Những bước chân mỏi trước cánh cửa an cư

Và cũng chính lúc ấy, các “đường dây” môi giới, “suất ngoại giao”, “bao đậu hồ sơ” lại mọc lên như nấm sau mưa, len lỏi vào từng dự án, từng bộ hồ sơ, từng giấc mơ đang phải đánh đổi bằng thời gian, tiền bạc và công sức của người lao động.

10 giờ sáng, tại điểm tiếp nhận hồ sơ nhà ở xã hội ở Đông Anh, không khí căng thẳng. Người đến sau hỏi người đến trước. Người cầm hồ sơ đứng chờ. Người tranh thủ gọi điện hỏi lại thủ tục. Ai cũng sợ thiếu giấy tờ. Ai cũng sợ lỡ lượt.

Những câu hỏi dồn dập. Những bước chân đi lại liên tục. Và trên hết là tâm lý mệt mỏi của người dân khi thủ tục kéo dài hơn dự tính. Chị Hoàng Thị Hạnh, một trong nhiều người có mặt tại đây, cho biết chị đã phải xin nghỉ làm nhiều ngày chỉ để chờ nộp hồ sơ.

Chị Hoàng Thị Hạnh chia sẻ: "Nguyện vọng chung của người dân là mong muốn chủ đầu tư kéo dài thời gian tiếp nhận và mở rộng quy mô thu nhận hồ sơ, nhằm tạo thêm cơ hội công bằng cho tất cả mọi người. Thực tế, để có thể trực tiếp đến nộp hồ sơ, nhiều người như tôi đã phải sắp xếp việc gia đình và xin nghỉ làm nhiều ngày liền. Chúng tôi rất mong quy trình này được tối ưu hóa về mặt thời gian để giảm bớt áp lực và khó khăn cho người dân trong quá trình làm thủ tục."

Ở Long Biên, hành trình của vợ chồng chị Trần Thị Thanh còn trắc trở hơn. Hồ sơ vừa làm xong thì quy định thay đổi. Giấy tờ cũ trở nên không còn giá trị.

Khi Hà Nội khởi công nhiều dự án nhà ở xã hội, vợ chồng chị Thanh từng rất hy vọng. Nhưng càng làm hồ sơ, họ càng mệt mỏi. Sự háo hức ban đầu dần nhường chỗ cho chán nản. Và cuối cùng là bỏ cuộc. Chị Thanh chia sẻ: "Ngay từ việc chuẩn bị hồ sơ cũng là một thách thức khi các quy định liên tục điều chỉnh. Ví dụ như vì không có hợp đồng lao động nên chúng tôi phải xin xác nhận thu nhập tại UBND xã phường nơi ở, chúng tôi đã xin xong rồi, nhưng đến gần ngày nộp hồ sơ thì bất ngờ thay đổi quy định là phải xin xác nhận từ cơ quan công an. Thế mà vào thời điểm đến hạn nộp hồ sơ mua nhà thì vẫn chưa ban hành mẫu mới xác nhận thu nhập, điều này khiến chúng tôi trở tay không kịp."

Không chỉ riêng chị Thanh, tại Gia Lâm, chị Nguyễn Thu Hồng cho biết mình đã theo đuổi hồ sơ gần nửa năm, nhưng cuối cùng vẫn lỡ cơ hội. "Tôi nộp mua dự án ở Thượng Thanh đấy. Tôi làm từ tháng 4, khi đó là được họ cấp cho vào đường link xong hướng dẫn mình làm hồ sơ. Xong đến tháng 10 lại phải làm lại hết vì khi đó sáp nhập. Nói chung thủ tục thì nhiều lắm, có 15 đầu mục, cứ làm đi làm lại, rồi cuối cùng tôi cũng không kịp.", chị Hồng cho biết.

Quy định thay đổi. Thủ tục phức tạp. Thời gian gấp gáp. Chỉ cần chậm một nhịp là người dân có thể mất cơ hội. Và cũng đúng lúc người mua còn đang loay hoay, thì trên thị trường, những lời mời chào “giải pháp nhanh gọn” bắt đầu xuất hiện.

Từ chỗ nhận làm hồ sơ thuê, một số đầu mối còn quảng cáo những “gói cam kết” với mức tiền chênh rất cao.

Lần theo địa chỉ, ghi nhận nơi được gọi là “văn phòng tư vấn” thực chất chỉ là một quán cà phê nhỏ, không biển hiệu. Ở đó, những hợp đồng “tư vấn dịch vụ” được đưa ra như một cách hợp thức hóa giao dịch. Theo quy định hiện hành, chính sách nhà ở xã hội có tiêu chí và quy trình xét duyệt cụ thể. Không có khái niệm “suất ngoại giao” trong việc mua bán, xét duyệt nhà ở xã hội. Và những lời đảm bảo kiểu này nghe có vẻ chặt chẽ. Nhưng thực tế, đã có người mất tiền. Có người mất cả khoản tích cóp nhiều năm.

Từ Hạ Đình, Kim Chung, Thượng Thanh đến Vĩnh Hưng... điểm chung của nhiều lời chào mời là đánh vào tâm lý nóng ruột, sợ trượt, sợ chậm hồ sơ của người dân. Trong khi đó, nhà ở xã hội vốn là chính sách an sinh rất quan trọng, nhằm hỗ trợ người thu nhập thấp, công nhân, người lao động có thêm cơ hội ổn định chỗ ở. Nếu quy trình thiếu minh bạch, thủ tục quá phức tạp, còn người dân lại thiếu thông tin chính thống, thì rất dễ phát sinh các dịch vụ trung gian, thậm chí là những rủi ro đáng tiếc. Luật sư Nguyễn Văn Chiến, Đại biểu Quốc hội khóa XIV, nguyên Chủ nhiệm Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội, cho rằng người dân cần hết sức thận trọng trước những lời chào mời như vậy: "Chúng ta cần tăng cường hướng dẫn và phổ biến thông tin rộng rãi để người dân kiên quyết không giao dịch qua 'cò mồi' hoặc chi trả các khoản phí dịch vụ phi lý. Những hành vi này không chỉ trực tiếp bào mòn thu nhập của người lao động mà còn làm rối loạn việc thực thi pháp luật. Việc thực hiện qua các kênh trung gian bất hợp pháp có thể tiếp tay cho hành vi móc ngoặc, tham nhũng và nhũng nhiễu dân. Chúng ta không được phép để bất kỳ cá nhân hay nhóm lợi ích nào trục lợi từ những chính sách nhân văn mà Nhà nước đang dành riêng cho người lao động thu nhập thấp và những đối tượng yếu thế trong xã hội."

Những bộ hồ sơ dày cộp. Những hàng người chờ đợi từ tinh mơ. Và những khoản tiền tích cóp của nhiều gia đình vẫn đang đứng trước không ít rủi ro. Đằng sau đó là nỗi lo lớn hơn: Một chính sách nhân văn đang bị bẻ cong bởi những đường dây trục lợi.

Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội sẽ tiếp tục phân tích những khoảng trống trong quá trình thực hiện chính sách, đồng thời ghi nhận các giải pháp đang được đặt ra để giữ lại niềm tin cho người dân trên hành trình tìm chốn an cư.

Ngọc Ánh