Những câu hỏi về trống đồng Thung Mai

Ngay khi ba em phát hiện trống đồng đã chụp ảnh lưu niệm (năm 1994) và ảnh chụp tại buổi bàn giao trống cho chính quyền (1994); ảnh được gửi từ ông Quyết

Trống được tiếp nhận vào thời điểm nào? Ai là người chịu trách nhiệm quản lý? Hiện vật đã được kiểm kê, lập hồ sơ khoa học hay chưa? Hồ sơ ấy hiện do cơ quan nào lưu giữ? Trống đã từng được di chuyển, bảo quản, trưng bày hoặc phục chế ở đâu? Tình trạng hiện vật qua từng giai đoạn được ghi nhận như thế nào? Vì sao những người phát hiện, bàn giao lại chưa được khen thưởng xứng đáng theo luật định? Đó không phải là những câu hỏi mang tính tò mò. Đó là những câu hỏi căn bản của công tác quản lý di sản.

Một hiện vật khảo cổ sau khi được phát hiện, bàn giao cần phải được xác lập nguồn gốc, tình trạng và chế độ quản lý. Mỗi lần tiếp nhận, bàn giao, di chuyển hay bảo quản đều cần có dấu vết trong hồ sơ. Nếu những thông tin ấy không được công khai hoặc không thể giải trình một cách mạch lạc, sự nghi ngờ trong xã hội là điều khó tránh khỏi. Càng khó hiểu hơn, nếu một hiện vật có giá trị được phát hiện từ lâu nhưng việc giới thiệu, nghiên cứu và phát huy giá trị của nó vẫn chưa tương xứng. Di sản nếu chỉ nằm trong kho, thiếu nghiên cứu, thiếu thông tin và thiếu một câu chuyện để công chúng tiếp cận thì giá trị xã hội của di sản chưa được phát huy đầy đủ.

Ở đây cần phân biệt rõ hai vấn đề. Đặt câu hỏi về công tác tiếp nhận, quản lý không đồng nghĩa với việc kết luận có sai phạm. Nhưng chính vì chưa thể kết luận nên càng cần một câu trả lời chính thức, đầy đủ và có căn cứ từ cơ quan có thẩm quyền. Người dân có quyền biết một hiện vật được phát hiện trên quê hương mình hiện đang ở đâu, thuộc quyền quản lý của đơn vị nào và được bảo vệ ra sao. Các nhà nghiên cứu cũng cần được tiếp cận thông tin khoa học để đánh giá đúng niên đại, đặc điểm, giá trị và vị trí của trống đồng Thung Mai trong hệ thống di sản khảo cổ.

Sau 32 năm, điều cần thiết lúc này không phải là những lời giải thích chung chung, mà là một hồ sơ rõ ràng về số phận của trống đồng Thung Mai từ năm 1994 đến nay. Nếu hiện vật vẫn được bảo quản an toàn, hãy công khai quá trình quản lý, bảo tồn và nghiên cứu. Nếu có những thay đổi trong quá trình quản lý, cần giải thích cụ thể. Nếu còn những khoảng trống về hồ sơ, cần khẩn trương bổ sung, xác minh. Một chiếc trống đồng có thể im lặng hàng nghìn năm, nhưng những câu hỏi về trách nhiệm trong công tác bàn giao, quản lý, và đề xuất khen thưởng cho những người phát hiện thì không thể im lặng mãi.