Những bước leo thang mới trong cuộc đối đầu Mỹ - Iran

Căng thẳng giữa Mỹ và Iran đã gia tăng trong những ngày gần đây. Nguồn: IRNA/TTXVN

Ngày 7/11, Mỹ mở rộng chiến dịch cô lập Iran sang các tuyến tiếp tế quân sự qua biên giới đất liền và Biển Caspi. Cùng ngày, Tehran tuyên bố dỡ bỏ các hạn chế đối với tầm bắn tên lửa đạn đạo. Iran cũng cảnh báo bất kỳ cuộc tấn công mới nào sẽ đối mặt với cuộc trả đũa không giới hạn về địa lý.

Theo Gulf News, đây là bước leo thang mới trong cuộc đối đầu giữa Washington và Tehran. Bước leo thang này diễn ra trong bối cảnh Qatar và các bên trung gian khu vực vẫn tăng cường nỗ lực ngăn xung đột toàn diện quay trở lại. Động thái của Mỹ cũng đến sau các cuộc tấn công mới gần eo biển Hormuz.

Mỹ mở rộng phong tỏa ra ngoài vùng biển

Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) ngày 7/11 công bố thành lập Lực lượng Đặc nhiệm Iron Gate (Cổng Sắt). Mục tiêu của lực lượng này là ngăn Iran vận chuyển vũ khí tiên tiến, vật liệu nằm trong danh sách trừng phạt và các hàng hóa hạn chế khác qua biên giới đất liền và Biển Caspi. Nhóm đặc nhiệm gồm khoảng 20 quân nhân và nhân viên dân sự, đặt trụ sở tại Tampa, bang Florida, và phối hợp với các cơ quan khác của chính phủ Mỹ. Theo Reuters, nhiệm vụ của nhóm không chỉ dừng ở việc chặn vũ khí mà còn nhắm vào các công nghệ lưỡng dụng và những “nguồn thu bất hợp pháp” mà Washington tin rằng có thể giúp Tehran xây dựng lại năng lực quân sự.

Đô đốc Brad Cooper, Tư lệnh CENTCOM, cho biết sáng kiến này sẽ hạn chế thêm khả năng của Iran trong ba việc: tài trợ cho các nhóm vũ trang, khôi phục nhà máy sản xuất vũ khí và bổ sung lực lượng quân đội. Chiến dịch mới đưa sức ép của Washington ra ngoài phạm vi lệnh phong tỏa hải quân mà Mỹ đang áp đặt lên các cảng của Iran. CENTCOM ước tính lệnh phong tỏa đã ngăn Iran xuất khẩu hơn 25 tỷ USD dầu thô. Tuy nhiên, chưa có nguồn độc lập nào xác minh con số này. Bước mở rộng cũng không có nghĩa là Mỹ phong tỏa hoàn toàn biên giới đất liền của Iran. Thay vào đó, Mỹ thiết lập một nỗ lực phối hợp để phát hiện và chặn các chuyến vận chuyển vũ khí và vật liệu cấm.

Cùng ngày, ngoại trưởng Iraq Fuad Hussein cho biết Mỹ đã chính thức yêu cầu Baghdad đóng tất cả các cửa khẩu biên giới với Iran, chỉ trừ hai cửa khẩu. Trả lời phỏng vấn Al Jazeera, ông Hussein cho biết Baghdad đã trao đổi với Tehran về hoạt động của các nhóm vũ trang thân Iran trên lãnh thổ Iraq. Ông nhấn mạnh Iraq hoan nghênh quan hệ hữu nghị với Iran nhưng phản đối mọi sự can thiệp vào công việc nội bộ của mình.

Mỹ đưa ra yêu cầu trên đúng lúc CENTCOM triển khai lực lượng Iron Gate. Theo Gulf News, các diễn biến trên cho thấy Mỹ muốn mở rộng chiến dịch gây sức ép ra ngoài phạm vi hàng hải. Chiến dịch có thể hạn chế những tuyến đường bộ quan trọng nối Iran với các nước láng giềng. Tuy nhiên, ông Hussein không nói rõ Baghdad đã chấp thuận yêu cầu hay chưa.

Iran dỡ bỏ giới hạn tầm bắn tên lửa

Tehran đáp trả sức ép bằng một tuyên bố quan trọng về chương trình tên lửa đạn đạo. Chuẩn tướng Hossein Mohebbi, người phát ngôn Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), cho biết Iran đã bỏ giới hạn tầm bắn 2.000 km mà nước này tự đặt ra trước đây. Ông Mohebbi lưu ý Iran sẽ chứng minh năng lực bằng thực tế, chứ không chỉ bằng lời nới. Tuy vậy, ông không xác nhận Iran hiện có tên lửa đạn đạo hoạt động được với tầm bắn vượt giới hạn cũ hay không.

