Những 'Cánh tay nối dài' giữa đại ngàn Tà Đùng

VQG Tà Đùng sở hữu vẻ đẹp hiếm có cùng hệ sinh thái đa dạng, phong phú tại khu vực phía Tây Lâm Đồng

Khi giữ rừng gắn với sinh kế

VQG Tà Đùng có diện tích tự nhiên khoảng 21.000 ha, chủ yếu trải dài trên địa bàn xã Tà Đùng, tỉnh Lâm Đồng. Địa hình núi cao, rừng rậm, suối sâu cùng điều kiện thời tiết khắc nghiệt, đặc biệt vào mùa mưa, khiến công tác tuần tra, kiểm soát rừng luôn đối mặt nhiều khó khăn. Trong bối cảnh đó, việc chỉ dựa vào lực lượng kiểm lâm chuyên trách là chưa đủ để bảo vệ hiệu quả diện tích rừng rộng lớn này.

Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn, từ năm 2011, Ban Quản lý VQG Tà Đùng đã triển khai mô hình Giao khoán quản lý, bảo vệ rừng cho người dân sinh sống tại các xã vùng đệm. Trong đó, lực lượng nòng cốt là đồng bào dân tộc thiểu số - những người gắn bó lâu đời với rừng, am hiểu địa hình và tập quán sinh hoạt tại địa phương. Các hộ dân được tổ chức thành từng tổ nhận khoán, phối hợp chặt chẽ với kiểm lâm trong tuần tra, giám sát và kịp thời phát hiện, ngăn chặn các hành vi xâm hại tài nguyên rừng.

Riêng giai đoạn 2021 - 2025, toàn VQG có 148 hộ dân tham gia nhận khoán bảo vệ rừng, chia thành 14 tổ, quản lý khoảng 3.000 ha rừng đặc dụng. Trong điều kiện địa bàn phức tạp, tiềm ẩn nhiều nguy cơ vi phạm, kết quả bảo vệ rừng hằng năm đều đạt 100% kế hoạch đề ra, cho thấy hiệu quả rõ rệt của mô hình giao khoán gắn với cộng đồng.

Lâm phần quản lý của VQG Tà Đùng rộng, địa hình hiểm trở khiến việc bảo vệ rừng gặp không ít khó khăn

Theo thống kê của VQG Tà Đùng, trong 5 năm qua, lực lượng nhận khoán đã phối hợp với kiểm lâm tổ chức hơn 6.000 lượt tuần tra với trên 25.000 lượt người tham gia.

Qua quá trình tuần tra, các lực lượng đã phát hiện và tháo gỡ hơn 1.300 bẫy thú, phá bỏ hàng chục lán trại trái phép, thu giữ nhiều súng tự chế, góp phần ngăn chặn kịp thời tình trạng săn bắt động vật hoang dã và khai thác lâm sản trái phép. Những con số này phản ánh sinh động hiệu quả của sự phối hợp giữa chủ rừng và cộng đồng dân cư địa phương.

Không chỉ góp phần bảo vệ tài nguyên rừng, mô hình giao khoán còn tạo sinh kế ổn định cho người dân vùng đệm. Thông qua chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng, các hộ nhận khoán có thu nhập bình quân từ 12,5 - 16,9 triệu đồng/hộ/năm. Mức thu nhập này tuy không lớn nhưng đủ giúp người dân trang trải cuộc sống, yên tâm bám rừng và gắn bó lâu dài với công tác bảo vệ rừng.

Sự tích cực của người dân đã góp phần quan trọng trong bảo vệ và phát triển rừng tại VQG Tà Đùng

Chia sẻ về công việc của mình, ông K’Bàng - thành viên một tổ nhận khoán tại xã Tà Đùng cho biết: “Nhiều lần chúng tôi đi tuần tra rừng ban đêm cùng lực lượng của vườn, mưa gió, đường trơn trượt, nguy hiểm đủ thứ nhưng bà con trong tổ vẫn quyết tâm bám rừng, không cho ai phá, không cho đặt bẫy thú. Với chúng tôi, rừng Tà Đùng như ngôi nhà thứ hai, phải bảo vệ cho thật tốt”.

