanh ấy sẽ chẳng thể trọn vẹn nếu thiếu đi những mảnh ghép thầm lặng và dung dị nhất.

Đó là bàn tay thoăn thoắt của người nữ công nhân xí nghiệp may, đang chắt chiu, tính toán rập cắt sao cho tiết kiệm từng tấc vải, giảm thiểu tối đa rác thải công nghiệp.

Đó là những nữ công nhân vệ sinh môi trường cần mẫn quét dọn, gom nhặt và phân loại rác trên những góc phố chìm sâu trong sương đêm.

Hay đó là bóng dáng tảo tần cùng chiếc xe đạp cọc cạch của những cô, những chị làm nghề thu mua ve chai, đồng nát.

Dưới góc nhìn của phát triển bền vững, họ chính là những "mắt xích" quan trọng, những người đã âm thầm vận hành nền kinh tế tuần hoàn từ rất lâu trước khi khái niệm này được định hình và xướng tên trong các hội thảo sang trọng.

Dù ở vị trí nào, một chuyên gia hoạch định chiến lược vĩ mô hay một người lao động tự do mưu sinh qua ngày, những người phụ nữ ấy đều mang trong mình bản năng vun đắp và gìn giữ cho thế hệ tương lai.

Sự nhạy bén, tính chắt chiu cùng khả năng ưu tiên các giá trị chung thay vì lợi ích cục bộ của phái nữ đã trở thành "quyền lực mềm" để dẫn dắt những thay đổi lớn lao.

Hành trình hướng tới mục tiêu Net Zero và nền kinh tế tuần hoàn của Việt Nam chắc chắn sẽ còn dài và nhiều thách thức.

Tuy nhiên, với sự góp sức của những "bóng hồng", từ những nhà khởi nghiệp mang tinh thần chiến binh như Kim hay Kelly, cho đến hàng triệu nữ lao động thầm lặng ngoài kia, chúng ta hoàn toàn có quyền tin tưởng vào một bước chuyển mình rực rỡ.

Ở đó, kinh tế xanh không chỉ là những cam kết trên giấy mà là một hiện thực sống động được kiến tạo nên bởi trí tuệ, sự kiên định và cả tình yêu thương bền bỉ của người phụ nữ Việt Nam.

Phạm Sơn