Với tầm bắn 2.000 km, tên lửa Iran đã có thể vươn tới toàn bộ bán đảo Arab, khu vực Levant và một phần Đông Nam Âu. Thông báo mới làm dấy lên câu hỏi về năng lực tên lửa tầm xa của Iran. Trước đó có thông tin cho rằng hồi tháng 3 năm nay, Tehran tìm cách tấn công Diego Garcia, căn cứ quân sự chung của Mỹ và Anh ở Ấn Độ Dương. Căn cứ này cách lãnh thổ Iran khoảng 4.000 km. Theo Wall Street Journal, Iran từng phóng hai tên lửa đạn đạo tầm trung về phía hòn đảo này, nhưng không quả nào trúng căn cứ. Iran phủ nhận trách nhiệm đối với vụ phóng này.

Tuyên bố về mở rộng tầm bắn tên lửa xuất hiện sau lời cảnh báo của Lãnh Tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei. Theo đó, mọi cuộc tấn công tiếp theo của Mỹ hoặc Israel sẽ gặp phản ứng ngay lập tức, không có giới hạn địa lý. Hãng tin AFP cũng dẫn lời người phát ngôn quân đội Iran Mohammad Akraminia cho biết, các lực lượng vũ trang nước này đang trong tình trạng cảnh giác cao độ. Ông Akramini khẳng định quân đội Iran hiện mạnh hơn so với thời điểm cuộc chiến bắt đầu. Theo Gulf News, các tuyên bố này cho thấy Tehran muốn tăng sức răn đe khi Washington đang cân nhắc bước đi tiếp theo.

Ông Trump chịu sức ép chính trị ngày càng lớn

Các diễn biến quân sự diễn ra khi ông Trump chịu sức ép ngày càng lớn về cách chấm dứt cuộc đối đầu với Iran. Kênh NBC News, dẫn lời hai quan chức Mỹ, đưa tin một số cố vấn đã hối thúc Tổng thống Trump nối lại các chiến dịch quân sự quy mô lớn trước khi Quốc hội Mỹ mới nhậm chức vào tháng 1/2027. Những cố vấn này cho rằng Quốc hội mới, nơi đảng Dân chủ nắm quyền kiểm soát, có thể gây khó cho các hoạt động quân sự thông qua các cuộc điều tra, hạn chế ngân sách và biện pháp lập pháp.

Các tính toán chính trị tại Mỹ đã thay đổi sau khi đảng Cộng hòa thất bại nặng nề trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ hôm 3/11. Kết quả này khiến nhiều người đặt câu hỏi về khả năng xoay xở của ông Trump. Phát biểu với phóng viên hôm 5/11, ông Trump nói không muốn phá hủy thêm lãnh thổ Iran, nhưng để ngỏ khả năng có thêm hành động quân sự. Phát biểu này xuất hiện khi Mỹ tiến hành các cuộc tấn công hạn chế vào các vị trí của Iran quanh đảo Qeshm. Các cuộc tấn công đó làm tăng lo ngại cuộc đối đầu có thể leo thang, dù hai bên vẫn duy trì tiếp xúc ngoại giao qua các kênh trung gian.

Qatar nỗ lực ngăn một cuộc chiến mới

Song song với các lời cảnh báo quân sự, hoạt động ngoại giao vẫn diễn ra tích cực. Hôm 6/11, ông Trump điện đàm với Quốc vương Qatar Sheikh Tamim bin Hamad Al Thani về các nỗ lực chấm dứt xung đột. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi ngày 7/11 cho biết ông đã điện đàm với bộ trưởng của hơn 10 nước trong 48 giờ qua. Thủ tướng Qatar Sheikh Mohammed bin Abdulrahman Al Thani khẳng định các nỗ lực ngoại giao đã giúp ngăn tình hình vượt ngoài tầm kiểm soát. Ông Al Thani nhấn mạnh các nhà đàm phán không thể chờ vô thời hạn một thỏa thuận hoàn hảo, đồng thời kêu gọi ưu tiên giải quyết vấn đề hạt nhân và tự do hàng hải ở vùng Vịnh. Trong bối cảnh đó, eo biển Hormuz vẫn là trở ngại lớn đối với một giải pháp hòa bình: Iran nhấn mạnh Mỹ phải đáp ứng các yêu cầu của mình trước khi mở lại hoàn toàn tuyến đường thủy chiến lược này.

Trong khi đó, Mỹ đã ban hành cảnh báo an ninh tại một số nước Trung Đông, gồm Israel, Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Qatar và Bahrain. Báo Ynet của Israel cho biết các cảnh báo nêu nguy cơ xung đột leo thang nhanh, đóng cửa không phận và gián đoạn chuyến bay trên diện rộng.