Chính sự gắn kết hài hòa giữa lợi ích kinh tế và trách nhiệm bảo vệ tài nguyên đã hình thành nên “hàng rào sống” vững chắc cho rừng Tà Đùng. Khi người dân được hưởng lợi chính đáng từ rừng, họ trở thành lực lượng bảo vệ rừng tích cực, hiệu quả và bền vững nhất.

Tinh gọn để bền vững

Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác bảo vệ rừng tại VQG Tà Đùng vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức. Tình trạng dân di cư tự do, tác động từ việc ngăn dòng thủy điện Đồng Nai 3, cùng với quá trình mở rộng quốc lộ 28 qua địa phận VQG đã và đang tạo ra những nguy cơ tiềm ẩn đối với tài nguyên rừng.

Thực tế cũng cho thấy, ý thức trách nhiệm của một bộ phận nhỏ hộ nhận khoán chưa cao, ảnh hưởng đến hiệu quả chung của mô hình. Đây là bài học kinh nghiệm quan trọng, đặt ra yêu cầu phải điều chỉnh phương thức giao khoán theo hướng tinh gọn, chọn lọc và nâng cao chất lượng.

Lãnh đạo VQG Tà Đùng tham gia một đợt tuần tra dài ngày cùng người dân nhận khoán tại địa phương

Từ thực tiễn triển khai, Ban Quản lý VQG Tà Đùng xác định sự đồng thuận và tham gia thực chất của người dân là yếu tố then chốt. Công tác bảo vệ rừng không thể chỉ dựa vào mệnh lệnh hành chính, mà cần xuất phát từ lợi ích thiết thực, trách nhiệm và tinh thần tự nguyện của cộng đồng.

Bước sang giai đoạn 2026 - 2030, Ban Quản lý VQG Tà Đùng đặt mục tiêu giữ vững diện tích rừng hiện có, đồng thời ngăn chặn hiệu quả tình trạng phá rừng, lấn chiếm đất rừng và khai thác lâm sản trái phép. Theo đó, phương án giao khoán bảo vệ rừng sẽ được điều chỉnh theo hướng tinh gọn, tập trung nguồn lực cho những hộ dân thực sự tâm huyết và có trách nhiệm.

Cụ thể, diện tích giao khoán dự kiến khoảng 2.000 ha thuộc phân khu phục hồi sinh thái rừng đặc dụng, với hạn mức từ 15 - 30 ha/hộ. Tổng số hộ tham gia giảm còn 86 hộ, chia thành 8 tổ nhận khoán, ưu tiên các hộ đã thực hiện tốt nhiệm vụ trong giai đoạn trước. Việc điều chỉnh này nhằm nâng cao hiệu quả chi trả dịch vụ môi trường rừng, khắc phục tình trạng dàn trải, hình thức.

Phương án giao khoán bảo vệ rừng giai đoạn 2026 - 2030 sẽ tinh gọn theo hướng bền vững hơn

Theo ông Khương Thanh Long - Giám đốc Ban Quản lý VQG Tà Đùng, cùng với nhiệm vụ bảo vệ rừng, đơn vị sẽ tiếp tục hỗ trợ ổn định đời sống người dân thông qua tạo thu nhập từ hoạt động bảo vệ rừng, tăng cường công tác phòng cháy, chữa cháy rừng. VQG đồng thời triển khai các mục tiêu phát triển lâm nghiệp bền vững, chi trả dịch vụ môi trường rừng và hấp thụ các-bon.

Khép lại một giai đoạn nhiều dấu ấn, mô hình Giao khoán bảo vệ rừng tại VQG Tà Đùng đang bước sang chặng đường mới với yêu cầu cao hơn về chất lượng và tính bền vững. Khi người dân thực sự trở thành chủ thể, là “cánh tay nối dài” của chủ rừng, việc giữ gìn màu xanh đại ngàn không chỉ là nhiệm vụ trước mắt, mà còn là cam kết lâu dài vì tương lai hệ sinh thái rừng Tây Nguyên trong bối cảnh biến đổi khí hậu và áp lực phát triển ngày càng gia tăng.

Lê Phước .